Du hí văn chương: Tiểu phương trận – cuộc hình vuông nhỏ

Kiện tướng Dus Chotimirsky giảng bài cờ rất sinh động, thích thảo luận và cũng thường sa vào những cuộc tranh luận. Một lần khi trình diễn lại một ván cờ của mình, ông hỏi khán giả:
– Nào, vậy theo các bạn thì tôi nên chơi như thế nào ở đây?
Có ai đó dưới khán giả trả lời:
– Ông sẽ đi Mã đến c6.
– Tuyệt đối chính xác – Dus Chotimirsky kêu lên hoan hỷ – đó chính là cái nước ngu ngốc nhất mà tôi đã đi.

[b]Ván 26: Trận Pháo đầu đối đơn đề mã[/b]
[game]
FORMAT WXF
GAME Trận Pháo đầu đối đơn đề mã
RED Trắng
BLACK Đen
RESULT 1-0
START{
1. P8-5 M8.7 2. M8.7 M2.1
3. X9.1 T7.5 4. X9-4 S6.5
5. X4.5 X9-6 6. X4-3 P8/2?
/*Trắng uy hiếp Mã Đen vẫn giữ quyền chủ động còn Đen phòng thủ chơi nước P8/2 đáng trách. Nếu muốn đuổi Xe Trắng thì chỉ cần P8/1 là được rồi.*/
7. M2.3 P8-7??
DIAG{ #8 RED }
/*Trắng rất muốn tiêu diệt con Mã 7 của Đen để sau đó nhằm đến con Tốt đầu. Nếu như Đen vừa rồi đi 7…X6.6 để rồi nước sau mới đi P8-7 thì Trắng khó làm gì, đằng này Đen lại đi ngay P8-7 giúp Trắng thực hiện được kế hoạch:*/
8. X3.1 P2-7
9. P2.7 Pt.5
/*Đen tỏ ra quá “phàm ăn” bất kể nguy hiểm. Nếu thấy Trắng uy hiếp con Tốt đầu, nên đi 9…M1/2 để sau nhảy lên truy đuổi Pháo đối phương thì còn cầm cự lâu.*/
10. X1.2 Pt-3
11. P5.4 M1/2 12. X1-4 M2.3
13. X4.7 }END[/game]
Thắng.

[b]Ván 27: Lại Pháo đầu đối đơn đề mã[/b]
[game]
FORMAT WXF
GAME Lại Pháo đầu đối đơn đề mã
RED Trắng
BLACK Đen
RESULT 1-0
START{
1. P2-5 M2.3 2. M2.3 M8.9
3. X1.1 T3.5 4. X1-6 S4.5
5. M8.7 X1-4 6. X9.1 X4.8
7. X9-6 B9.1 8. B5.1
DIAG{ #8 BLUE }
/*Việc tiêu diệt Tốt đầu đối phương không đơn giản. Do đó phải dùng biện pháp tiến Tốt đầu của mình làm mũi xung kích.*/
8. … B3.1
/*Nếu như 8…X9-8 9. B5.1 B5.1 10. M7.5 P8-6 11. M5.7 B3.1 12. M7.5 M3/4 13. X6.6! X8.2 14. X6-8 M4.3 15. X8-7 Tg-4 16. X7-6 Tg-5 17. X6-9 Tg-4 18. X9.2 Tg.1 19. M5.7 Trắng thắng.*/
9. B5.1 B5.1 10. M7.5 P2.2
11. B7.1 X9-8 12. X6.5 B3.1
13. M5.7 B5.1 14. X6-7 P2-3
15. T7.9 P8-6 16. P8.2 X8.5
17. M7.5 B5.1 18. T9.7 X8.1
19. M3.5 X8-7 20. Mt.4 S5.6
21. M5.6 S6.5 22. X7.1 Tg5-4
23. X7-9 }END[/game]
Trắng phối hợp ba quân cùng bên chiếu bí dễ (tam tử đồng biên).

[b]Ván 28: Pháo đầu đối bình phong mã hiện đại[/b]

Cùng một kiểm tấn công như ván 27, ván Lý Nghĩa Đình gặp Mạch Xưng Hạnh hồi tháng 7 năm 1962 dã chơi như sau:

[game]
FORMAT WXF
GAME Pháo đầu đối bình phong mã hiện đại
RED Lý Nghĩa Đình
BLACK Mạch Xưng Hạnh
RESULT 1-0
START{
1. P2-5 M8.7 2. M2.3 B7.1
3. X1-2 X9-8 4. X2.6 M2.3
5. M8.7 B3.1 6. X9.1 P2.1
7. X2/2 T3.5 8. X9-6 S4.5
9. B5.1 X1-4?
/*Cánh bên mặt của Đen cần có Xe để phòng thủ, không nên đổi, cần đi 9…P8.2 giữ trung lộ.*/
10. X6.8 S5/4
11. B5.1 P8-9
12. X2-6 P2.1
13. M7.5 B5.1
/*Nếu như 13… P2.5 14. B7.1 B3.1 15. X6-7 M3.2 16. X7-8 M2/3 17. X8.2 M7.6 18. P5.3 M6.5 19. M3.5 B5.1 20. M5.7 Trắng vẫn giữ ưu thế.*/
14. B7.1 M7.5
15. X6.2 P9-6
16. M5/7
DIAG{ #16 BLUE }
/*Trắng đặt mục tiêu vào con Tốt đầu nhưng bây giờ chuyển sang uy hiếp con Mã đầu của Đen. Nếu Đen chạy M5/7 thì B7.1, Trắng uy hiếp mạnh, Đen khó chống đỡ, do vậy phải hi sinh Mã thôi.*/
16. … B3.1
17. P5.4 S6.5 18. P5-9 B5.1
19. P9.3 T5/3 20. X6-7 T7.5
21. T7.5 X8.7 22. M3/5 X8-6
23. T5.7 X6.1 24. M5.6 X6-4
25. M6.5 P6-7 26. P8.2 X4-3
27. T7/5 P2/3 28. P8.3 M3.5
29. P8-3 P2.8 30. T5/7 M5/7
31. T3.5 }END[/game]
Đen không còn khả năng phản công được nên chịu thua.

Cờ Tướng là môn thể thao có từ lâu đời và được coi như viên ngọc quí trong kho tàng văn hóa – thể thao của Trung Quốc và Việt Nam. Trong truyền thuyết hai nước đã có tích Đế Thiên – Đế Thích chơi cờ ở cõi trần. Ngay ở di tích đền Cuông cửa Hiền (Nghệ An) có hòn đá phẳng lỳ trên bờ biển được gọi là bàn cờ Tiên. Trên dải đất Lam Hồng còn nhiều nơi có bàn cờ tiên như vậy. Ngay ở quê tôi, dẫy Rú Găm cũng có đền thờ và vì vậy, không nói quá khi cho rằng Nghệ An cũng là một quê hương lớn của thú chơi cờ này. Hàng năm vào dịp Tết Nguyên đán hay lễ hội các đền nếu tổ chức giải thể thao, thế nào cũng có môn cờ Tướng. Môn ấy người xem đông nhất và cũng thường sinh chuyện nhất. Tôi đã chứng kiến nhiều người và nhiều trường hợp mê cờ Tướng đến cười ra nước mắt.

Anh Ngô Hưng Tuấn, giáo viên cấp ba trường Nghi Lộc là một ví dụ. Anh không những ham đánh cờ mà còn biết danh nhân, lịch sử môn này, không những biết các kỳ thủ trong huyện, trong tỉnh, hội cờ Việt Nam mà cả ở Trung quốc. Vừa cầm chén trà lên anh đã thao thao: “Hiện nay ở Trung Quốc có 8 đại kiện tướng. Nhưng nổi tiếng nhất là Dương Lân (Quảng Đông). Ông sinh năm 1925, lúc 6 tuổi đã nổi danh quê nhà. Năm 1977, ông dành được giải quán quân trong khải thi đấu cờ Tướng theo lời mời giữa Trung Quốc, Philippines, Malaysia, Hồng Kông”. Anh cứ thế vanh vách những hội viên cờ Việt Nam như kể tên các thầy giáo trong Hội đồng nhà trường của mình. Thế nhưng tôi hỏi các nhân vật chính trị, những cầu thủ bóng đá nổi tiếng hay phim ảnh hiện nay, anh lại biết rất mù mờ.

Anh Tuấn nhịn đói khi đánh cờ là chuyện thường. Nhà anh không ai nói gì, vì chính ông cụ thân sinh ra anh ông Ngô Nhung – còn mê si cờ hơn thế. Người ta kể, có một lần bà Nhung bảo ông phơi thóc để bà đi gặt. Gần trưa chẳng may ông Châu Chấp đến chơi. Vốn đang ức ván cờ thua cách đây hai hôm, ông Nhung lấy hũ rượu thuốc ra đãi bạn và chơi ngay. Đánh được vài ván bỗng trời nổi giông. Đang có nước hay, ông Nhung chạy ù ra sân lấy rơm nút cửa cống cho lúa khỏi trôi, rồi tiếp tục đánh, nào ngờ khi về thấy nước tràn sân, lúa lép nổi lều bều còn hạt chắc chìm nghỉm. Ngày lễ Tết ông thường lang thang lên Nghi Mỹ, Nghi Đồng hoặc ra Nam Thành quê tôi để đánh cờ người. Đến nơi xa lạ, nếu thắng thì người ta đố kỵ, gây sự, nếu thua thì buồn rầu về nhà cứ như người mất hồn.

Ngay ở quê Nam Thành, tôi vẫn thấy thú chơi cờ cuốn hút cả người lởn trẻ con. Cố Thẩm và cố Diễn Pháp chơi ván cờ kéo dài từ chiều hăm chín tết đến chiều mồng hai, mà chỉ có hoà! Anh Hoàng Liễu, Hoàng Hôn chơi cờ mỗi ván chỉ dăm phút. Bàn cờ hầu nhu vẫn còn nguyên quân mà tướng bí chịu thua. Hai cha con ông Thẩm đánh cờ, cha thường hay khoan, con giao “hạ tịch bất hồi” người cha đống ý. Thế nhưng đi lớ ngớ thế nào người cha mất đứt con xe. Tiếc quá ông đành nài nỉ xin lại, nhưng người con vẫn kiên quyết thực hiện lời cam kết. Ông bèn chửi trong rơm rớm nước mắt: “Đồ bất hiếu, tau nuôi mi hết lòng mà mỗi con cờ cũng tiếc!”.

Khi tôi đi bộ đội về, sức yếu không làm gì ra tiền, anh Ngô Tuấn bày cho mấy nước cờ thế. Trong khi đang chờ giấy báo đại học, tôi bèn nghĩ mẹo đem xuống ga Si thách đấu. Chỉ ba thế cờ tàn đó mà tôi vẫn kiếm được tiền, đủ để đi tàu xe, nhập trường. Có gì đâu, tôi cứ bày ra, người đợi tàu cần giết thời gian, lại nghĩ mình cao cờ dễ ăn 10 nghìn đồng bên hăm hở nhận đấu. Chi cần thấy anh ta cấm con cờ nào đi đầu tiên là tôi biết mình phải xin thua hay tiếp tục.

Bẵng đi mấy năm, năm nay quê tôi lại tổ chức đánh cờ người. Cờ người thì vui lắm, ngay từ bây giờ đã tuyển quân ngồi sân cờ, từ lớp nam thanh nữ tú rồi may áo đồng phục và thuê thợ khắc chạm con cờ cho đẹp, kẻ sân, làm chòi cho cầm chịch ngày vui. Quê tôi vừa mới đám tang tiễn người cầm chịch mấy chục năm nay – Thấy giáo Thuyết, và đám tang ấy cũng dài nhất làng. Nay đang tính chuyện mời chị Dung (quê xã Trung Thành), người đàn bà duy nhất huyện Yên Thành cao cờ có đủ tư cách cầm trịch).

Mùa xuân, mùa của thơ ca nhạc hoạ, lại nhớ đến câu làm trai tài hoa phải đủ: “Cầm, kỳ, thi, họa”. Mong nét đẹp văn hoá này không chỉ vui chơi trong ngày Tết mà còn được bảo tồn và phát huy.
[img]xq394-0.jpg;center;Gian hàng cờ thế ở chợ Viềng[/img]