Du hí văn chương: Tiểu phương trận – cuộc hình vuông nhỏ

Tại Giải cờ tướng Quảng Nam năm 2011, nhiều ánh mắt của khán giả lẫn các kỳ thủ nam đều đổ dồn về dãy bàn thi đấu của nữ. Không hẳn vì ở đây có sự hiện diện của những gương mặt khả ái, cũng không phải do các ván đấu diễn ra quyết liệt mà vì ở đó có 1 kỳ thủ nữ khá lớn tuổi đến từ huyện Bắc Trà My – Đinh Thị Trà Vinh. Đã ngoài 60 tuổi, nhưng bà Đinh Thị Trà Vinh mới chỉ lần đầu tham gia giải. “Cờ tướng mà! Vấn đề là trình độ cờ cao hay thấp chứ đâu quan trọng chuyện trẻ hay già” – bà Vinh không ngần ngại chia sẻ. Nghe kỳ thủ Trà Vinh cùng với các đối thủ xưng hô “cháu cháu”, “cô cô” khi thi đấu, có thể cảm nhận sự thân thiện, tinh thần thể thao cao thượng qua từng nước cờ dù nhiều lúc, họ phải “vò đầu bứt tai” suy nghĩ trước khi quyết định di chuyển quân cờ. Xếp vị trí thứ 10 sau 4 ván thắng và 3 ván thua, tuy kết quả còn khiêm tốn nhưng có thể nói là tương đối mỹ mãn đối với kỳ thủ Trà Vinh khi lần đầu dự tranh, nhất là phải ngồi suốt 2 ngày thi đấu trước các đối thủ trẻ.
[img]xq593-0.jpg;center;Giải cờ tướng Quảng Nam năm 2011 thu hút sự tham gia của nhiều kỳ thủ đến từ khắp nơi trong tỉnh[/img]
Tại giải đấu năm nay còn có một kỳ thủ cũng thuộc hàng “cô, dì” của đối thủ là Huỳnh Thị Giỏi (Tam Kỳ). Nếu như Đinh Thị Trà Vinh lần đầu tham gia thì chị Giỏi đã tham gia từ ngày giải được tổ chức lần đầu tiên (vào năm 1997). Đến nay, gần như chị không bỏ sót năm nào và đã không ít lần lọt vào tốp nhận huy chương. Tuy nhiên, phải đến giải năm nay kỳ thủ Huỳnh Thị Giỏi mới được bước lên bục cao nhất. Đây là phần thưởng xứng đáng cho những nỗ lực và sự kiên trì của người phụ nữ hơn 50 tuổi này. “Càng ngày giải càng có nhiều kỳ thủ trẻ tài năng và thi đấu khá tốt. Đây sẽ là lớp kỳ thủ đầy hứa hẹn cho giải các năm sau thêm phần hấp dẫn” – chị Giỏi nhận định.

Ở nội dung nam, những năm trước đây cũng có khá nhiều kỳ thủ lớn tuổi nhưng đến năm nay, do áp lực về thành tích lẫn sức khỏe (vì phải thi đấu liên tiếp 2 ngày) khiến một số đành chia tay với giải. Có lẽ, người lớn tuổi nhất còn “bám trụ” là Nguyễn Tấn Lịch (Tam Kỳ). Kỳ thủ đã “lên chức” ông nội này từng có thời điểm bày tỏ ý định không thi đấu nữa nhưng với vai trò “đầu tàu” và là chỗ dựa cho lớp đàn em nên đến nay vẫn gắn bó với giải. Có thể nói, hiện nay Tấn Lịch là kỳ thủ sở hữu nhiều chức vô địch cờ tướng tỉnh Quảng Nam nhất và cũng là người tham dự lâu năm nhất (gần như dự đủ tất cả các giải kể từ năm1997 đến nay). Sau khi rơi xuống vị trí thứ 8 ở giải năm 2010, Tấn Lịch đã trở lại với ngôi vị á quân giải năm 2011. Chưa thể chiếm lại vị trí độc tôn của làng cờ đất Quảng như nhiều năm trước đây, nhưng với giải nhì năm nay cũng là một kết quả đáng khâm phục của người đàn ông đã bước sang tuổi 53 này.

Không phân loại tuổi tác, nét đặc thù của cờ tướng còn ở việc không phân biệt thể trạng giữa các đối thủ. Người khuyết tật vẫn có thể thi đấu với người bình thường. Trong số này, đáng nhớ nhất là Nguyễn Ngọc Hùng (Tiên Phước). Đây là kỳ thủ vốn không còn xa lạ với những ai hâm mộ môn cờ tướng trên cả tỉnh không chỉ vì đôi chân tật nguyền mà còn ở tài năng của anh. Từng đăng quang chức vô địch toàn tỉnh năm 2003, vô địch khối miền núi thuộc chương trình Đại hội TDTT tỉnh Quảng Nam lần thứ VI-2009 và rất nhiều lần nằm trong tốp 3, Ngọc Hùng khiến nhiều đối thủ phải kiêng nể bởi sự ổn định trong thi đấu. Dù là nhờ bạn bè cõng đi thi đấu nhưng nhiều năm qua anh không bỏ sót giải đấu nào. Thất bại đáng tiếc trong ván cuối cùng tại giải năm nay khiến Hùng rơi xuống vị trí thứ 6 với 5 điểm nhưng đây cũng là một kết quả đáng khích lệ cho chàng trai người Tiên Phước bởi sự khiếm khuyết về thể hình và thể lực của mình. Trước đó còn có thể kể đến Nguyễn Lê Thúc Vĩnh (Núi Thành). Chưa có được thành công ở môn cờ tướng như Nguyễn Ngọc Hùng nhưng Thúc Vĩnh lại có lợi thế hơn nhờ thi đấu cả 2 môn cờ vua và cờ tướng và từng gặt hái được thành tích tại giải cờ vua người khuyết tật toàn quốc.

Rõ ràng, so với các môn thể thao khác thì cờ tướng không có được sự sôi nổi, quyết liệt đến mức cuồng nhiệt nhưng bù lại, nhiều nét độc đáo của cờ cũng đủ cuốn hút người hâm mộ. Chơi cờ là thú vui tao nhã, thử thách tài trí con người. Có lẽ cũng vì thế mà chơi cờ là niềm đam mê của nhiều người ở mọi lứa tuổi, giới tính, thành phần xã hội…

[img]xq593-1.jpg;center;Đinh Thị Trà Vinh – kỳ thủ lớn tuổi nhất giải.[/img]
[img]xq593-2.jpg;center;Sự ổn định trong thi đấu của Nguyễn Ngọc Hùng khiến các kỳ thủ phải kiêng nể[/img]

Chùa Vua là tên gọi chung của chùa Hưng Khánh, điện Thiên đế thờ Đế Thích, đền thờ Trần Hưng Đạo và điện mẫu ở làng Thịnh Yên, tổng Hậu Nghiêm, huyện Thọ Xương, nay chính là phố Thịnh Yên, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội. Chùa Vua đã được nhà nước công nhận là di tích lịch sử văn hóa và được xem là di tích có ý nghĩa văn hóa độc đáo ở nước ta.

Vào thời Lê (1428-1527) khu vực Chùa Vua là làng Thịnh Yên vốn là cung Thừa tướng. Nơi đây có chùa Hưng Khánh thờ Phật, có hồ bán nguyệt nước trong mát, cây cổ thụ xanh tươi, râm mát. Làng Thịnh Yên vốn có truyền thống chơi cờ Tướng từ lâu đời. Hàng năm hội cờ làng Thịnh Yên thu hút được nhiều danh cờ và bà con hâm mộ cờ Tướng về dự Hội Cờ. Trong số đó, có một ông Hoàng thời Lê là người giỏi cờ, ông đã đứng ra vận động nhân dân góp công góp của xây dựng một đền thờ Vua Cờ Đế Thích ngay cạnh chùa Hưng Khánh – Chùa Vua hiện nay.

Sau những năm dài chiến tranh và nạn lấn chiếm di tích, chùa Hưng Khánh bị đổ nát, đất chùa đã biến thành nhà ở của các vị trông coi di tích. Bà con Hà Nội và Thịnh Yên đã gom góp lại các tượng Phật để dần dần phục hồi lại ngôi chùa, chỉ riêng đền thờ Đế Thích vẫn còn đứng vững với thời gian, với đủ tượng Đế Thích ở vị trí chính và các ban thờ, bát hương, câu đối, nghi tượng đầy đủ. Điện thờ Trần Hưng Đạo và điện Mẫu mới được nhân dân công đức tu bổ thêm.

Lại xin nói về Đế Thích – Vua cờ. Đế Thích là vị thần nổi tiếng trong thần thoại Ấn Độ. Sách nhà Phật coi Đế Thích là Thiên đế trợ thủ Đức Phật Thích Ca sơ sinh.

Ở nhiều chùa nước ta, tượng Đế Thích thường bố trí cùng tượng Đại Phạm Thiên đứng hai bên Tòa Cửu Long (tức là Thích Ca sơ sinh có chín con rồng chầu) đặt ở ban thờ dưới cùng của Tòa Tam bảo. Tượng Đế Thích thường mặc áo bào, đội mũ hoàng đế. Đế Thích và Đại Phạm Thiên là hai vị thần thường xuyên hỗ trợ Đức Thích Ca khi ngài chưa thành Phật. Đế Thích được xem là bậc cao cờ nhất “Cờ cao Đế Thích chấp đôi Xe”. Ngài thường chu du, biến hóa xuất hiện khắp nơi trong chốn Tam thiên thế giới để trừ tai, giải nạn cho mọi người. Do đó ngạn ngữ có câu: “Ai muốn sống lâu thì cầu Đế Thích”.

Các sách “Công dư tiệp ký”, “Kiến văn tiểu lục” và “Hà Nội tỉnh thần tích” cũng nói đến việc thờ Đế Thích ở nước ta như đền Đế Thích ở xã Liên hạ, huyện Đường Hào (nay thuộc Mỹ Văn, Hải Hưng), đền Đế Thích ở thôn Thịnh Yên, Hà Nội (nay thuộc phường Thịnh Yên, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội) và quán Đế Thích ở xã La Chàng (nay thuộc Kim Thi, Hải Hưng)… Những đền, quán này đều thờ Đế Thích và đều có liên quan đến câu chuyện về Trương Ba, một tay giỏi cờ ở Hưng Yên xưa. Sự linh dị của Đế Thích đã được tiến sĩ khoa Bính Ngọ đời Lê Ý Tông (1736) – Võ Phương Đề chép trong sách “Công dư tiệp ký” về câu chuyện “Hồn Trương Ba, da hàng thịt”.

Tương truyền Trương Ba và Kỳ Như, người Hải Dương là hai bạn thân thiết, giỏi cờ Tướng. Một hôm Trương Ba dồn Kỳ Như vào thế cờ bí và nói: “Nước cờ này dù có Đế Thích xuống đây cũng không gỡ nổi!”. Ngay lúc đó bỗng xuất hiện một cụ già, râu tóc trắng xóa, đội nón lá, cầm gậy trúc đến xin chơi thử một vài nước cờ. Vừa đi được ít nước, Trương Ba đã bí, liền sụp xuống lạy mà rằng: “Ngài hẳn là Đế Thích đây rồi! Tôi người trần mắt thịt không biết, xin Ngài thứ lỗi” và khẩn khoản xin được theo học cờ. Đế Thích bảo: “Ta thấy nhà ngươi có bụng chân thành, ta cho ba nén hương này, mỗi lần cần đến ta thì thắp lên một nén, ta sẽ xuống ngay”. Nói đoạn Đế Thích cưỡi mây bay về trời…

Hàng năm vào mồng 6 đến mồng 9 tháng giêng âm lịch, ở Chùa Vua mở lễ hội truyền thống lễ Phật, lễ Thần và thi đánh cờ Tướng. Ngày đầu khảo trịch (đấu loại), ai lọt “nhất thắng”, “nhị thắng” vào được “tam thắng” (chung kết). Ai nhất chung kết là người phá giải cờ. Lệ làng Thịnh Yên qui định người đoạt giải nhất ba năm liền được ghi họ tên lên bia đá ở nhà bia trong sân chùa. Hội Cờ hàng năm còn là nơi đọ tài cao thấp của các danh cờ trong cả nước và các danh kỳ nước ngoài.

Chùa Vua là một di tích lịch sử – văn hóa – thể thao độc đáo của nước ta.

[i]Dưới đây là chùm ảnh về lễ hội chùa Vua – ảnh PHN[/i]
[img]xq255-0.jpg;center;Lễ hội Chùa Vua (mặt trước chùa)[/img]
[img]xq255-4.jpg;center;Đấu cờ bỏi trong lễ hội cờ Chùa Vua[/img]
[img]xq284-0.jpg;center;Đấu cờ bỏi trong lễ hội cờ Chùa Vua[/img]
[img]xq255-1.jpg;center;Khán giả xem cờ[/img]
[img]xq255-2.jpg;center;Xem bình cờ[/img]
[img]xq255-3.jpg;center;Giáo sư Phan Khanh đã viết và bổ xung bài trên thành bản Tóm tắt di tích đặt tại chùa[/img]