Trần Quới

PHỤ LỤC 3 CÁC GHI CHÉP CỜ TƯỚNG MỚI

Để khắc phục sự khó khăn trong cách ghi chép thế cờ trong cách ghi truyền thống và giúp bạn chơi cờ làm quen với các chương trình cờ Tướng trên máy vi tính, Tạp chí NGƯỜI CHƠI CỜ của Liên đoàn Cờ Việt Nam đã đề xuất một cách ghi chép mới, được trình bày dưới đây:

[img]xq220-0.jpg;center;[/img]
Các quân cờ tướng được ký hiệu:
Tướng = T
Sĩ = S
Tượng = V (voi)
Xe = X
Pháo = P
Mã = M
Tốt = B (binh)

Các cột được ký hiệu cố định từ trái sang phải bằng các chữ cái a, b, c, d, e, f, g, h, i.
Các hàng được đánh số từ dưới lên từ 0 tới 9.
Ví dụ như nước hai bên sẽ ghi:
[b]1. Phe2 Mg7[/b]
Nước thứ hai:
[b]2. Pb1 Bg5[/b]
Nếu có hai quân cùng tên có thể tới cùng một vị trí thì ghi thêm hàng hay cột xuất phát của quân đó.

Cách ghi này đơn giản: không cần ký hiệu tiến bình, thoái. Không cần ghi cột xuất phát, chỉ cần ghi vị trí sẽ đến là đủ. Xếp thế cờ thuận tiện vì tọa độ ghi luôn cố định, giống như cách ghi của cờ Vua, không bị phụ thuộc vào hai bên. Ví dụ thế cờ sau đây sẽ được ghi lại như sau:
[img]xq220-1.jpg;center;[/img]
Trắng: [b]Te0 Sd0 Sf0 Ve2 Xf8[/b]
Đen: [b]Te9 Sd9 Mb2 Ba4 Bb4[/b]

Việc ghi biên bản ván cờ theo cách này gọn nhẹ, đỡ nhầm lần. Ví dụ nước đi tiếp theo, nếu ghi theo cách cũ là:
[b]1.X4-7 B2.1[/b]
thì với cách mới sẽ ghi:
[b]1.Xc8 Bb3[/b]

Các qui định:

[b]1) Chữ cái viết tắt quân cờ[/b]
*Tướng (Soái): K (King)
*Sĩ: A (Advisor)
*Tượng: E (Elephant)
*Xe: R (Rook)
*Pháo: C (Cannon)
*Mã: H (Horse)
*Chốt (tốt, binh): P Pawn

[b]2) Bên – mầu (quân đen / trắng)[/b]
*Chữ cái hoa chỉ quân Ttrắng (quân đỏ)
*Chữ cái nhỏ chỉ quân Đen (quân xanh)

Ví dụ:
P – quân tốt trắng
r – quân xe đen

[b]3) Cách ghi[/b]
Dò theo từng hàng trên bàn cờ, nếu:
*Gặp các điểm trống (không có quân) thì đếm các điểm trống liền cạnh nhau trên hàng đó, ghi lại bằng một số
*Gặp quân cờ thì căn cứ vào quân cờ và mầu ghi lại quân cờ đó bằng chữ cái thích hợp
*Hết một hàng thì thêm một ký tự / để phân biệt hàng cho dễ

[b]4) Thêm các thông tin khác[/b]
Sau khi được một chuỗi chữ cái ghi lại một thế cờ, ta có thể thêm các thông tin phụ sau:
*Bên nào đang đến lượt đi, dùng chữ cái w (white) chỉ bên trắng, b (black) nếu muốn chỉ bên đen
*Nước cờ đó là nước đi thứ mấy

[b]5) Ví dụ[/b]
Ta có một thế cờ sau:

[fen text=0 popup=0]9/9/r4khPH/6P2/5P3/5p3/3r5/5h3/2Cp1pp2/1RCcK3c w - - - 1;center;Hình 1: một thế cờ[/fen]

Ta ghi lại thế cờ trên bằng cách lần từng hàng:
Hàng 1:
* Hàng này là trống, có 9 điểm trống cạnh nhau. Ta ghi lại bằng số 9.
* Thêm dấu kết thúc dòng, ta được 9/

Hàng 2: Tương tự như trên, ta được 9/9/
Hàng 3:
* Vị trí đầu tiên là một quân xe đen (xanh), ta chọn chữ cái viết nhỏ r, ta có 9/9/r
* Tiếp theo là 4 điểm trống cạnh nhau, ta có 9/9/r4
* Tiếp theo quân tướng đen cho 9/9/r4k
* Quân mã đen cho 9/9/r4kh
* Quân chốt trắng (đỏ) được biểu diễn bằng chữ hoa P và cho 9/9/r4khP
* Quân Mã trắng kết thúc hàng bằng 9/9/r4khPH
* Đừng quên dấu kết thúc hàng 9/9/r4khPH/

Các hàng tiếp theo làm tương tự cho ta chuỗi:

[b]9/9/r4khPH/6P2/5P3/5p3/3r5/5h3/2Cp1pp2/1RCcK3c[/b]

Nếu biết là bên trắng đang đến lượt đi và đây là nước đi đầu tiên, ta thêm các thông tin đó như sau: w – – – 1

Bây giờ nối với chuỗi trên (nhớ có dấu cách ở giữa) ta có chuỗi ký hiệu hoàn chỉnh biểu diễn thế cờ hình 1:

[b]9/9/r4khPH/6P2/5P3/5p3/3r5/5h3/2Cp1pp2/1RCcK3c w – – – 1[/b]

[b]Lưu ý của bạn cờ:[/b]
*Hiện nay đã có nhiều chương trình hiểu được bộ ký hiệu fen của cờ Tướng. Ví dụ chương trình XB của chúng tôi (một chương trình cho download miễn phí – lấy ở phần download của trang web này) có thể chuyển đổi một thế cờ bất kỳ thành dạng fen.
*Tất cả các hình cờ thế trong trang web này đều có kèm theo chuỗi ký hiệu fen. Bạn có thể đánh dấu, copy và dán vào các chương trình hiểu được chúng.

Chương III Cách đi tiên – cách đi hậu

Khi tiến hành một ván cờ, dù đi trước hay đi sau đều phải tuân thủ những nguyên tắc cơ bản trong khai cuộc, vì đó chính là những kinh nghiệm được đúc kết từ thực tiễn. Nhưng các nguyên tác được nêu trên chỉ mới là những định hướng, cần phải được cụ thể hóa rõ hơn. Do đó phần trình bày sau đây sẽ nêu thêm những kinh nghiệm cụ thể giúp các bạn mới học đỡ phải lúng túng khi cầm quân đi tiên hoặc đi hậu.

[b]I. CÁCH ĐI TIÊN [/b]

Được đi trước tấn công đối phương là một lợi thế quan trọng vì người đi trước hoàn toàn chủ động lựa chọn thế trận theo ý thích và thường bắt buộc đối phương phải đối phó theo mình. Những người chơi cờ cao thường phát huy có hiệu quả nước tiên đến mức chơi không thắng thì hòa chứ hiếm khi thua. Cho nên trong thi đấu Cờ Tướng xưa kia thường qui định một cặp đấu thủ phải gặp nhau trong hai ván thì mới công bằng, để mỗi người được đi trước một ván.

Sau đây chúng ta xem những ván cờ mà bên đi sau có những sai lầm do vi phạm các nguyên tắc cơ bản để bên đi trước giành thắng lợi dễ dàng. Tuy nhiên bên đi trước muốn giành chiến thắng thì phải có kế hoạch đúng, chọn đúng mục tiêu tấn công, biết cách phối hợp sức mạnh các quân, trên cơ sở này thừa cơ bên đi sau sai lầm, bên đi trước mới giành chiến thắng.

[b]CHƠI PHÁO ĐẦU, MỤC TIÊU LÀ CON TỐT ĐẦu[/b]

Như đã nói ở trên, trong năm con Tốt thì con Tốt đầu là quan trọng hơn cả vì nó là một quân trong hệ thống phòng thủ che chắn tiền đồn bảo vệ trung lộ, đồng thời có cơ hội nó tiến lên thành một mũi tấn công. Khi bên đi trước chơi Pháo đầu thì con Tốt 5 của Đen chính là mục tiêu đầu tiên của Pháo. Mấy ván cờ sau đây là bài học cổ điển cho thấy tầm quan trọng của Tốt đầu.

[b]Ván 24: Thế trận thuận Pháo[/b]
[game]
FORMAT WXF
GAME Thế trận thuận Pháo
RED Trắng
BLACK Đen
RESULT 1-0
START{
1. P2-5 P8-5 2. M2.3 M8.7
3. X1.1 X9-8 4. X1-6 X8.6
5. X6.7 M2.1? 6. X9.1
DIAG{ #6 BLUE }
/*Bên tiên xông xáo ra cả hai Xe để tấn công quyết liệt đối phương, mục tiêu quan trọng là con Tốt đầu của Đen mà con Tốt này có Mã bảo vệ. Kế hoạch của Trắng là phải diệt con Mã bảo vệ này rồi mới diệt được Tốt đầu. Làm sao diệt được con Mã 7 của Đen khi mà nó được con Pháo 2 của phe nó bảo vệ?

Vậy khâu đầu tiên phải dụ con Pháo 2 Đen “tham ăn” quên nhiệm vụ bảo vệ Mã để nó rời bỏ vị trí phòng thủ đó đã, bằng cách Xe Trắng tiến lên phế bỏ Mã hay dùng Mã làm mồi nhử Pháo đối phương!*/
6. … P2.7??
7. P8.5!
/*Đối phương đã trúng kế, cấp tốc đưa Pháo Trắng tấn công Mã 7. Bây giờ Đen có 5 phương án chống đỡ là M7/8 hoặc X8-7 hoặc X8/4 hoặc S6.5 hoặc P2/2. Tất cả các phương án đều thất bại, quyển “Thế trận Thuận Pháo cổ điển và hiện đại” đã trình bày rõ các phương án này. Ở đây chỉ chọn một phương án để thấy diễn biến tiếp khi mất Tốt đầu thì Đen thua nhanh chóng như thế nào.*/
7. … M7/8?
8. P5.4 S6.5
9. X9-6
/*Các quân Trắng phối hợp tấn công trực tiếp Tướng Đen mà Đen không có một quân nào kịp chi viện cứu giá, dù còn đủ sáu quân chủ lực.*/
9. … Tg5-6 10. Xt.1 Tg6.1
11. Xt/1 P5-6 12. P8-5 Tg6/1
13. Ps-4 P6-8 14. Xt-5 T3.5
15. X6-4 P2/7 16. P4.1 }END[/game]
Đen chịu thua.

[b]Ván 25: Thế trận Nghịch Pháo[/b]
[game]
FORMAT WXF
[game]
FORMAT WXF
GAME Thế trận Nghịch Pháo
RED Trắng
BLACK Đen
RESULT 1-0
START{
1. P8-5 P8-5 2. M8.7 M2.1
3. X9-8 X1-2 4. X8.4
/*Tuy mục tiêu là Tốt đầu nhưng không phải muốn ăn lúc nào cũng được. Trắng phải ra quân tương đối đầy đủ để phối hợp rồi mới ăn, nếu ăn sớm quá mà chưa phối hợp được thì sẽ bị đối phương trả đòn.*/
4. … M8.7
5. M2.1 X9-8 6. X1-2 X8.4
7. B1.1 B1.1 8. M1.2 M1.2
9. X8-4 X8-4 10. M2.3 M2.3?
/*Đen đáng lẽ đi 10…S4.5 hoặc 10…X4-7 bắt Mã, hạn chế mức tấn công của đối phương, nếu mạnh ai nấy công thì Đen chậm hơn. Bây giờ Trắng nhắm đến con Tốt đầu của Đen, do đó cần dụ con Mã bảo vệ đi chỗ khác.*/
11. P2.7 M7/8
DIAG{ #12 RED }
/*Con Mã Đen lại quên trọng trách bảo vệ Tốt đầu, đáng lẽ nên 11…S4.5, nếu Trắng đi 12. P2-1 thì Tg-4 còn có cơ hội đánh trả.*/
12. P5.4 S4.5
13. X4.5 Tg5-6 14. X2.9 P5-7
15. X2-3 Tg6.1 16. X3/2 T3.5
17. X3-2 Tg6/1 18. X2.2 T5/7
19. X2-3 }END[/game]
Thắng.