Du hí văn chương: Tiểu phương trận – cuộc hình vuông nhỏ

Ở nước ta, các nhà vô địch cờ Vua, cờ Tướng, cờ Vây quốc gia và một số kiện tướng có tên như Đặng Vũ Dũng, Lưu Đức Hải, Trần Văn Ninh, Trương Xuân Vũ, Huỳnh Tấn Bá, Hồ Văn Huỳnh, Trần Chí Thành, Hoàng Nam Thắng, Châu Thị Ngọc Giao, Hoàng Hải Bình… cũng chơi hai thậm chí cả ba loại cờ. Thực tế là khi đã chơi thạo cờ Tướng khi chuyển sang chơi có Vua hay cờ Vây cũng dễ dàng vì nói cho cùng thì đều là dạng “tư duy cờ” cả, thậm chí trong một người, các mặt mạnh của từng loại cờ được kết hợp lại cũng tạo nên một sức mạnh đáng kể cho đấu thủ đó.

Tuy nhiên chỉ chơi cho vui thì được chứ còn thi đấu để đạt thành tích thì lại là một chuyện khác.
Trước tiên khi đã xác định mình là một đấu thủ, tức là sẽ tham gia vào các giải lớn ở cấp tỉnh thành, cấp quốc gia, quốc tế thì trước tiên bạn phải là một kỳ thủ có trình độ và đẳng cấp cao. Muốn có đẳng cấp tất yếu phải bỏ nhiều công sức nghiên cứu, luyện tập. Mà ai cũng biết cờ là môn thể thao “ngốn” thời gian rất ghê. Đánh một ván cờ có thể mất 3 hay 4 giờ, tuy nhiên thời giờ “ở nhà” để nghiền ngẫm từng ván, tìm ra một phương án mới thì thời gian còn lớn hơn thế nhiều, đó là chưa kể thời gian tập luyện, nghe huấn luyện, giảng dạy và cuối cùng là thời gian tham gia các giải đấu mỗi giải kéo dài từ 10 tới 15 ngày. Ngay một kỳ thủ chuyên nghiệp (tức là chỉ đánh cờ để sống mà không phải làm một nghề nghiệp khác) cũng đã cảm thấy thời giờ quá eo hẹp chứ đừng nói tới kỳ thủ không chuyên, bởi ngoài chuyện đánh cờ còn phải lo học hành hay mưu sinh. Như vậy làm sao “thân này ví xẻ làm hai (hay làm ba)” được?

Ở lứa tuổi học sinh lại càng khó vì cả một khối lượng kiến thức khổng lồ trong 12 năm học đang chờ các em! Mà thật ra có chơi nhiều loại cờ cũng chẳng thể thông minh hơn được!

Tất cả các kỳ thủ có tên trên, sau một thời gian thi đấu cả hai loại cờ, ngày nay đều chi chọn một mà thôi: Đặng Vũ Dũng từ bỏ cờ Tướng, Trần Văn Ninh từ bỏ cờ Vua… Còn những ai, cứ ôm hai ba loại cờ thì thi đấu chỉ làng nhàng chứ khó leo được đến một vị thứ cao hay một ngôi vô địch.

Tất nhiên các kiện tướng trên nói là bỏ bớt một loại cờ chứ không phải là bỏ hẳn, họ dồn sức thi đấu một môn, còn môn kia thường là để giải trí.

Lời khuyên của chúng tôi cũng thật giản dị: nếu để thi đấu bạn chỉ nên chơi một môn mà thôi. Sự “tham lam” sẽ chẳng đem lại lợi ích gì, bởi nói cho cùng cuộc đời bạn đâu phải chỉ có cờ và… cờ!

Đó là lời “đúc kết lại” của đại KTQT BORIS GULKO (người hai lần vô địch Mỹ, năm 1975 vô địch Nga, năm 1994 là ứng của viên sáng giá của giải VĐTG, từng chiến thắng nhiều cao thủ thế giới) sau thất bại 3-5 trong 2 vòng đấu với 4 máy tính được xem là mạnh nhất hiện nay: DEEP JUNIOR, DEEP SHREDDER, DEEP FRITZ, HIARCS.

Tuy phát biểu với một giọng nói và khuôn mặt buồn bã, nhưng ông vẫn khẳng định sự tự tin của mình khi tìm ra những mấu chốt để mang lại thắng lợi cho con người khi đấu với máy tính. Ông đã “gói gọn” những kinh nghiệm đó trong ba ý chính:

[b]Điều thứ nhất[/b]: Tôi đã không tìm được cách chơi thích hợp để chống lại chương trình đánh cờ hiện đại. Những kinh nghiệm của tôi với những thắng lợi ở thập niên 90 đã không còn phù hợp ở hiện tại. Tôi nhận ra rằng, một đại kiện tướng muốn thành công phải có sự chuẩn bị toàn diện với nhiều cách thức để chống lại máy tính- một sản phẩm bằng máy hoàn hảo đến mức được mệnh danh là “người cờ” (chứ không phải là “máy cờ”)!

[b]Điều thứ hai[/b]: Bạn không chỉ phải tìm ra được khuyết điểm của máy tính mà còn phải “giải thoát” cho mình tránh xa những cách ứng xử thông thường khi đấu cờ với một con người. Đồng thời, bạn phải “kiêng khem” tất cả những vấn đề liên quan đến tâm lý, bởi vì máy không thể có tâm lý! Hơn nữa bạn phải “kềm chế” việc tìm kiếm những lỗi lầm trong tính toán nước đi của máy vi tính, đơn giản cũng bởi vì đối thủ của bạn gần như không bao giờ có lỗi trong tính toán!

[b]Điều thứ ba[/b]: Chương trình đánh cờ tốt nhất – một trong những chương trình tôi đã từng chơi – có nhiều sức mạnh khác nhau và cũng nhiều khuyết điểm khác nhau. Nếu bạn tìm kiếm được phương pháp để chống lại một chương trình, bạn có thể gặp khó khăn khi đối mặt với các chương trình khác. Do vậy bạn phải tìm kiếm những lối đánh khác nhau để chống lại nhiều chương trình khác nhau.

Suốt giải đấu tôi đã nhìn ra được cách chơi của những máy tính. Vòng thứ nhất tôi thua với tỉ số 1-3, vòng thứ hai hoà với kết quả 2-2, và tôi nghĩ rằng tôi sẽ thắng ở vòng đấu thứ ba. Đó là điều chắc chắn!”

Thật đáng tiếc giải đấu giữa người và máy tính chỉ diễn ra trong hai vòng đấu! Chúng ta không được biết đến vòng đấu thứ ba để biết được lời phát biểu của đại kiện tướng Boris Gulko có độ chính xác bao nhiêu phần trăm!? Dù sao thì tỉ số 3-5 là rất đáng trân trọng vì 4 máy tính chơi cờ mạnh nhất có khả năng tính toán hàng triệu nước đi trong 1 giây, trong khi “lão tướng” Gulko đã “tròm trèm” ở độ tuổi …U.60.

Xem ra chưa biết ai mạnh hơn ai!

[img]xq406-0.jpg;left;Hội cờ đầu xuân ở làng Lai Xá. Ảnh: Văn Thắng[/img]Trong khi các trò chơi dân gian đang ngày bị mai một và có nguy cơ mất đi bởi ngày càng có những trò chơi hiện đại, hấp dẫn thì có một số làng vẫn giữ và phát huy trong lễ hội truyền thống. Lễ hội truyền thống làng Lai Xá (xã Kim Chung, Hoài Đức) trong dịp đầu xuân vẫn duy trì các trò chơi cờ người, chọi gà… thu hút đông đảo người xem trong xã, các khu vực lân cận và trở thành nét văn hóa độc đáo.

Lễ hội Lai Xá được tổ chức để tưởng nhớ đến công ơn An Sinh vương Trần Liễu, là anh ruột của vua Trần Thái Tông (Trần Cảnh) và là thân phụ của Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn. Ông sinh năm 1214, là danh tướng văn võ song toàn, có công dẹp giặc, mở mang bờ cõi đánh đuổi quân Nguyên Mông. Sinh thời, ông rất thích chơi cờ người, chọi gà. Vì thế, trong lễ hội Lai Xá nhiều năm nay vẫn duy trì, gìn giữ được các giá trị văn hóa xưa. Trong lễ hội Lai Xá, cờ người được đánh theo kiểu cờ thờ: quân ngồi im một chỗ, không ăn quân, hai bên đánh với nhau bằng cờ bàn, dùng biển để di chuyển. Quân cờ được tuyển trong làng, chọn những người xuất thân ở gia đình gia giáo, trong sạch, có sức khỏe; còn tướng thì bản thân đã nắm giữ vị thế chủ chốt, quan trọng trong bàn cờ nên những người được chọn cũng phải là người có vị thế trong làng, được mọi người kính trọng, con cái thành đạt, đề huề. Những người chơi cờ là những người có trình độ trong khu vực. Đánh cờ được diễn ra trong không khí trang nghiêm, thể hiện sự trí tuệ trong từng nước đi.
Các trò chơi dân gian thường thu hút rất nhiều người xem. Cuộc thi chọi gà, chỉ diễn ra trong một khoảng đất nhỏ hẹp mà xung quanh chật cứng người xem. Những chú gà được nuôi, chăm sóc cẩn thận theo một chế độ riêng, khi trưởng thành được mang đi tham dự các cuộc thi. Có người đã tham gia rất nhiều cuộc thi chọi gà ở nhiều nơi, trở nên chuyên nghiệp, nhưng có người tham gia cuộc thi lần đầu tiên. Sau mỗi cuộc thi đấu đều có thắng thua nhưng điều khiến mọi người thích thú nhất vẫn là chứng kiến những pha “biểu diễn” của các chú gà mà thường ngày là con vật gần gũi với các gia đình ở nông thôn. Còn nhiều trò chơi như bịt mắt đập niêu, kéo co… tất cả đều mang đến cho người xem sự hào hứng, phấn khởi.
Khi mà tốc độ đô thị hóa đang diễn ra nhanh chóng, nông thôn cũng ngày một đổi mới, giao lưu giữa các nền văn hóa diễn ra mạnh mẽ thì việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc gắn liền với phát huy các giá trị văn hóa truyền thống là việc làm cần thiết.