XqMoon

[img]xq236-0.jpg;right;Alan Turing[/img]Vào năm 1950, Alan Turing – một nhà nghiên cứu người Anh đi tiên phong trong lĩnh vực máy tính số, đã viết chương trình chơi cờ đầu tiên. Vào lúc đó, Turing phải viết và chạy chương trình của ông bằng… bút chì và giấy. Chương trình này, cũng giống như chủ nhân của nó, chơi cờ rất tồi, nhưng đạt được mục đích: cho thấy máy tính có thể chơi được cờ.

[img]xq236-1.jpg;left;Claude Shannon[/img]Cũng trong năm đó, Claude Shannon đã vạch ra một chiến lược giúp máy tính chơi cờ tốt (hầu hết các chương trình cờ ngày nay được phát triển theo chiến lược này). Nhưng vào những năm 1950 tốc độ máy tính rất chậm nên không ai dám tiên đoán liệu máy tính có thể thắng con người được không, dù trong các trò chơi đơn giản như trò Checker.

Năm 1958, một chương trình chơi cờ đã lần đầu tiên hạ được đối phương là con người. Người thua là một cô thư kí của chính đội lập trình ra nó, cô chưa bao giờ chơi cờ trước đó và được dậy chơi cờ chỉ một giờ trước cuộc đấu. Đối với ngày nay chiến công này thật nhỏ nhoi, nhưng nó cho thấy tri thức có thể được đưa vào trong một chương trình chơi cờ. Lượng tri thức này được đo chính xác bằng một giờ học chơi.

Sau chiến thắng đó, một số người trong nhóm lập trình cờ đầu tiên đã tiên đoán rằng vào những năm 60 sẽ có chương trình chơi cờ được liệt vào hàng ngũ kiện tướng thế giới. Vào những năm cuối của thập kỷ 60, Spassky đã trở thành kiện tướng cờ thế giới và các chương trình chơi cờ đã chiếm được những thứ hạng cao trong hàng ngũ những người chơi cao cấp. Nhưng nhiều người cho rằng máy tính sẽ không bao giờ có thể giải quyết được những nhiệm vụ thông minh, không thể đạt được chức Vô địch cờ thế giới.

Lời tiên đoán này được nhắc lại một lần nữa vào những năm 70, liên quan đến một cuộc đánh cược giữa David Levy, một kiện tướng quốc tế người Anh (theo phân loại của Liên đoàn cờ quốc tế các đẳng cấp cao bao gồm: Kiện tướng quốc tế, Đại kiện tướng và Vô địch thế giới) và John McCarthy, một nhà nghiên cứu trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo. Lời thách đấu được đưa ra vào năm 1978. Trận đấu đã được diễn ra và chương trình cờ tốt nhất thời đó, CHESS 4.7 đã bị Levy hạ trong trận đấu có năm ván tại Toronto với thành tích ba ván người thắng, một hoà và một máy thắng. Levy không chỉ chiến thắng mà còn đút túi số tiền đánh cược 1000 bảng.
[img]xq236-2.jpg;center;CHESS đang đấu cờ (và thua) với đại kiện tướng Pachman[/img]
Nếu như mục đích của cuộc đánh cược là làm cho những nhà nghiên cứu phải nghĩ kĩ trước khi tiên đoán đến ngày thắng lợi, thì lần đánh cược này cho thấy: mặc dù tiên đoán sai trong những năm 1958-1968 và 1968-1978, các chuyên gia chương trình cờ lại tiếp tục tiên đoán tiếp rằng máy tính sẽ đạt đến vô địch cờ thế giới trong thập kỉ tiếp theo.

Nhưng một lần nữa, vào năm 1988, Vô địch cờ thế giới vẫn là con người.

Trong năm tiếp theo, Deep Thought, một chương trình cờ mạnh nhất từ xưa đến nay đã chiến thắng một cách dễ dàng Kiện tướng Quốc tế Levy. Bộ não của Deep Thought có 250 chip và hai bộ xử lí trong một bảng mạch đơn, nó có khả năng xét 750.000 thế cờ trong một giây và tìm trước được đến 10 nước. Cũng trong năm đó, nó là máy tính đầu tiên hạ được một Đại kiện tướng (Bent Larsen). Deep Thought đã trở thành một trong một trăm người chơi cờ mạnh nhất thế giới. Nhưng trong trận đấu diễn ra vào năm 1989 giữa nhà Vô địch thế giới Garry Kasparov và Deep Thought thì nó đã bị nhà vô địch đè bẹp.

Các lời tiên đoán lại đến như các lần trước. Đã ba lần các nhà nghiên cứu tiên đoán: ‘trong thập kỉ tới’. Nhưng lần này họ lại sửa lại là: ‘trong 3 năm tới’…

Trong năm 1993, Deep Thought đã hạ Judit Polgar – lúc đó là Đại kiện tướng trẻ nhất trong lịch sử và là người phụ nữ chơi hay nhất thế giới, trong trận đấu 2 ván.

Trong năm 1996, Deep Blue (tên mới của Deep Thought và lúc này nó thuộc hãng IBM) là một máy tính song song có 32 bộ xử lí với 256 mạch tích hợp cỡ lớn, khả năng xét từ 2 đến 400 triệu nước đi mỗi giây) đã thắng Gary Kasparov trong ván đầu tiên của trận đấu 6 ván, nhưng lại thua trong toàn trận (với tỉ số máy thắng 1, hoà 2 và thua 3).
[img]xq236-3.jpg;center;Một con chip của Deep Blue[/img]
[img]xq236-4.jpg;center;Deep Blue[/img]

Cuối cùng đích mà mọi người chờ đợi đã tới, nhưng sau 9 năm từ lời tiên đoán cuối và 39 năm từ lúc có chương trình chơi cờ đầu tiên, Deep Blue đã chiến thắng nhà đương kim Vô địch thế giới Garry Kasparov vào tháng 5/1997 trong một cuộc chiến dài đầy khó khăn, với tỷ số sát nút 2 thắng, 1 thua và 3 hoà.
[img]xq236-5.gif;center;Kasparov đấu cờ với Deep Blue – người ngồi là Tiến sĩ Feng-hsiung Hsu tác giả các chíp điện tử của Deep Blue[/img]

[/i](Sưu tầm và tổng hợp từ Internet)[/i]

[b]Chú thích:[/b]
Bài này đã được đăng trên tạp chí PCWorld Việt Nam, số tháng 8 năm 2000 và thuộc loạt bài cho giải Cờ tướng Máy tính do trường Đại học Quốc Gia Hà Nội và tạp chí PCWorld Việt Nam tổ chức.

Cột một là thơ hán, cột hai là bản dịch:

[b]Đương đầu pháo quyết[/b] Khởi Pháo tại trung cung Tỷ chư cuộc giảo hùng Mã thường thủ trung Tốt Sĩ thượng Tướng phòng không. Tượng yên Xa tương hộ, Tốt nghi tả, hữu công. Nhược tương Pháo lâm địch Mã xuất độ hà tùng	[b]Bí quyết đánh Pháo đầu[/b] Trước tiên Pháo vào cung So ra mạnh vô cùng Mã luôn giữ Tốt giữa, Sĩ lên che Tướng trung. Tượng cần Xe yểm trợ Tốt hai cánh nên bung. Nếu đem Pháo lâm trận Mã sang sông theo cùng.
[b]Sĩ giác Pháo quyết[/b] Pháo hướng Sĩ giác an Xa hành nhị lộ tiền Quá hà xa pháo thượng Pháo hưu mã tương liên Xe tiên đổ sĩ tượng Mã tướng pháo hướng tiền Địch nhân khinh bất thủ Tróc tướng hữu hà nan	[b]Bí quyết trận Sĩ giác Pháo[/b] Góc Sĩ, Pháo nằm yên Hai Xe xuất trận tiền Quá hà Xe Pháo thượng Phào và Mã kết liên Xe đánh tung Sĩ Tượng Mã Pháo cùng xông lên Địch quân không lo thủ Tướng tất bị bắt liền
[b]Phi Pháo quyết[/b] Pháo khởi biên tái thượng Phiên tốt thế như phi Hoàng tịch đương thủ diệu Xung tiền lạc giác nghi Thừa hư sĩ khả đắc Hữu khích Tượng tiên đổ Hiệp phụ tu xa lực Tung hoành mã dịch kỳ	[b]Bí quyết chơi phi Pháo[/b] Pháo đánh phá ngoài biên Nhằm Tốt tiêu diệt liền Pháo công vào chính diện Rồi Pháo giác góc biên Nhằm vào Sĩ chờ sẵn Thừa cơ diệt Tượng liền Nhờ vào Xe yểm trợ Mã tung hoành ngang nhiên
[b]Tượng cuộc quyết[/b] Tượng cuộc thế thường an Trung cung sĩ tất uyên Xa liên hà thượng lập Mã tại hậu giá lan Tượng nhãn thâm phong bế Trung tâm Tốt mạc tiền Thế thành phương động Pháo Phá địch lưỡng bằng biên	[b]Bí quyết trận phi Tượng[/b] Cuộc Tượng thường bình yên Trung cung Sĩ kết liên Xe lên hà giữ vững Mã sau che chắn liền Đề phòng mắt Tượng tắc Tốt trung tâm khó lên Vững thế mới dùng Pháo Phá địch nhằm hai bên
[b]Phá Tượng cuộc quyết[/b] Nhất pháo tại trung cung Uyên ương mã khứ công Nhất xa hà thượng lập Trung tốt hướng tiền xung Dần xa bế tượng nhãn Pháo tại hậu tương tùng Nhất mã hoán nhị tượng Kỳ thế tất anh hùng	[b]Bí quyết phá trận phi Tượng[/b] Pháo nằm ở trung cung Mã cả đôi cùng công Một Xe tuần hà trước Tốt giữa cứ xung phong Thọc Xe cản mắt Tượng Pháo phía sau giáp công Một Mã đổi hai Tượng Thế dũng mãnh vô cùng

[img]xq233-0.jpg;right;Nhà hát Sydney (ảnh N)[/img]… Không dấu gì chú, tôi sinh ra từ một vùng quê xứ Đoài, chắc chú biết “Khoai Tăng Cấu, dưa hấu Yên Bố, rượu làng Mơ, cờ Mông Phụ…(1)”. Ở quê tôi, cứ sau ba ngày Tết Nguyên đán cả mùa xuân làng xã nào cũng mở hội, rước kiệu, tế thần, hát chèo, đấu vật và đấu cờ người, cờ bỏi. Tôi biết và rất ham thích chơi cờ Tướng từ năm 12, 13 tuổi, rồi sau đó cũng được liệt vào hàng “sạch nước cản”.

Rời làng đi làm ăn nhiều năm, rồi lưu lạc xứ người tới nay tôi rất nhớ quê, nhớ hội cờ làng mùa xuân. Ở thành phố Sydney người Việt ta, người Hoa, người Thái sống với người bản xứ nhưng hàng năm đầu xuân người ta vẫn tổ chức hội xuân riêng (theo âm lịch) của chủ yếu cộng đồng người châu Á, trong đó có thi đấu cờ tướng. Nhớ quê, nhớ hội lại ham thích đánh cờ, tôi tham gia và chơi ngày một tiến bộ và dần sau đó mấy năm liền tôi giữ giải nhất. Xuân đến, xuân qua, rồi một năm trong hội cờ xuất hiện một kỳ thủ trẻ người Hoa. Chúng tôi gặp nhau trong trận chung kết, giải năm đó chung kết chỉ có một ván và tôi đã thua. Từ năm đó giải quán quân cờ Tướng vùng Sydney thuộc về tay anh bạn người Hoa đây.

Nhấp ly cà phê, cụ trầm ngâm kể tiếp:

Lúc đầu tôi rất buồn, nghĩ tiếc một nước đi, tiếc một ván cờ và tiếc cả một thời vang bóng. Tuy vậy thời gian cũng giúp tôi nguôi ngoa dần và tôi tự nghĩ rằng tôi sẽ làm lại được, trên đời này người ta chẳng đã làm lại nhiều việc và đã thành công đó sao? Nhưng làm lại thế nào đây? Tiếc nỗi tuổi đã ngoài sáu mươi, sức đâu còn dẻo dai, suy nghĩ đâu còn sâu, tư duy đã kém mà nước cờ thì phải chịu nghĩ và nghĩ thấu đáo mới cao được. Bất chợt tôi nghĩ tới ông cha đã dạy “tre già thì măng mọc” và như bừng tỉnh… Trong các cháu nội của mình tôi để ý tới cháu Tuấn, cháu có những đức tính hợp với môn thể thao trí tuệ – cờ Tướng này. Suy nghĩ và tôi quyết trí truyền thụ tất cả những kinh nghiệm, kiến thức cũng như sở trường của tôi cho cháu. Ở nước bạn, sách vở hay tài liệu hướng dẫn chơi cờ Tướng hầu như không có, tôi chỉ dậy được cho cháu bằng những kinh nghiệm mà năm mươi năm qua tôi đúc kết. Tôi nói với cháu: trên cơ sở cách bố trí quân của đối phương, ta phải suy nghĩ để tìm ra được những nước đi của họ và từ đó có nước công, nước thủ thích hợp, nghĩa là đánh cờ bên quân người. Núi cao nào cũng có đường lên đỉnh, đánh cờ chịu nghĩ thì nước cờ mới cao.
[img]xq233-1.jpg;center;Chơi cờ ở công viên Sydney (ảnh N)[/img]
Miệt mài ông cháu tôi tập luyện và năm năm sau trong hội cờ xuân, cháu Tuấn đã gặp lại anh bạn người Hoa ở trận chung kết. Bằng kiến thức, kinh nghiệm mà ông nội truyền thụ, bằng sức trẻ, sức sáng tạo cháu đã đoạt giải và thay ông giữ ngôi vị quán quân cờ Tướng hội xuân vùng Sydney, nước Úc. Cháu tôi đã đoạt giải, tôi vui mừng như chính mình đoạt giải, mừng vì tre già nhưng măng đã mọc, mừng vì từ nay cứ mỗi độ xuân tới ông cháu tôi cũng giống như bao kỳ thủ ở quê nhà lại cùng chuẩn bị tham dự hội cờ.

[i]Mười lăm năm kể từ dạo ấy, câu chuyện của cụ, một Việt kiều, tôi vẫn nhớ mãi như cái đẹp trong truyền thống, trong tinh thần, cốt cách của người Việt Nam.[/i]

[b]Chú thích:[/b]
(1) Những tên làng Mơ, Mông Phụ, Tăng Cấu, Yên Bố đều là những địa danh ở vùng quê Quảng Oai, Bất Bạt (Ba Vì) thuộc xứ Đoài – Sơn Tây.

[b]24.15:[/b] Bắt mãi một quân đối phương không di động được: thua.

[b]Hình 39[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 2eaka3/C4rH2/4e1h2/1Rp5p/6p2/2P6/4c1P1c/4E3C/4A4/4KAE2 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.X8.2 S6.5
2.X8/3 S5/6
3.X8.3 S6.5
4.X8/2 S5/6
5.X8.2 S6.5
6.X8/2 S5/6
}END
[/game]

[b]Hình 40[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 1Ceak4/R3arH2/4e1h2/2p5p/6p2/2P6/4p1P1c/4E4/4A4/4KAE2 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.P8/1 S5/6
2.P8.1 S6.5
3.P8/1 S5/6
4.P8.1 S6.5
5.P8/1 S5/6
6.P8.1 S6.5
}END
[/game]

[b]Hình 41[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 2eaka3/C4rH2/4e1h2/H7p/2p3p2/8P/2P3P2/9/4A4/4KA3 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. M9.8 S6.5
2. M8/7 S5/6
3. M7.6 S6.5
4. M6/7 S5.6
5. M7.8 S6.5
6. M8/7 S5/6
}END
[/game]
Hình 39, 40, 41 tuy Mã Trắng không có căn, nhưng Xe Đen không di động được, nên không tính là bắt mãi quân Mã này. Bên Trắng lợi dụng Xe Pháo hoặc Mã Pháo bắt mãi Xe Đen, nên phạm luật bị xử thua.

[b]24.16[/b]: Pháo, Mã luân phiên bắt mãi một quân, bị xử thua (Các hình 42, 43, 44)

[b]Hình 42[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 1re1kaer1/4a1c2/1ch3h2/p1C1p1R1p/9/9/P1P1P1P1P/2H1C1H2/9/2EAKAE2 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.X3-4 M7.8
2.X4-3 M8/7
3.X3-4 M7.8
4.X4-3 M8/7
5.X3-4 M7.8
6.X4-3 M8/7
}END
[/game]
Xe Trắng một bắt, một ngừng nên chưa phạm luật, Mã và Pháo bên Đen đuổi bắt mãi Xe nên phạm luật, bị xử thua.

[b]Hình 43[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 1re1kaer1/4a1c2/1ch6/pRp1pR2p/7h1/2P2p3/P3P1P1P/C1H1C1H2/4A4/2EAK1E2 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.X4-3 M8/7
2.X3-4 M7.8
3.X4-3 M8/7
4.X3-4 M7.8
5.X4-3 M8/7
6.X3-4 M7.8
}END
[/game]
Xe bên Trắng luân phiên bắt hai quân, nên chưa phạm luật. Mã và Pháo Đen đuổi bắt mãi Xe, nên phạm luật, bị xử thua.

[b]Hình 44[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN r1e1kaer1/4a1c2/1ch6/p1p1pR2p/3HP2h1/9/P1P3p1P/1C2C4/4A4/RHEAK1E2 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.X4-3 M8/7
2.X3-4 M7.8
3.X4-3 M8/7
4.X3-4 M7.8
5.X4-3 M8/7
6.X3-4 M7.8
}END
[/game]
Mã và Pháo đen đuổi bắt mãi Xe, nên phạm luật, xử thua.

[b]24.17:[/b] Hai bắt, một bắt lại: Hai bắt thua (Các hình 45, 46, 47)

[b]Hình 45[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 4ka3/1CP1a4/4e4/2p6/1ce1r4/4CH3/4Pp2P/4E4/4A4/2EAK4 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.M4.3 X5/1
2.M3.4 X5.1
3.M4/3 X5/1
4.M3/4 X5.1
5.M4.3 X5/1
6.M3.4 X5.1
}END
[/game]

[b]Hình 46[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 3ak1er1/4a4/4e4/p8/6p2/9/P7P/h7E/4A4/2R1KA3 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.X7.2 M1.2
2.X7/1 M2/1
3.X7.1 M1.2
4.X7/1 M2/1
5.X7.1 M1.2
6.X7/1 M2/1
}END
[/game]

[b]Hình 47[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 4kae2/4a4/8e/p1p5p/4c1h2/6R2/P1P1P1P1P/4EC3/8H/2E1KA1r1 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.M1.3 X8-7
2.M3/1 X7-8
3.M1.3 X8-7
4.M3/1 X7-8
5.M1.3 X8-7
6.M3/1 X7-8
}END
[/game]

Hình 45, 46 và 47 đều là hai bắt, một bắt lại, nên bên hai bắt bị xử thua.

[b]24.18:[/b] Một bắt, một bắt lại: hòa

[b]Hình 48[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 3akc3/4a4/9/9/3h5/1R7/9/9/4A4/4KAE2 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.X8.1 M4.3
2.X8-7 M3/5
3.X7/1 M5/4
4.X7-6 M4.6
5.X6.1 M6.5
6.X6-5 M5/3
7.X5/1 M3/4
8.X5-6
}END
[/game]

Hai bên đuổi bắt quân nhau, đều phạm luật, nên xử hòa:

[b]24.19:[/b] Bắt mãi một quân thua (Các hình 49, 50)
[b]Hình 49[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 4ka3/4a4/3Pe4/2p1r3p/2e6/2R6/1h7/4E4/4A4/4KAE2 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.X7/1 M2.1
2.X7/2 M1/2
3.X7.2 M2.1
4.X7/2 M1/2
5.X7.2 M2.1
6.X7/2 M1/2
}END
[/game]

Mã Đen một bắt một ngừng nên không phạm luật, Xe Trắng đuổi bắt mãi quân Mã, nên phạm luật, bị xử thua.
[b]Hình 50[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 3akr3/h3a4/4e4/9/P1e6/9/1h7/4E4/3RA4/2EAK4 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.X6.2 M2.3
2.X6/2 M3/2
3.X6.2 M2.3
4.X6/2 M3/2
5.X6.2 M2.3
6.X6/2 M3/2
}END
[/game]
Mã Đen một chiếu, một bắt, nên chưa phạm luật, Xe Trắng đuổi bắt mãi quân Mã, nên phạm luật, bị xử thua.

[b]24.20:[/b] Bắt mãi quân cùng loạiu (Xe bắt Xe, Pháo bắt Pháo hoặc Mã bắt Mã):
*Nếu quân hai bên đều không bị giam, có thể ăn quân thì coi là thí mãi, không đổi xử hòa
*Nếu quân một bên bị giam không ăn được quân, thì đối phương không được bắt mãi. (Các hình từ 51 đến 55).
[b]Hình 51[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 2eak3r/4a4/4e4/p3C1R2/9/P8/5R3/9/4r4/5K3 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.X3-1 X9-8
2.X1-2 X8-7
3.X2-3 X7-8
4.X3-2 X8-9
5.X2-1 X9-7
6.X1-3
}END
[/game]

[b]Hình 52[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 2e1ka3/4a4/4e4/p3r3p/9/1R7/P7P/2p1CpC2/4A1h2/2EK1AE1c w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.X8.2 X5.3
2.X8/3 X5/2
3.X8.2 X5.2
4.X8/2 X5/1
5.X8.1 X5.1
6.X8/1
}END
[/game]
Hình 51 và 52: Xe Trắng thí mãi, còn Xe Đen thì chưa bị giam, nên cả hai bên đều không bị phạm luật, xử hòa.

[b]Hình 53[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN Cc1ak4/4a1P2/9/2p6/1P7/6C2/9/E2p5/2p2p3/4K4 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.P3-8 P2-3
2.P8-7 P3-2
3.P7-8 P2-3
4.P8-7 P3-2
5.P7-8 P2-3
6.P8-7 P3-2
}END
[/game]
Pháo bên Đen bị ghim không thể rời đường ngang để ăn Pháo được. Do đó bên Trắng không được lấy cớ là dọa hết mãi để bắt mãi Pháo Đen. Nếu bắt mãi bị xử thua.

[b]Hình 54[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 3k1a1cC/4a4/4e4/9/6PP1/2C6/2p1r4/4E4/4A4/4KAE2 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.P7-2 P8-7
2.P2-3 P7-8
3.P3-2 P8-7
4.P2-3 P7-8
5.P3-2 P8-7
6.P2-3 P7-8
}END
[/game]
Pháo Đen tuy bị giam, nhưng vì có một nước có căn, nên Pháo Trắng không bị coi là bắt mãi, do đó xử hòa.

[b]Hình 55[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 5ae2/4k2P1/5ah1e/p1p3p2/8p/2P4H1/6P1P/E8/5p2c/3KC4 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.M2.4 M7.9
2.M4/2 M9/7
3.M2.4 M7.9
4.M4/2 M9/7
}END
[/game]
Mã Đen bị vướng chân không thể ăn Mã Trắng, nên không phạm luật
Mã Trắng đuổi bắt mãi Mã Đen, nên phạm luật, bị xử thua.

[b]24.21:[/b] Pháo lợi dụng quân khác làm ngòi để bắt quân không có căn, thì coi là bắt mãi, bị xử thua. Nhưng nếu bắt mãi Tốt chưa qua sông, thì xử hòa. (Các hình từ 56 đến 60)
[b]Hình 56[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 4ka1hC/3Pa4/9/8p/8P/4c4/9/7C1/3p1p3/4K4 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.B1-2 P5-8
2.B2-3 P8-7
3.B3-2 P7-8
4.B2-3 P8-7
5.B3-2 P7-8
6.B2-3 P8-7
7.B3-2
}END
[/game]
Mã Đen không căn, Pháo Trắng thay đổi ngòi bắt mãi là phạm luật, nên bên Trắng bị xử thua

[b]Hình 57[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 4k1e2/4h4/3aea3/4p4/9/8P/P2hP4/2H1EA3/8c/2EK2C2 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.P3-4 P9-6
2.S4/5 P6-8
3.S5.4 P8-6
4.S4/5 P6-8
5.S5.4 P8-6
6.S4/5 P6-8
7.S5.4
}END
[/game]

[b]Hình 58[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 2eakae2/9/4c3h/p1prp3R/9/2P6/P3P1c1P/2H1EC2E/4A4/3AK4 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.P4-3 P7-6
2.T1.3 P6-7
3.T3/1 P7-8
4.T5.3 P8-7
5.T3/5 P7-6
6.T1.3 P6-7
7.T3/1
}END
[/game]
Hình 57 và 58: Pháo bên Trắng lợi dụng thay đổi ngòi để bắt mãi Sĩ, Tượng, nên phạm luật, bị xử thua.

[b]Hình 59[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 3akaeC1/9/4e4/7P1/2h6/8p/3p5/9/4A1c2/2EAK1E1C w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.T3.1 P7-9
2.T1.3 P9-6
3.T3/1 P6-9
4.T1.3 P9-6
5.T3/1 P6-9
6.T1.3 P9-6
}END
[/game]
Tốt đen qua sông không có căn, Pháo Trắng thay đổi ngòi để bắt mãi Tốt đen đã qua hà, nên phạm luật, bị xử thua.

[b]Hình 60[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 4kaeC1/4a4/4e4/7P1/2h5p/9/3p5/9/4A1c2/2EAK1E1C w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.T3.1 P7-9
2.T1.3 P9-6
3.T3/1 P6-9
4.T1.3 P9-6
5.T3/1 P6-9
7.T1.3
}END
[/game]
Tốt đen tuy không có căn, nhưng chưa qua sông, Pháo Trắng có thể thay đổi ngòi để bắt mãi Tốt này nên không phạm luật.

Chương 3 Những qui tắc cơ bản khi đấu cờ

[b]I. Những qui tắc cơ bản khi đấu cờ[/b]

Trước kia, khi chơi cờ được coi là một sinh hoạt văn hoá, thì không cần thiết có những qui định quá khắt khe trong giao đấu. Vì dẫu sao đó cũng là những giây phút giải trí thanh cao. Nhưng từ khi cờ được coi là một loại hình thi đấu thể thao cần xác định rõ kẻ thắng người thua, thì nảy sinh ra nhiều điều mà nếu không qui định rõ ràng dứt khoát dễ xảy ra những vụ tranh cãi. Do đó, luật chơi từng bước đã được sửa đổi bổ sung, trong đó có những qui tắc về ván đấu được định rõ. Mặt khác đã đấu cờ thì phải biết ăn quân, bắt quân, nhưng không phải ăn hết quân đối phương mới là thắng. Phần trước đã nêu: khi đối phương chiếu Tướng mà bên bị chiếu, chống đỡ bằng mọi cách không kết quả thì thua ván cờ. Phần này nói rõ hơn về mục đích tối hậu của ván đấu, kể cả những trường hợp thắng, thua và hoà cờ.

[b]1. Bốc thăm để đi trước, đi sau[/b]

Khi bắt đầu chơi ván cờ, người cầm quân Trắng (Trắng) đi trước, người cầm quân Đen (Đen) đi sau. Muốn được cầm quân Trắng thì phải bốc thăm. Nếu đấu một ván thì bốc thăm một ván, còn đấu hai ván hoặc nhiều ván thì chỉ bốc thăm ván đầu, các ván sau cứ thay phiên nhau đi trước đi sau cho công bằng. Thế nhưng cần biết rõ: Thi đấu vòng tròn thì có một bản qui định sẵn được công bố trước khi bốc thăm chọn số thứ tự, chỉ căn cứ vào đó thực hiện.

Còn đấu theo hệ Thuỵ Sĩ thì mỗi vòng đấu đều phải bốc thăm nhưng do căn cứ vào từng nhóm điểm nên có khi bốc thăm cho hợp lệ chứ theo nhóm điểm thì các cặp đấu gần như qui định sẵn.

[b]2. Chạm quân nào phải đi quân ấy[/b]

Khi tay đấu thủ đã chạm vào quân cờ thì được coi là chạm quân, không cần biết quân cờ đó thuộc bên nào. Bây giờ có bốn trường hợp xảy ra và được định thành qui tắc như sau:

[b]a. Trường hợp chạm vào quân của mình[/b]

Chúng ta xem hình dưới để hiểu rõ vấn đề.

[img]xq229-0.gif;center;[/img]

Khi tay đấu thủ đã chạm vào quân của chính mình, hễ chạm vào quân nào thì phải đi quân đó. Chẳng hạn bên Trắng đã chạm vào quân Tượng, thì dù bị mất Xe cũng phải đi. Nhưng rủi phải chạm vào quân Sĩ thì sao? Vì Sĩ không thể di động được. Nếu chạm Sĩ trong trường hợp này thì cho phép đi quân khác và bị ghi phạm lỗi kỹ thuật.

Nếu rủi chạm vào hai quân của mình thì sao? Chẳng hạn thế cờ trên, bên Trắng chạm vào Mã rồi chạm vào Xe? Trường hợp này buộc phải đi quân nào bị chạm trước, tức là phải đi Mã chứ không được đi Xe dù đi Mã thì bị mất Xe.

[b]b. Trường hợp chạm vào quân đối phương[/b]
Nếu chạm quân cờ nào của đối phương thì phải ăn quân đó. Trường hợp không có quân cờ nào của mình ăn được quân đó thì mới được đi nước khác và bị ghi phạm lỗi kỹ thuật.

Xem hình dưới. Nếu Trắng chạm vào quân Tượng giữa của Đen thì bắt buộc phải dùng Xe ăn quân Tượng này, dù ăn như vậy sẽ mất Xe cũng phải chịu. Còn nếu chạm vào Sĩ của đối phương? Vì Trắng không có quân nào ăn Sĩ được nên cho phép đi quân của mình.
[img]xq229-1.gif;center;[/img]
Nếu chạm vào 2 quân của đối phương thì sao? Thì phải ăn quân nào chạm trước. Như hình trên, Trắng chạm Mã Đen rồi chạm vào Xe Đen thì buộc phải dùng Pháo ăn Mã Đen, dù đi như vậy thì Xe Đen sẽ chiếu Tướng và chạy thoát cũng phải chịu.

[b]c. Trường hợp chạm vào quân mình trước rồi chạm vào quân đối phương sau[/b]
*Đầu tiên buộc phải dùng quân của mình đã chạm ăn quân của đối phương bị chạm.
*Nếu quân mình đã chạm không ăn được quân đối phương bị chạm theo đúng luật thì phải đi quân mình đã chạm.
*Nếu quân mình đã chạm không đi được theo luật thì phải ăn quân bị chạm của đối phương bằng một quân khác của mình.
*Trường hợp không có quân nào của mình ăn được quân bị chạm của đối phương thì mới được đi quân khác nhưng bị ghi phạm lỗi kỹ thuật.

Xem thế cờ dưới. Nếu bên Trắng chạm vào Mã của mình rồi chạm vào Tượng giữa của Đen thì bắt buộc Mã phải ăn Tượng. Nhưng nếu Trắng chạm vào Mã của mình rồi chạm vào Sĩ giữa của đối phương thì rõ ràng Mã không ăn Sĩ được nên cho đi Mã và ghi lỗi kỹ thuật. Nếu Trắng chạm vào Tướng của mình rồi chạm vào Xe Đen thì rõ ràng đi Tướng không được, ăn Xe cũng không được thì phải cho đi quân khác và ghi lỗi kỹ thuật.
[img]xq229-2.gif;center;[/img]

[b]d. Trường hợp chạm quân đối phương trước rồi chạm quân mình sau[/b]
*Quân mình đã chạm phải ăn quân đối phương bị chạm.
*Quân mình đã chạm không ăn được quân đối phương bị chạm, thì phải ăn bằng một quân khác.
*Nếu không có quân nào ăn được thì phải đi quân mình đã chạm.
*Nếu quân mình đã chạm không đi được thì mới cho đi quân khác nhưng bị ghi lỗi kỹ thuật.

Để rõ hơn ta xem hình dưới. Nếu bây giờ Trắng chạm Tốt 5 của Đen rồi chạm quân Mã của mình thì bắt buộc Mã Trắng phải ăn Tốt đầu. Còn nếu Trắng chạm Tốt biên Đen rồi mới chạm Mã Trắng thì Mã Trắng không ăn Tốt biên được, bắt buộc Xe Trắng phải ăn Tốt, dù sẽ bị Mã Đen ăn lại. Nếu như Trắng chạm Mã của mình rồi chạm Mã đối phương thì rõ là Mã Trắng không ăn được Mã Đen và cũng không có quân Trắng nào ăn được Mã Đen thì bắt buộc Trắng phải đi con Mã của mình. Trường hợp cuối cùng là bên Trắng chạm Tượng Đen rồi chạm vào Pháo của mình, thì rõ là Pháo Trắng không ăn được Tượng mà cũng chẳng có quân Trắng nào ăn được Tượng. Đã thế, Pháo Trắng không di động được, như vậy phải cho Trắng đi quân khác rồi ghi lỗi kỹ thuật.
[img]xq229-3.gif;center;[/img]

[b]3. Quân đã đi, không được đổi lại vị trí[/b]
Quân đã đặt xuống, chạm bàn cờ thì dù chưa buông tay ra cũng không được thay đổi vị trí khác. Để rõ là đã đặt xuống chưa, người ta buộc khi đi quân phải nhấc quân cờ lên cao, không được kéo rê trên bàn cờ. Ta xem hình dưới.
[img]xq229-4.gif;center;[/img]
Trắng cầm Xe tấn 4, đã đặt Xe chạm vị trí mới nhưng chưa buông tay ra. Chợt thấy Xe bị Mã ăn nên kéo lùi lại một nước. Như vậy là vi phạm, buộc Trắng phải đặt Xe ở vị trí nên để Mã ăn. (Nhiều người tự qui định là buông tay ra mới hoàn thành nước đi. Điều này hoàn toàn trái với quy tắc chơi cờ, cần bác bỏ).

[b]4. Những điều được thực hiện và những điều phạm luật[/b]
a. Bất kể tình huống nào, chiếu mãi sẽ bị xử thua
b. Các trường hợp: Doạ chiếu bí mãi; một chiếu một hăm bí; một chiếu một bắt quân; một chiếu một dừng; một chiếu một đòi rút ăn quân; một bắt một hăm chiếu rút quân; nếu hai bên không thay đổi nước đi thì xử hoà.
c. Một quân đuổi bắt mãi một quân thì bị xử thua (nhưng được quyền đuổi bắt mãi Tốt chưa qua hà). Hai quân hoặc nhiều quân đuổi mãi một quân thì cũng bị xử thua (nhưng Tướng và Tốt thì được quyền đuổi bắt mãi 1 quân).
d. Một quân lần lượt đuổi mãi hai hoặc nhiều quân thì xử hoà; hai quân thay nhau đuổi bắt hai hoặc nhiều quân cũng xử hoà.
e. Một bên hai lần bắt một quân, một bên chạy nhưng có 1 lần bắt lại, thì bên hai lần bắt phải thay đổi nước (vì coi như đuổi bắt mãi) nếu không sẽ bị xử thua.
f. Đuổi bắt mãi quân có căn thật thì xử hoà, đuổi mãi quân có căn giả thì bị xử thua. Nhưng Mã hoặc Pháo nếu đuổi mãi Xe có căn cũng không được (vì giá trị nhỏ hơn nhiều). Nếu không thay đổi nước cũng bị xử thua.
g. Đuổi bắt mãi quân cùng loại thì xử hoà (coi như đổi) nhưng nếu quân bị đuổi bắt bị ghim không thể di chuyển được để đổi thì coi như đuổi bắt mãi, nếu không đổi nước sẽ xử thua. Tuy nhiên con Mã linh hoạt đuổi bắt mãi con Mã bị cản thì coi là đuổi bắt mãi, nếu không đổi nước, xử thua.
h. Đuổi bắt hai lần nhưng nếu trong đó có một lần thực chất là đòi đổi quân mà đối phương không chịu thì vẫn coi là đuổi bắt mãi. Bên đuổi bắt mãi phải đổi nước, nếu không sẽ xử thua.
i. Các nước cản mãi, thí quân mãi (đút cho đối phương ăn) đòi đổi mãi, doạ mãi nước chiếu rút ăn quân đều cho phép. Hai bên không thay đổi nước đi đều xử hoà.

[img]xq228-0.jpg;right;Hà Quang Bố (1907 – 1949)[/img]Danh kỳ Hà Quang Bố (1907 – 1949) xét về tuổi tác thì Hà Quang Bố nhỏ hơn Ba Ngoan và Giáo Hội, nhưng xét về tài năng, trình độ thì ông là tay cờ vượt trội hơn hết. Theo lời ông kể với bạn bè thì ông là hậu duệ người Minh Hương, sinh năm 1907 tại huyện Phụng Hiệp tỉnh Cần Thơ. Bố và ông nội của ông đều là những người giỏi cờ nên trong dòng máu của ông có “gien” cao cờ và sớm bộc lộ tài năng khi ông mới lên 10.

Chính cha của ông là cụ Hà Quang Vinh đã dạy ông học những nước đi đầu tiên. Đến tuổi thiếu niên, trình độ chơi cờ của ông đã tiến bộ vượt bậc, tiếng tăm lừng lẫy khắp quê nhà. Ông Lê Vinh Đường – một cao thủ quen thân với ông Bố ghi rằng: “Năm 15 tuổi ông xưng hùng xưng bá ở huyện Long Mỹ tỉnh Rạch Giá”. Ông Đường nói đúng tài năng sớm bộc lộ nhưng có lẽ đã nhầm lẫn huyện Long Mỹ với huyện Phụng Hiệp chăng? Một số người cũng thường cho rằng Hà Quang Bố quê ở Cà Mau, vì có thời kỳ ông sổng ở đất Mũi và cưới vợ tại đây. Ông làm việc cho chủ một nhà trọ, chưa bao giờ dạy học nhưng có lẽ do kính trọng và tôn vinh tài nghệ của ông mà những người đương thời thường gọi ông là “giáo Bố”.

Cuối thập niên 30, kinh tế khủng hoảng, cuộc sống đầy khó khăn. Tại Cà Mau không còn việc làm, đầu năm 1931 giáo Bố phải lên Sài Gòn làm quản đốc cho khách sạn Tân Hòa. Không ngờ đây lại là dịp may, vì ông có điều kiện quen biết với hầu hết các danh kỳ Hoa, Việt đang sinh sống ở đây. Trước tiên ông hạ gục tay cờ giang hồ nổi tiếng tại ga xe lửa Sài Gòn là Nguyễn Văn Lai, tiếp theo đánh bại các cao thủ ở Phú Nhuận, Bình Tây và Xóm Củi. Hùng tâm nổi lên, ông đến Bến tắm ngựa ở đường Champagne – nay là Lý Chính Thắng Quận 3, khiên chiến cùng danh kỳ người Hoa là Trần Tựu. Ông này được gọi theo tiếng Quảng là “Sành Chầu”, lúc.đó là tay có số một của người Hoa. Giao đấu nhiều lần, kiểm lại Hà Quang Bố thắng hơn chục ván. Thời kỳ này, danh kỳ Nguyễn Văn Ngoan tức Ba Ngoan cũng thường lui tới nơi đây gặp giáo Bố, hai bên quen nhau dần dà kết thành đôi bạn chí thân. Hễ có dịp cả hai rủ nhau xuống lục tỉnh tìm các cao thủ để thử tài và đương nhiên thời kỳ đó không ai đương cự lại hai ông.

Theo một số người biết chuyện, năm 1927 tiên cờ Chung Trân từ Quảng Đông sang Việt Nam có gặp Ba Ngoan mà không gặp giáo Bố, nhưng năm 1933, Triệu Khôn nam du, giáo Bố có gặp và hai bên đã thử tài nhiều bận, tất nhiên là Triệu Khôn phải nhượng một nước tiên, hai bên đã chơi ngang ngửa. Nhờ những trận giao đấu này mà giáo Bố nhanh chóng nâng cao trình độ của mình thêm một bước mới.

Những năm 1936 – 1937 làng cờ Sài Gòn lại xuất hiên thêm một thiên tài kiệt xuất mới, đó là Hứa Văn Hải, người tỉnh Sa Đéc nay thuộc tỉnh Đồng Tháp. Tại một cuộc tranh tài công khai ở Gò Công có nhiều cao thủ, giáo Bố đã thảm bại trước Hứa Văn Hải, nhưng sau đó không lâu, trong một trận thư hùng có tính chất phục thù, giáo Bố đã hạ gục Hứa Văn Hải với tỷ số 2-0 lấy lại danh dự trong làng cờ. Một câu chuyện vui được nhiều người biết, đó là năm 1943 giáo Hội đoạt quán quân tại Giải cờ Đại Thế giới – khu đánh bạc ngày trước ở Chợ Lớn. Ngay trong buổi phát thưởng, giáo Bố kịp đến – không phải để chúc mừng mà là để khiêu khích giáo Hội đấu một trận danh dự với mình, nếu thua thì giáo Bố mất một số tiền, còn thắng thì giáo Hội phải nhường lại lá cờ quán quân. Sau khi hai bên đống ý các điều kiện, giáo Bố đã chiến thắng với tỷ số 1 thắng 1 hòa, đoạt mất lá cờ của giáo Hội.

Năm 1948 tại Sài Gòn người ta tổ chức giải Vô địch Nam kỳ, Hứa Văn Hải đã mất trước đó 4 năm, còn Ba Ngoan và một số cao thủ khác đã ra bưng kháng chiến, vì vậy giáo Bố đoạt chức vô địch không mấy khó khăn. Sau sự kiện đó giáo Bố cùng Lê Vinh Đường được mời làm đài chủ, phụ trách kỳ đài trong khu Đại Thế giới, hằng đêm thủ đài cho khách mộ điệu tiên khiển.

Do cuộc sống thường xuyên phải lao tâm khổ tứ, lại mắc bệnh lao phổi nhiều năm, không tiền chạy chữa, đến mùa thu năm 1949 một tài năng tuyệt thế đã qua đời, để lại bao luyến tiếc cho làng cờ Nam bộ.

Điều đáng quý và đáng kính trọng là dù ông không có điều kiện theo bác Ba Ngoan ra bưng biền kháng chiến nhưng ông đã khuyến khích hai con trai là Hà Quang Nhật và Hà Quang Minh đi theo con đường chính nghĩa. Năm 1945 cả hai anh này đã tập kết ra miền Bắc và đều được đào tạo thành trí thức. Anh Nhật không chơi cờ còn anh Minh chơi khá cao nhưng không đam mê như cha vì vậy làng cờ ít biết hai anh.

Để các bạn biết phần nào về tài năng của đanh kỳ phương nam Hà Quang Bố, xin trích ván cờ sau đây trận đấu giữa ông và kỳ vương Triệu Khôn mà ông Lê Minh Đường đã may mắn ghi chép được.

Hà Quang Bố (Sài Gòn) tiên thắng Triệu Khôn (Quảng Đông)

[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Hà Quang Bố (thắng) Triệu Khôn
RED Hà Quang Bố
BLACK Triệu Khôn
RESULT 1-0
START{
1. P8-5 M2.3 2. M8.7 X1-2
3. X9-8 B7.1 4. X8.6 P8.1
5. B5.1 S6.5 6. M2.3 M8.7
7. M3.5 T7.5 8. P2-3 M7.8
DIAG{ #9 RED POPUP }
9. B5.1 B3.1 10. X8/2 B5.1
11. P5.3 P8-5 12. S4.5 M8.7
13. X8.2 X9-6 14. X8-7 P2.4
15. M5.6 P2/2 16. X7.1 X6.4
17. X7/1 P5-6 18. X7-5 P2-4
19. M7.5 M7/5 20. P3-5 X2.5
21. B7.1 B3.1 22. Ps.2 B3.1
23. Ps-7 X6.2 24. M5.6 X2-3
25. X1-2 P6/3 26. X5.1 X3-5
27. X2.8 T3.5 28. M6.5 P6-7
29. X2.1 X5/1 30. X2-3 S5/6
31. M5.7 Tg5.1 32. X3/1 X6/5
33. M7/6 Tg5/1 34. X3-4 S4.5
35. M6.7 Tg5-4 36. X4/2 X5-4
37. X4-9 B9.1 38. T7.5
}END
[/game]

Đến đây Triệu Khôn chịu thua và lỗ quân.

Xin giới thiệu thêm: Tại Quảng Đông vào thập niên 20 có bốn tay cờ khét tiếng là Hoàng Tùng Hiên, Lý Khánh Toàn, Lư Huy và Phùng Kính Như, được tôn vinh là “Tứ đại thiên vương”. Danh kỳ Triệu Khôn chỉ chịu lép bốn tay cờ này và tôn Chung Trân là thầy của mình. Sang Việt Nam năm 1933, đi khắp Nam kỳ mà không tìm được đối thủ, chỉ có Hà Quang Bố được nhượng tiên mới đánh cầm đồng mà thôi. Ván này đấu tại chợ Khánh Hội năm 1934 và được ghi trong Việt Nam Tượng kỳ phổ” của Lý Văn Hùng và Lê Vinh Đường, xuất bản ngày 1-12-1949.

Ngày ấy ở Hải Phòng, thuộc huyện Kiến An có làng Đẩu, một làng nghèo khó, đồng đất cằn cỗi, cả làng quanh năm đầu tắt mặt tối mà chẳng mấy khi được no cơm. Ngày ba tháng tám cứ phải sang bên làng Phúc vay thóc, nên đến ngày mùa lại phải kìn kìn gánh hết lúa sang bên ấy trả nợ. Làng Phúc thuộc Kiến Thụy. Bên Phúc ngoài nông còn có buôn bán nên giàu có, chợ búa đều tập trung ở làng ấy cả nên cứ đến dịp lễ hội hay Tết nhất lại mở hội cờ to, các làng bên thường kéo về dự. Làng Đẩu nghèo, thấp cổ bé họng nên có muốn đi chợ cũng phải sang tận làng Phúc, người làng Phúc vốn vẫn khinh thường người làng Đẩu lắm, con gà làng Đẩu giá 5 đồng thì may lắm được trả 3 đồng, đi giữa đường bị người ta lấn bước cũng cứ phải ngậm tăm. Lề thói ấy kéo dài dễ đến mấy chục năm, có khi cả trăm năm có lẻ.

Thế rồi Xuân năm ấy, làng Phúc theo lệ mở hội rất to, các làng lân cận kẻo tới dự hội đông vô kể. Ấy cũng là dịp để làng Phúc khoe tài, nhất là môn cờ Tướng chơi trên sân.

Ở bên làng Đẩu sang xem cũng đông, trong số ấy có bà Bo. Năm ấy khoảng 34, 35 tuổi, nhà bà cũng như mọi gia đình trong làng chứ chẳng khá gì hơn, được cái bố bà và cậu em hay chơi cờ nên những lúc rảnh rỗi bà cũng hay chầu rìa xem cho vui, thỉnh thoảng lại được châm điếu hay pha trà cho bố hay chỉ chỏ mách nước cho em. Ông bố thấy con gái có vẻ thích cờ nên cũng bày vẽ cho cô, nhưng mà con gái lắm việc nên mấy khi được ngồi chơi. Nhưng năm nào làng bên mở hội cô cũng sang ngồi hàng buổi xem cờ. Lắm lúc cô nghĩ mình chỉ nghèo hơn hơn họ chứ có hèn kém gì đâu mà lại đối xử với nhau như thế, ức nhất là những khi đi chợ, họ chèn ép, lấn lướt mình, lắm khi tới chiều tối ế ẩm, bán bằng cho không.

Hôm ấy ông Trì làng Phúc vào chung kết.

Đoạt giải xong ông tự đắc vỗ ngực mà rằng: “Đệ nhất cờ vùng này cũng chỉ có người làng Phúc. Nào, các làng còn ai dám địch với ta chăng!”

Bà Bo nghe thách, bèn từ trong đám đông nhảy phắt ra, nhận lời thách đấu. Ông Trì nhìn ra tưởng ai, hóa ra là một bà phụ nữ, bèn cười ầm lên, nhưng rốt cuộc cũng nhận lời.

Sân cờ này ấy ngay trên mặt ruộng, rộng ước cỡ một sào. Cán quân cờ làm bằng cọc tre, quân cờ làm bằng vải viết tên quân, gió làm vải bay qua bay lại rất khó xem, mặt ruộng nứt nẻ, hầu như chả thấy đường kẻ, nên đánh cờ bỏi mà cứ như đánh cờ mù.

Ván cờ ấy nào có phải là trận đấu trí thông thường, khối làng chỉ xem để cổ vũ cho làng Đẩu nên người đông vô kể, đông nghịt vòng trong vòng ngoài. Không biết do chí phục thù bốc lên hay do sự cổ vũ nhiệt tình bên ngoài mà bà Bo đi thật sáng nước. Các mưu mẹo, đòn độc của đối thủ lần lượt bị bà phát hiện và hóa giải làm cho đối thủ đâm chột dạ. Đến khi thấy bà bắt đầu chuyển sang tấn công thì bên ngoài tiếng hò reo như trời long đất lở. Cờ bà cứ thế từng bước từng bước thít chặt đối phương.

Rốt cuộc ông Trì không thể gượng được nữa đành buông cờ chịu thua, bao nhiêu giải thưởng mất sạch về tay bà Bo.

Từ cái ngày ấy, nói đúng ra là từ trận cờ lịch sử vang dội cả một tổng ấy, làng bà được làng Phúc và các làng lân cận đối xử khác hẳn, người ta không gọi bà bằng “con mẹ” xách mé như trước mà gọi bằng cô, bằng bà hẳn hoi, các thức đem ra chợ mua bán sòng phẳng, lễ tết cũng không còn phân biệt. Dần dà sự cách biệt giữa hai làng được thu ngắn, những mâu thuẫn xích mích được hòa giải. Sự tôn trọng chính là nền tảng cho sự đoàn kết, bình đẳng với nhau.

Câu chuyện này do ông Phạm Văn Tuyển, một tranh thủ có tiếng vùng than Quảng Ninh kể lại, bởi bà Bo chính là chị ruột của ông.

Làng cờ nước nhà mà bắt nguồn từ cờ Tướng vốn được chơi hàng trăm năm nay trong dân gian, không có một “ngành” hay một “bộ” nào (xưa thì gọi là bộ lễ, bộ hộ, bộ hình…) quản lý và nuôi dưỡng nó. Vua quan coi đó là một thứ giải trí vô hại nên thả cho dân gian tha hồ chơi, tất cả mọi cái dân tự lo, chẳng bao giờ triều đình chu cấp hay đứng ra tổ chức. Cho nên có thể có “nhã nhạc cung đình”, “hội họa cung đình” chứ chưa bao giờ có “Tượng kỳ cung đình” cả.

Tương tự như thế, trong các thời kỳ nối tiếp, người ta vừa coi cờ là giải trí, vừa coi là nghệ thuật biểu diễn mua vui nên từ các thôn xóm vào các dịp lễ hội, đình đám, Tết đến xuân sang tự lo toan tổ chức hay những cuộc đấu do các nhà buôn, cửa hàng làm ăn phát đạt hay các mạnh thường quân đứng ra đỡ đầu, tài trợ.

Cho mãi đến thập niên 80 của thế kỷ trước, người ta vẫn còn chưa biết cả cờ Tướng và cờ Vua thuộc bên văn hóa hay bên thể thao quản lý. Bởi những cuộc đấu thường tổ chức vào các ngày kỷ niệm lớn, ngày lễ, mà những ngày này lại do bên Văn hóa chủ xướng. Bởi vậy cả hai loại cờ cũng chưa bao giờ được bao cấp. Tất cả đều là do dân lo. Kể cả cho tới khi học tập được mô hình của Liên Xô nên cờ được đưa hẳn sang cho bên Thể thao để trở thành một bộ môn thi đấu, trước hết là cờ Vua và thêm 12 năm sau nữa là cờ Tướng.

Tuy Tổng cục TDTT mà sau này là ủy ban TDTT đã có hẳn hệ thống thi đấu hàng năm cho các loại cờ và hàng năm có cấp kinh phí để tổ chức thi đấu cũng như đi thi đấu nước ngoài. Tuy nhiên số kinh phí này chỉ là một phần nhỏ. Bởi làng cờ Việt Nam vô cùng rộng lớn, các giải thi đấu hàng năm ở xã huyện, tỉnh thành rất nhiều, giải thi đấu quốc tế cũng nhiều, việc đào tạo đội ngũ kỳ thủ, huấn luyện viên và hàng trăm nghìn việc khác nữa… cho nên hầu hết làng cờ phải dựa vào chính mình, tức là đã được xã hội hóa từ lâu một cách tự nhiên.

Ví dụ làng cờ Tướng đi thi đấu quốc tế phần lớn là đi bằng tiền tự lo, vay trước, được giải thưởng trả sau, nhiều trường hợp quận, huyện, người nhà, bạn bè chung tiền giúp đỡ. Làng cờ Tướng hầu như không trường đào tạo, hầu như không mở lớp tập huấn. Các kỳ thủ nỗ lực học hỏi, “tự rèn luyện qua thi đấu thực tế, tới các kỳ đài tỷ thí… là chính.

Vừa qua tại hội nghị của Chính phủ về việc xã hội hóa Giáo dục, Y tế, Thể thao đã có báo cáo điển hình của gia đình Ông Phạm Văn Tuyển ở Quảng Ninh: toàn bộ gia sản, vườn nhà của ông dành cho thể thao, từ đó ông đã đào tạo được hàng loạt vận động viên cho vùng đất mỏ, từ cờ Vua, cờ Tướng, cớ vây bóng bàn, quần vợt… mở ra câu lạc bộ cho những người về hưu, tổ chức những giải thi đấu cho thiếu niên nhi đồng cũng như những người cao tuổi dấy lên phong trào rèn luyện thể thao, đẩy lùi những tệ nạn xã hội. Đó là một tấm gương lớn về thực hiện xã hội hoá trong thể thao.

Ở cờ Vua thì như trường hợp Hoàng Thanh Trang, công nuôi dạy, học tập, đào tạo bồi dưỡng, kinh phí thi đâu, kinh phí đi lại, ăn ờ, lệ phí thi đấu, trang thiết bị luyện tập… tính ra là một số tiền khổng lồ đều hoàn toàn được gia đình tự lo liệu, chưa nói có những trường hợp như đối với Đào Thiên Hải, gia đình này đã nhận tài trợ hoàn toàn cho việc ăn học, tập tành để thành tài trong 5 năm. Đó là một điển hình về xã hội hóa trong môn cờ. Ngoài ra còn không biết bao nhiêu trường hợp nữa, cha mẹ hầu như hoàn toàn lo liệu cho con cái. Không những tự lo tiền mời thầy về dạy, lo tiền cho con đi thi đấu, mà bản thân gia đình còn tình nguyện đi theo để chăm sóc, giúp đỡ cho con cái mình.

Phải có nhiều tâm gương như vậy làng cờ mới có thể tồn tại được.

Đó là mới nói cờ về phương diện thể thao đơn thuần. Nhưng cờ đâu chỉ có một phương diện ấy, cờ còn rộng hơn nhiều. Hàng triệu người Việt Nam chơi cờ đâu phải để thi đấu, để giành huy chương. Cờ còn ở hàng nghìn lễ hội được tổ chức cả bốn mùa từ Bắc tới Nam, cớ còn là văn hóa kết hợp với thơ ca, âm nhạc, thư pháp, hội họa…

Tất cả những cái ấy nhà nước không thể bao cấp và cũng chưa bao giờ bao cấp, tất cả đều được người dân tự lo toan, tự tổ chức, tự gánh vác từ lâu. Đó chính là sức sống mãnh liệt, là sự tự lập tự cường rất đáng tự hào của các môn nghệ thuật trí tuệ, thể thao trí tuệ Việt Nam. Vừa qua Chính phủ đã có những quyết đinh rất mới, rất tiến bộ về xã hội hóa đối với thể thao, khuyến khích mở các trường tư thục, các cơ sở luyện tập tư nhân, được cấp đất được vay vốn, có tư cách pháp nhân, nghĩa vụ và quyền lợi bình đẳng. Đây là một luồng gió mát giúp cho Thể thao trí tuệ phát triển mạnh mẽ hơn nữa.

Toàn xã hội góp công của, vật lực tài năng, tính thần thì mới có thể đưa thể thao trí tuệ bước lên các đỉnh cao sánh với các nước trên thế giới. Chính sách mới của Chính phủ sẽ tạo điều kiện cho những người có tâm huyết yên tâm đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, xây dựng đội ngũ thầy và trò, đội ngũ này cũng được quyền bình đẳng tham gia các giải thể thao tất cả các cấp các giải quốc gia, các giải quốc tê được phong đẳng cấp, phong danh hiệu… giống như ờ các nước tiên tiến khác, miễn là họ có đóng góp xứng đáng cho nền thể thao của địa phương và nước nhà và họ được quyền hưởng mọi quyền lợi cần phải được hưởng.

Một ví dụ cho thấy là trong khi ờ các nước khác các câu lạc bộ cờ phát triển rất mạnh. Ở các tỉnh thành cũng như trong phạm vi toàn quốc đều có các giải cờ các câu lạc bộ. Câu lạc bộ cờ là một đơn vị thể thao được xã hội hóa. Tuy nhiên ở ta hiện nay câu lạc bộ còn quá ít ỏi và còn yếu về mọi phương diện, đồng thời cũng chưa có các giải cờ dành cho các câu lạc bộ, khiến có quá ít kỳ thủ được tham gia thi đấu. Tất cả cứ phải trông chờ vào kinh phí vốn đã rất eo hẹp của ngành thể thao.

Từ năm nay và những năm sau, phải chăng đã tới lúc chúng ta cần xã hội hóa mạnh hơn nữa, toàn diện hơn nữa các môn thể thao trí tuệ như Chính phủ đã chỉ đạo?

Các qui định:

[b]1) Chữ cái viết tắt quân cờ[/b]
*Tướng (Soái): K (King)
*Sĩ: A (Advisor)
*Tượng: E (Elephant)
*Xe: R (Rook)
*Pháo: C (Cannon)
*Mã: H (Horse)
*Chốt (tốt, binh): P Pawn

[b]2) Bên – mầu (quân đen / trắng)[/b]
*Chữ cái hoa chỉ quân Ttrắng (quân đỏ)
*Chữ cái nhỏ chỉ quân Đen (quân xanh)

Ví dụ:
P – quân tốt trắng
r – quân xe đen

[b]3) Cách ghi[/b]
Dò theo từng hàng trên bàn cờ, nếu:
*Gặp các điểm trống (không có quân) thì đếm các điểm trống liền cạnh nhau trên hàng đó, ghi lại bằng một số
*Gặp quân cờ thì căn cứ vào quân cờ và mầu ghi lại quân cờ đó bằng chữ cái thích hợp
*Hết một hàng thì thêm một ký tự / để phân biệt hàng cho dễ

[b]4) Thêm các thông tin khác[/b]
Sau khi được một chuỗi chữ cái ghi lại một thế cờ, ta có thể thêm các thông tin phụ sau:
*Bên nào đang đến lượt đi, dùng chữ cái w (white) chỉ bên trắng, b (black) nếu muốn chỉ bên đen
*Nước cờ đó là nước đi thứ mấy

[b]5) Ví dụ[/b]
Ta có một thế cờ sau:

[fen text=0 popup=0]9/9/r4khPH/6P2/5P3/5p3/3r5/5h3/2Cp1pp2/1RCcK3c w - - - 1;center;Hình 1: một thế cờ[/fen]

Ta ghi lại thế cờ trên bằng cách lần từng hàng:
Hàng 1:
* Hàng này là trống, có 9 điểm trống cạnh nhau. Ta ghi lại bằng số 9.
* Thêm dấu kết thúc dòng, ta được 9/

Hàng 2: Tương tự như trên, ta được 9/9/
Hàng 3:
* Vị trí đầu tiên là một quân xe đen (xanh), ta chọn chữ cái viết nhỏ r, ta có 9/9/r
* Tiếp theo là 4 điểm trống cạnh nhau, ta có 9/9/r4
* Tiếp theo quân tướng đen cho 9/9/r4k
* Quân mã đen cho 9/9/r4kh
* Quân chốt trắng (đỏ) được biểu diễn bằng chữ hoa P và cho 9/9/r4khP
* Quân Mã trắng kết thúc hàng bằng 9/9/r4khPH
* Đừng quên dấu kết thúc hàng 9/9/r4khPH/

Các hàng tiếp theo làm tương tự cho ta chuỗi:

[b]9/9/r4khPH/6P2/5P3/5p3/3r5/5h3/2Cp1pp2/1RCcK3c[/b]

Nếu biết là bên trắng đang đến lượt đi và đây là nước đi đầu tiên, ta thêm các thông tin đó như sau: w – – – 1

Bây giờ nối với chuỗi trên (nhớ có dấu cách ở giữa) ta có chuỗi ký hiệu hoàn chỉnh biểu diễn thế cờ hình 1:

[b]9/9/r4khPH/6P2/5P3/5p3/3r5/5h3/2Cp1pp2/1RCcK3c w – – – 1[/b]

[b]Lưu ý của bạn cờ:[/b]
*Hiện nay đã có nhiều chương trình hiểu được bộ ký hiệu fen của cờ Tướng. Ví dụ chương trình XB của chúng tôi (một chương trình cho download miễn phí – lấy ở phần download của trang web này) có thể chuyển đổi một thế cờ bất kỳ thành dạng fen.
*Tất cả các hình cờ thế trong trang web này đều có kèm theo chuỗi ký hiệu fen. Bạn có thể đánh dấu, copy và dán vào các chương trình hiểu được chúng.

[b]CAO PHƯƠNG THANH – Tiếng nhạc duyên cờ[/b]

[img]xq204-0.jpg;right;Từ trái sang: Anh Vũ, Phương Thanh và Hồng Nhung[/img]Được chị là dân Cao đẳng Văn hóa nghệ thuật hướng dẫn, Cao Phương Thanh đã làm bạn với piano và organ từ thuở lên 5. Sau đó, cô bé trúng tuyển vào Nhạc viện TPHCM. Những tưởng Phương Thanh sẽ chuyên tâm vào môn nghệ thuật này qua những kết quả khả quan đã giành được: HCV Văn nghệ quần chúng Q.3. Tuy nhiên, nét tài hoa của Phương Thanh không dừng lại trong tiếng nhạc mà cô còn có duyên với cờ tướng. Lần đầu tiên tham dự HKPĐ TPHCM năm học 2001 – 2002, cô đã giành HCB rồi sau đó vươn lên ngôi VĐ trong những năm học tiếp theo.

Song song đó, cô còn chiếm HCĐ giải A2 TPHCM (hệ đội tuyển), HCV giải Trẻ toàn quốc, giành suất tham dự giải VĐTQ hạng nhất vào hạ tuần tháng 2 – 2005 tại Quảng Ninh… Thật khó hình dung mật độ làm việc mỗi ngày của Phương Thanh hiện nay: sáng – học lớp 8 tại trường THCS Trần Văn Ơn; chiều – học đàn organ tại Nhạc viện TPHCM và buổi tối đi luyện cờ ở Trung tâm TDTT Quận 1. Căng thẳng như thế nhưng cô bé vẫn hoàn thành tốt đẹp cả 3 công việc trên: học giỏi, chơi đàn hay và là một trong những nữ kỳ thủ trẻ đầy triển vọng của làng cờ tướng Việt Nam…

[b]NGUYỄN HỒNG NHUNG – Nhà thơ kỳ thủ[/b]
“Mỏi mòn quên lối cũ; Đâu rồi nét thân quen; Hơn một lần thảng thốt; Tìm về trong… nhớ… quên….”. Nhiều đồng nghiệp đã tỏ ra ngạc nhiên khi đọc được những dòng thơ này của Nguyễn Hồng Nhung (sinh năm 1979) trên trang Sáng tác Trẻ của Báo Người Hà Nội. Thật ra, Hồng Nhung đã ghi lại những cảm xúc qua những dòng thơ hồi năm 16 tuổi và đến năm 21 tuổi, những chùm thơ tự sự mang một chút sâu lắng vừa nêu mới xuất hiện trên mặt báo.

Thú vị hơn, trước lúc làm thơ, Hồng Nhung đã là VĐV của làng cờ tướng Hà Nội và từng có mặt tại giải VĐQG năm 1994. Tại giải vô địch toàn quốc năm 2004, Hồng Nhung chiếm vị trí thứ 5 trong bảng xếp hạng. Tuy tốt nghiệp khoa Quản trị doanh nghiệp – Đại học Ngoại thương Hà Nội năm 2001 và có điều kiện vào làm việc tại các doanh nghiệp nhưng hình như cái chất lãng mạn của nhà thơ đã đưa đẩy Hồng Nhung đi theo con đường mình yêu thích và cô đã trở thành HLV tuyến trẻ Bộ môn cờ của Sở TDTT Hà Nội.

Ở cương vị này, Hồng Nhung cũng góp phần đáng kể vào thành tích của đội tuyển trẻ Thủ đô cũng như chiếc HCV A1 toàn quốc của VĐV Phạm Thu Hà – nhà vô địch nữ trẻ nhất Việt Nam.

[b]ĐOÀN THỊ ANH VŨ – Kỳ tình họa ý[/b]
Chào đời năm 1977, khi học phổ thông, Anh Vũ mơ ước được vào Đại học Kiến trúc hoặc Mỹ thuật bởi có năng khiếu hội họa. Nhưng không ngờ cô lại là một trong số rất hiếm nữ sinh viên của một ngành được dự báo sẽ rất vất vả khi theo học khoa Địa chất (Đại học Khoa học tự nhiên TPHCM). Cũng như hầu hết các kỳ thủ, cô làm quen với môn cờ qua những lần theo dõi các cuộc đấu trí của người thân hoặc lối xóm.

Tham dự Hội thao Sinh viên Đại học quốc gia TPHCM năm 1999, Anh Vũ trở thành nhà VĐ đầu tiên của giải và thành tích này được duy trì ở 2 năm học tiếp theo. Theo gợi ý của HLV Hoàng Đình Hồng, cô tham gia tập luyện tại Trung tâm TDTT Q.1 để thi đấu các giải có đẳng cấp cao hơn và đã chiếm HCV Đại hội TDTT TPHCM, hạng 8 giải VĐTQ cá nhân năm 2000, HCV giải A2 TPHCM năm 2001.

Mấy năm qua, Anh Vũ là Chủ nhiệm CLB cờ Đại học Khoa học tự nhiên và là nhà tài trợ của CLB cờ khoa Thương mại & Du lịch Đại học Kinh tế… Giờ đây, sau những giờ tất bật với nhiệm vụ Trưởng phòng Giám định Công ty Vàng bạc đá quý Q.5, cô thường tìm niềm vui qua việc vẽ hoặc ghép tranh bằng đá quý và chưa hề có ý định ngưng thi đấu…

[b]Chú thích của Bạn cờ:[/b]
Mời các bạn tham khảo thành tích năm 2005 (giải A1 2005)của hai nữ kỳ thủ trong bài, so sánh với thành tích của các VĐV khác.

Thứ hạng	Kỳ Thủ	Địa phương/Đơn vị
1	Ngô Lan Hương	TP.Hồ Chí Minh
2	Hoàng Hải Bình	TP.Hồ Chí Minh
3	Phạm Thu Hà	Hà Nội
4	Lê Thị Hương	TP.Hồ Chí Minh
5	Trần Tuệ Doanh	TP.Hồ Chí Minh
6	Châu Thị Ngọc Giao	Bình Định
7	Nguyễn Phi Liêm	Bộ Công An
8	[b]Cao Phương Thanh[/b]	TP.Hồ Chí Minh
9	Nguyễn Hoàng Ngọc Thảo	TP.Hồ Chí Minh
10	Đinh Thị Minh	Quảng Ninh
11	Hà Mai Hoa	Bộ Công An
12	Nguyễn Mỹ Linh	Hà Nội
13	Bùi Châu Ý Nhi	TP.Hồ Chí Minh
14	Ngô Thị Thu Hà	Đà Nẵng
15	Hồ Thị Thanh Hồng	Bình Định
16	Lý Thanh Phương	TP.Hồ Chí Minh
17	[b]Nguyễn Hồng Nhung[/b]	Hà Nội
18	Đỗ Thu Thủy	Đà Nẵng
19	Nguyễn Tuyết Nhung	TP.Hồ Chí Minh
20	Nguyễn Thị Hồng Hạnh	TP.Hồ Chí Minh
21	Bùi Thúy Nga	Bộ Công An
22	Lê Thị Kim Loan	Hà Tây