Cùng chơi cờ Tướng

Có những bạn trẻ chú ý đến quân có giá trị lớn như Xe Pháo, Mã mà không để ý đến Tốt, nhất là Tốt trong giai đoạn khai cục. Thật ra nước mở Tốt trong khai cục là hết sức quan trọng. Mở Tốt không đúng dễ bị kém phân ngay trong khai cục, bạn sẽ gặp khó khăn trong trung cục. Thậm chí có khi bạn thua cờ mà không hiểu vì sao.

Trong giải trẻ toàn quốc Trung Quốc năm 1994 có một ván cờ tiêu biểu cho nhận xét trên. Thẩm Giai Nhân cầm quân Trắng khai cục như sau:

[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Cẩn thận đến từng nước Tốt
RED Trắng
BLACK Đen
START{
1. P2-5 P8-5 2. M2.3 M8.7
3. X1-2 X9.1 4. M8.7 X9-4
5. B3.1 M2.1 6. B7.1?
DIAG{ #6 BLUE POPUP }
/*Theo lý thuyết nếu 5… M2.3 6. B7.1. Ở đây bên Đen tiến Mã biên nhưng Trắng vẫn B7.1 là sai lầm. Đen khai thác ngay:*/
6. … P2-3
7. X9-8
/*Nếu Trắng M7.8 thì Đen lợi thế.*/
7. … B3.1 8. X2.5 B3.1
9. X2-7 X4-3 10. M7/5 P3-4
11. X7-6 S4.5 12. P8-7
/*Bình Pháo không bằng P8.4*/
12. … X3-4
13. X8.3 X1-2 14. X8.6 M1/2
15. X6/2 X4-2 16. T7.9 X2.4
17. T9.7 X2-3 }END[/game]
Đen ưu thế rõ rệt.

Sở dĩ có tình trạng này là do Trắng không cẩn thận khi mở Tốt. Nếu nước thứ 6 Trắng đi S6.5 hoặc M3.4 thì cục thế ổn định hơn.

Sau chiến dịch Điện Biên Phủ, khi giải phóng Thủ đô họ từ các chiến trường về, được đưa về “Trại thương binh hỏng mắt”. “Tàn nhưng không phế” họ động viên nhau sống những ngày còn lại sao cho có ích cho đời. Họ không còn bao giờ được nhìn thấy những xa lộ thông thương Bắc Nam, những tòa nhà cao vút, những chương trình nghệ thuật rực rỡ, những hình ảnh sống động trên ti vi, những cảnh quan tráng lệ của đất nước. Mỗi người còn phải nếm trải bao giây phút đắng cay, dằn vặt trước những mối quan hệ phức tạp với xã hội, với gia đình, với những thiệt thòi của bản thân mình. Không phải ai cũng thông cảm được với họ, kể cả người thân.

Chính vào những giờ phút nghiệt ngã của cuộc đời như thế cờ đã đến với họ, nói một cách khác, họ tìm tới cờ. Khi vào bàn cờ họ hầu như trút được những nỗi niềm riêng tư, quên đi những nỗi khốn khó và lại được sống trong không khí đồng đội năm xưa. Cuộc chơi là niềm đam mê, là sự say sưa, là niềm vui bất tận.
[img]xq538-0.jpg;center;[/img]
Theo như anh Chiu, chủ nhiệm CLB cớ Tướng dành cho người mù ở đây thì ngay tứ năm 1955, trường đã khuyết khích anh em chơi cờ. Tử ngày ấy đã nay trong số họ không ít người người để lần lượt ra đi vĩnh viễn, nhưng cờ vẫn còi lại với họ, làm bạn với họ, ở bên cạnh họ, như một người bạn đồng hành tự nguyện, bất tử và chung thủy.

Tôi hỏi anh: “Cờ có giúp gì cho sức khoẻ của họ không ?” Anh Chiu đáp: “Mỗi một bệnh nhân mù ở đây đều tập hai phần: sức lực và trí lực. Về sức lực thì tập khí công dưỡng sinh, về trí lực thì tập cờ. Bởi vì đa số anh em bị mắt không phải đơn thuần là bị thương ở mắt mà là do chấn thương trong não, nếu không tập luyện trí não thường xuyên thì trí nhớ bị giảm sút, ảnh hưởng rất lớn tới sức khoẻ. Anh biết đấy, đánh cờ mù không dễ dàng gì, cũng phải tập luyện rất vất vả. Có nhiều anh em lúc đầu chơi được một ván đã mệt nhoài, đau đầu váng óc, quên mất nước cờ giữa chừng, nhưng hôm sau vẫn đến câu lạc bộ chơi tiếp, rồi ham dần, đánh ngày càng tiến bộ. Có người chơi thắng cả người sáng mắt”.

Tôi tới câu lạc bộ cờ của các anh vào một buổi chiều. Đó là một căn phòng đơn sơ nằm giữa các phòng ở. Không có bàn ghế. Trong phòng khá đông, khoảng 15, 16 các bác các anh đang ngồi trên những chiếc chiếu trải rộng dưới sàn nhà. Những bàn cờ gỗ đặt trước mặt. Một bộ ấm chén. Giản dị và đơn sơ. Các thành viên câu lạc bộ như một gia đình lớn ba thế hệ: Cụ Hưởng bị thương mù mắt từ năm 1948, trải qua ngót 50 năm tàn tật, năm nay đã 88 tuổi, cụ Hướng 78 tuổi, bác Sơn 69 tuổi…có những anh mới trên dưới 30 đáng tuổi cháu con. Nhìn họ chơi cờ với nhau lòng tôi không khỏi bồi hồi. Từ bàn cờ họ như được trở về với cuộc đời. Họ bình luận, phán đoán từng nước nước, từng thế có một cách say sưa, khiến cho người sáng mắt cũng phải ham thích. Tôi đã thấy cả các cô y sĩ cũng tới đây tham gia chơi cờ cùng các bệnh nhân của mình. Quân cờ được di chuyển trên bàn nhưng họ có thấy gì đâu, họ ghi nhớ trong óc tất cả những nước đi và chơi ván cờ với tất cả sự cố gắng trí lực của mình.

Thấy được sự nỗ lựa và say mê của anh em, Liên đoàn cờ và câu lạc bộ Khúc Hạo đã cử các huấn luyện viên tới hướng dẫn và tập luyện cho anh em. Các huấn luyện viên tâm sự: “Anh em chúng tôi thương và quý mến các đồng đội bất hạnh của mình bởi trước chúng tôi cũng đã từng trong quân ngũ. Chúng tôi chẳng bao giờ nghĩ tới chuyện nhận thù lao. Giúp cho anh em mình được chừng nào là mình thấy vui chừng đó.”

Mong ước của anh em trong CLB thận giản dị: làm sao có được một gian phòng khang trang hơn, được đi thi đấu, khi thi đấu có chút đỉnh bồi dưỡng cho các đấu thủ, động viên thêm tinh thần cho anh em. Anh Nghĩa, một trong những thành viên của CLB, một kỳ thủ xuất sắc chân thành tâm sự: “Như các anh biết đây, tàn tật mà bị mù mắt là khổ nhất, muốn chơi được cờ phải tĩnh tâm, có lúc vướng víu chuện gia đình này nọ cũng khó mà tập trung đánh được. Cơ sở vật chất thì quá thiếu thốn còn kinh phí tổ chức thi đấu và đi tham gia thi đấu thì không có. Chúng tôi nghe nói Trung quốc có tổ chức giải cờ mù, có mời các nước tham dự, chúng tôi cũng mơ ước có ngày nào đó mình được tham gia, cũng đem hết sức tập luyện nhưng cái khó vẫn bó cái khôn”.

Anh Chiu cho biết: “Trước kia chúng tôi có một khoản kinh phí nhỏ cho văn hoá thể thao, nhưng mấy năm lại đây, theo cơ chế mới thì khoản này không còn nữa. Biết là anh em mong muôn thế, bản thân chúng tôi cũng rất muốn, nhưng không có kinh phí. Như những người mắt sáng thì còn có thể làm gì thêm để đóng góp cùng nhau tổ chức, còn chúng tôi là những người mù thì đành chịu”.

Đời sống vật chất của họ vốn đã quá sức eo hẹp: Đồng lương thấp khiến họ không thể tổ chức được bếp ăn chung mà mỗi người phải tự lo toan nấu nướng bên chiếc lò con của mình. Bạn hãy nhìn những người mù nấu một bữa cơm, dù một bữa cơm đạm bạc nhất, bạn sẽ hiểu thế nào là sự cố gắng của họ. Nhưng họ chấp nhận, điều mong mỏi lớn hơn là được niềm vui và sự thoải mái về tinh thần trong những năm tháng còn lại của đời mình. Tôi nghĩ tới một sự tài trợ nào đó đối với họ. Nhưng tài trợ bây giờ cũng không đơn giản. Có khi nhà tài trợ là những công ty, những hãng sản xuất nhưng với điều kiện là người được tài trợ phải giúp cho việc quảng cáo hàng hóa của họ. Những người thương binh hỏng mắt ở đây làm sao đáp ứng được.

Thế rồi dần dà những ý kiến, nguyện vọng của họ cũng thấu tới tai những người có nhiệt tâm và có tấm lòng. Đã có những giải cờ cho người mù được tố chức. Sau này có những giải được tổ chức tới cấp toàn quốc, những người chơi cờ mù toàn quốc lại có dịp gặp nhau. Đối với họ đó thật sự là những ngày hội. Những cuộc giao lưu như thế để lại cho họ biết bao kỷ niệm sung sướng, trái tim của họ như trẻ lại, nó như những liều thuốc thần kỳ giúp họ có thêm niềm tin vui sống với cuộc đời.

Cuộc cờ của những người vĩnh viễn sống trong bóng đêm rất khác với những người sáng mắt. Thế nhưng có một điều tôi đoán chắc với các bạn rằng niềm vui, sự say mê của họ không hề kém. Và còn hơn thế, vì những con người bất hạnh ấy đã cùng với cờ, biết vượt lên số phận của mình…

[img]xq367-0.jpg;right;Nguyễn Thành Bảo và chiếc cúp vàng giải trẻ năm 1998 (ảnh VT)[/img]Tháng 10-2005 một tin vui đến với bạn hâm mộ cờ tướng: Nguyễn Thành Bảo tham dự Giải vô địch đồng đội cờ tướng 2005 đã đoạt thành tích xuất sắc-hạng nhất cá nhân. Kể từ nay đội tuyển cờ tướng Việt Nam có thêm một tuyển thủ nặng ký có thể tranh chấp ngôi vị cao với các tuyển thủ Trung Quốc.

Nguyễn Thành Bảo vốn là người Nam Định, ham chơi cờ tướng từ nhỏ. Năm 1992, Ủy ban TDTT nước ta bắt đầu tổ chức các giải cờ tướng toàn quốc và Bảo háo hức theo dõi các giải đấu. Năm 1997 nghe tin tỉnh Thái Bình tổ chức giải cờ tướng để tìm nhân tài tham dự giải toàn quốc, Bảo lặn lội sang Thái Bình. Đến Sở TDTT, Bảo lân la trò chuyện với bạn hâm mộ cờ. Lúc ấy có nhiều người bầy bàn cờ đánh “độ” ở hè đường. Bảo ngồi xem, xăng xái mách dăm nước “gọi gà”. Nhìn gương mặt “non choẹt” của Bảo, nhiều cao thủ gọi vào chơi. Bảo khúm núm sợ sệt đòi người thấp nhất phải chấp mình 2 nước đi trước. Người chấp thua, rút dần xuống chấp đi trước, rồi bị chấp 1 nước thì Bảo chuyển sang người cao hơn, cũng bắt đầu bằng việc chấp Bảo 2 nước. Trong 2 tháng, lần lượt các cao thủ bị Bảo cho ra ngồi chầu rìa và người cao cờ nhất của Thái Bình là Hà Văn Đào vào cuộc. Ông là huấn luyện viên cờ tướng của Sở TDTT Thái Bình, bắt đầu chơi bằng việc chấp Bảo 2 nước. Đến lúc ông đánh bằng phân vẫn thua tuyệt đối thì cuộc chơi dừng lại. Ông nhận Bảo vào đội tuyển cờ tướng Thái Bình. Năm ấy Bảo dự giải cờ tướng cấp tỉnh, giành ngôi vô địch.

Ở Thái Bình, người ta coi Bảo là bị “ngộ cờ”. Có đêm đông rét cắt da cắt thịt Bảo đang ngủ bỗng vùng dậy, bật đèn lấy bàn cờ ra chơi một mình và quấn chăn vào người ngồi đến trưa hôm sau. HLV Hà Văn Đào rất thích tính ham học, ham rèn luyện của Bảo. Ông cử Bảo dự giải trẻ cờ tướng toàn quốc, Bảo đoạt luôn huy chương vàng. Thay mặt cho đội tuyển trẻ Việt Nam, Nguyễn Thành Bảo sang Giang Tô (Trung Quốc) dự Giải cờ tướng châu Á. Tại Giang Tô một lần nữa Bảo lập thành tích kỳ diệu: đoạt huy chương vàng giải trẻ. Báo chí Trung Quốc và nhiều nước châu Á đã tốn không ít giấy mực để bình luận sự kiện này. Nhiều nhà nghiên cứu cờ tướng đã cảnh báo với Hiệp hội cờ tướng Trung Quốc rằng, khi lớp trẻ như Nguyễn Thành Bảo lớn lên thì ngôi vị vô địch của Trung Quốc sẽ bị đe dọa nghiêm trọng.

Nhưng số phận Nguyễn Thành Bảo vẫn còn nhiều khúc quanh co, long đong, lận đận. Tại giải cờ tướng toàn quốc Bảo chưa vươn qua được hạng 10. Đầu quân cho Bà Rịa-Vũng Tàu, tháng 8-2001, Bảo tham gia Giải vô địch cờ tướng châu Á tổ chức tại Vũng Tàu. Đây là sự ưu ái lớn của Sở TDTT Bà Rịa-Vũng Tàu dành cho Bảo. Vì trong giải cờ tướng toàn quốc năm đó thứ hạng của Bảo vẫn kém Võ Văn Hoàng Tùng và suất chính thức theo điều lệ phải là của Võ Văn Hoàng Tùng. Năm đó, do một tuyển thủ In-đô-nê-xi-a không đến kịp nên Võ Văn Hoàng Tùng từ vị trí dự bị đã được vào thi đấu nhưng anh cũng không làm được gì nhiều cho cờ tướng Việt Nam. Ngay cả Bảo cũng bị tụt xuống hạng 8, nhưng ván cờ anh thắng Hồng Trí (Trung Quốc) đã làm chấn động dư luận cờ tướng châu Á. Khi bạn hâm mộ cờ hết sức hy vọng vào anh thì ở vòng trong gặp lại Hồng Trí, anh mang ngay bố cục sở trường của Hồng Trí ra thi đấu, trong khi với bố cục này anh hoàn toàn… không biết gì (?). Kết quả anh thua thảm hại, mất hết ý chí chiến đấu.

Có tài nhưng cũng có tật, anh gây lộn với cả HLV đội tuyển cờ tướng Bà Rịa-Vũng Tàu. Tức mình, anh tìm đến đầu quân cho đội Gia Lai. Nhưng khi anh đến giải cờ tướng toàn quốc thì đội Bà Rịa-Vũng Tàu kiên quyết không cho anh thi đấu, lý do anh vẫn đang chịu sự quản lý của Sở TDTT Bà Rịa-Vũng Tàu. Rồi anh cũng ký được hợp đồng với đội Gia Lai. Nhưng tính cách nóng nảy và bệnh “ngôi sao” của anh làm cho đội Gia Lai không sao chiều nổi. Lúc đó Bà Rịa-Vũng Tàu mời gọi anh và anh lại đến Bà Rịa-Vũng Tàu. Tại giải cờ tướng toàn quốc, đến lượt đội Gia Lai không cho anh thi đấu vì chưa hết hợp đồng với Gia Lai. Anh tiếp tục bị gạt khỏi kỳ đài.

Không tham gia giải toàn quốc, anh đi đánh cờ “độ” ở khắp các tỉnh, thành phố trong nước. Có lúc anh “vượt biên” sang Trung Quốc để đánh cờ “độ”. Anh tránh các địa phương có phong trào cờ tướng mạnh ở Trung Quốc, chỉ đến các vùng cờ chưa được cao. Đặc điểm của người Trung Quốc là phải chơi “độ” đến lúc hết tiền mới thôi nên mỗi chuyến du đấu anh kiếm đủ tiền ăn, tiền đi đường và tích lũy vô số kinh nghiệm. Mỗi lần từ Trung Quốc về, anh vào thành phố Hồ Chí Minh và giở các chiêu mới học ra “tỉ thí” với các cao thủ. Rèn nhiều, sức cờ của anh ngày càng mạnh. Cùng với sự trải nghiệm cuộc sống trên nhiều tỉnh, thành phố của cả nước, anh trở nên ôn hòa, điềm tĩnh hơn. Những năm anh lăn lộn khắp các sới cờ thì kỳ đàn có nhiều đổi thay quan trọng. Các tuyển thủ Hà Nội mang vào giải cờ tướng toàn quốc lối chơi mới, giàu tính sáng tạo, lối chơi đậm chất Việt Nam. Hà Nội đã có 4 lần đoạt ngôi vô địch quốc gia vào các năm 1999, 2003, 2004, 2005. Các tuyển thủ Hà Nội đã thi đấu giao hữu không hề sút kém trước cao thủ hàng đầu Trung Quốc như Từ Thiên Hồng, Lý Lai Quần. Đặc biệt năm 2005 kỳ thủ trẻ Nguyễn Vũ Quân (Hà Nội) đã đoạt huy chương đồng tại Giải vô địch cờ tướng thế giới và được phong Đặc cấp quốc tế đại sư. 2005 cũng là năm Nguyễn Thành Bảo hết hạn “hợp đồng”, anh chính thức về đầu quân cho đội Bà Rịa-Vũng Tàu, đội tuyển đã thu nạp 2 cựu vô địch quốc gia Đào Cao Khoa, Đặng Hồng Việt.

Giải vô địch đồng đội cờ tướng toàn quốc 2005 ghi nhận sự kiện đặc biệt, sự trở lại của đội thành phố Hồ Chí Minh và sự trở lại của Nguyễn Thành Bảo. Sau 3 năm giữ vị thế cao, lần đầu tiên đội tuyển Hà Nội thi đấu sa sút, đội thành phố Hồ Chí Minh chiếm lĩnh kỳ đài. Kết quả đội thành phố Hồ Chí Minh xếp hạng nhất toàn đoàn và thứ hạng cá nhân theo thứ tự là Nguyễn Thành Bảo (Bà Rịa-Vũng Tàu), Trềnh A Sáng, Trương A Minh (TP Hồ Chí Minh). Sự trở về của Nguyễn Thành Bảo và thay bậc đổi ngôi ở giải đồng đội báo hiệu tình thế gay cấn, quyết liệt ở Giải vô địch cờ tướng hạng nhất toàn quốc đầu năm sau. Và nhiều người đang hy vọng Nguyễn Thành Bảo sẽ vô địch quốc gia. Điều đó chưa biết có thành hiện thực hay không, nhưng chắc chắn vị trí vô địch sẽ có thêm một ứng viên “nặng ký” Nguyễn Thành Bảo, người làng cờ vẫn thường gọi là [i]Bảo Thái Bình[/i].