Giai thoại làng cờ: Nước đi chính xác

Hội làng có bỏi đón mừng Xuân
Chật ních người xem bốn góc sân
Oai vệ cụ bô ngồi khảo chịch
Dập dồn trống khẩu giục đi quân
Ông già bí nước tai bưng miết
Chàng trẻ hơn Xe mắt sáng dần
Ngoảnh lại ngó tìm cô yếm đỏ
Nụ cười cảm phục giấu trong khăn

[b]C. PHÁO ĐẦU ĐỐI VỚI XUYÊN CUNG MÃ[/b]

[FEN]r2akaehr/3h5/1c2e2c1/p1p1p1p1p/9/9/P1P1P1P1P/1C2C1H2/9/RHEAKAE1R w – – – 17[/FEN]Xuyên Cung Mã là một kiểu chơi biến dạng của Bình Phong Mã hoặc Đơn Đề Mã. Đặc trưng chủ yếu của nó là có một Mã nhảy lên chỗ nách Tượng, M2.4 hoặc M8.6 sau khi đã gác Tượng đầu. Do đặc trưng này mà một số người xếp nó vào loại khai cuộc Tượng. Và sở dĩ gọi nó là Xuyên Cung Mã vì chính con Mã “nhảy nằm” thường qua cung để sang chỗ tai Sĩ bên kia. Do đó người ta còn gọi nó là “Chuyển Giác Mã”, “Triền Cung Mã” hay là “Quải Cước Mã”. Trong dân gian thường đơn giản gọi là trận Nhảy Mã quỳ, vì nó khi có không “xuyên cung” hay “chuyển giác” gì cả. Xem hình.

Kiểu chơi này xuất hiện cùng thời với các kiểu trên nhưng vì nó phòng thủ thụ động nên không được hâm mộ. Trong quyển Quất trung bí có nêu trận này nhưng không nghiên cứu sâu, còn Mai hoa phổ thì giới thiệu ba ván Xuyên Cung Mã đi tiên đều bị Pháo đầu đi hậu phá.

Các danh thủ thế kỷ 20 cũng không đi sâu nghiên cứu, thỉnh thoảng có người sử dụng nhưng sửa đổi để nó chống đỡ tích cực hơn. Sau đây chúng ta xem qua một số ván phòng thủ “Nhảy Mã quỳ” được gom từ tài liệu xưa và nay để dễ so sánh, đối chiếu.

[b]Biến 1:[/b]
[game]
FORMAT WXF
GAME Pháo đầu đối với xuyên cung Mã – Biến 1
RED Trắng
BLACK Đen
START{
1. P2-5
/*Trường hợp đảo ngược lại, bên “Chuyển Giác Mã” đi trước, Mai hoa phổ chỉ bên Pháo đầu đánh trả như sau: 1. T3.5 P8-5 2. M2.4 M8.7 3. M4.6 X9-8 4. P2-3 P5.4, bây giờ nếu Trắng đi:
*Một là: 5. S4.5 P5-4 6. X1-4 P2.2 7. X4.3 P2-1 8. P8-9 P1-5 9. M8.7 X8.9 10. X4/3 X8-6 11. Tg-4 X1.1 l2. X9-8 X1-5 13. P3-4 X6-8 14. Tg-5 X8.8 15. P4/2 S6.5 l6. X8.4 P4-9, Đen thắng rõ.
*Hai là: 5. S6.5 P5-4 6. P8.1 P4-2 7. M5.8 B5.1 8. B7.1 B5.1 9. B7.1 X8.4 10. M8/6 B5-4 11. B7.1 B4.1 12. M5.8 X8-2 13. M8.6 P2.7 l4. T7.9 X2.4 l5. P3/1 X2-5 16. S4.5 P2-9, Đen thắng rõ.*/
1. … T3.5
2. M2.3 M2.4
3. X1-2
DIAG{ #3 BLUE }
/*Quyển Quất trung bí nêu trường hợp Trắng đi: 3. X1.1 M8.9 4. X1-4 X9-8 5. X4.7 M4.6? 6. P5.4 S4.5 7. P8-4 Tg-4 (như 7. M6.7 8. P4.7 Đen chết một Xe) 8. X9.2 P8.1 9. X9-6 P2-4 10. X6.5! S5.4 11. X4-6! Tg.1 12. P4-6 S4/5 13. P5-6, 1-0.*/
3. … M8.9 4. B5.1 X9-8
5. B5.1 B5.1 6. M3.5 M4.6
7. X2.4 P2-3 8. M5.6 X1-3
9. M8.7 B9.1 10. X9-8 S4.5?
11. M7.5 P3-4 12. P8.7 P4/2
13. M6.7 P4-2 14. X8.9 X3-2
15. M7.8 P8-7 16. X2-8 X8.4
}END[/game]
[b]+-[/b]

[b]Biến 2:[/b]
[game]
FORMAT WXF
GAME Pháo đầu đối với xuyên cung Mã – Biến 2
RED Trắng
BLACK Đen
START{
1. P2-5 M2.3
DIAG{ #2 RED }
/*Cần phải nhảy Mã bảo vệ Tốt đầu, chỉ trừ trường hợp chơi Thuận Pháo hoặc Nghịch Pháo thì mới dụ cho đối phương bắt Tốt đầu sẽ chậm trễ triển khai.*/
2. M2.3 X1.1
3. X1-2 P8-7 4. M8.9 T7.5
5. P8-7 P2.2 6. B7.1 X1-6
7. B7.1 B3.1 8. X9-8 X6-2
9. X8.4 M8.6 10. X8-4 M3.4
11. X4.3 M6/8 12. P5.4 S4.5
13. X2.8 P2/2 14. X4/2 X2-4
15. P7-4 M4/3 16. P5/2 Tg5-4
}END[/game]
[b]+-[/b]
Đây là ván Hà Thuận An – Từ Thiên Lợi chơi ngày 4-7-58. Ván cờ tiếp diễn 17. S4.5 X4.3 18. P5-1 P7-9 19. X4-6 M3.4 20. P1-2 M8.5 21. X2-4 X9-8 22. P2-5 Tg-5 23. X4/3 P2.2 24. M9.7 M4/3 25. M7.8 M3.2 26. P6-5 M2.3 27. P5.2, 1-0.

[b]Biến 3:[/b]
[game]
FORMAT WXF
GAME Pháo đầu đối với xuyên cung Mã – Biến 3
RED Trắng
BLACK Đen
START{
1. P2-5 M8.7 2. B7.1 P2-3
3. M8.7 B3.1 4. M7.6 B3.1
5. M6.4 T3.5 6. M2.3 M2.4
DIAG{ #7 RED }
7. X1-2 P8-9 8. X2.4 B7.1
9. M4.3 P3-7 10. X2-7 X1-2
11. P8-6 P7.4 12. T3.1 X9-8
13. X9.1 X8.3 14. X9-4 M4.2
15. X4.2 P9-7 16. S4.5 S4.5
}END[/game]
[b]-+[/b]
Đây là ván Hà Thuận An – Dương Quan Lân chơi ngày 15-3-62. Ván cờ tiếp diễn 17. X7-8 X2-4 18. B5.1 M2.3 19. X8-7 Pt-8 20. B5.1 B5.1 21. P6-7 P8.1 22. P5-2 P7.5 23. P2.1 M3.5 24. P7-5 X4.4 25. X7-8 B7.1 26. Tg-4 B7.1 27. X4.2 X8.3 28. P5.3 X8.3 29. Tg.1 Tg-4 30. X8-5 P7-3, 0-1

[b]Biến 4:[/b]
[game]
FORMAT WXF
GAME Pháo đầu đối với xuyên cung Mã – Biến 4
RED Trắng
BLACK Đen
START{
1. P2-5 M8.7 2. M2.3 X9-8
DIAG{ #3 RED }
/*Theo tài liệu của Tạ Hiệp Tôn có ghi ván đấu giữa Châu Đức Dụ và Trương Cẩm Vinh, chỗ này đã đi như sau: 2…B3.1 3. Xl-2 X9-8 4. X2.6 T3.5 5. B5.1 M2.4 6. B5.1 B5.l 7. M3.5 P2.1 8. X2-3 M7.5 9. X3/2 M4.6 10. X3-8 P2.3? (nếu Đen đi 10…P7-8! Trắng chơi thế nào cũng kém phân, như l1. X6.2 P7.7 l2. S4.5 P2.7 l3. X9-8 M5.7, -+, hoặc như ll. T3.1 M5.7 12. B3.1 B5.1 l3. P5.2 M7.5 14. X6-5 P2/2, -+) Do sai lầm trên, Trắng chơi tiếp 11. M5.4 M5/3 12. X6-8 P2.3 13. X9-8 P8-9 14. Xs.1? S4.5 l5. X8.2 X8.4 16. M4.3 X8-7 17. M3/1 X7.2 18. X8-7 X1-3? 19. Ml/2 X7-3 20. P8.5 X3-4 21. X8.5 B5.1 22. M2.4 B5.1 23. P5/1 X3-4 24. M4.6 M5.7 25. P8-5 T7.5 26. P5.6 S5.4 27. X7.1 P9/1 28. X7/2, 1-0.*/
3. B7.1 B7.1 4. M8.7 T3.5
5. X1-2 P8.4 6. P8-9 M2.4
7. X9-8 B3.1 8. B7.1 X1-3
9. M7.6 X3.4 10. P5-6 X3.1
11. P6.6 X3-4 12. P6-8 P2-4
13. P8.1 T5/3 14. X8.7 S6.5
15. P9.4 T7.5 16. P9.3 X8.4
}END[/game]
[b]∞[/b]

[b]B. Khai cục không có pháo đầu (Phi trung Pháo loại)[/b]
[b]1. Tiến Tốt (tiên nhân chỉ lộ, Tiến binh cục)[/b]
[b]1. B7.1[/b]
Đối phó với nước tiến Tốt, bên Đen có thể chọn [b]P2-3, B7.1, T3.5, M8.7[/b]. Nếu Đen đi [b]P2-3[/b] bố cục hình thành:
[game]
FORMAT WXF
GAME Tiến Tốt
RED Trắng
BLACK Đen
START{
1. B7.1 P2-3 2. P2-5 T3.5 3. M2.3
DIAG{ #3 BLUE }
}END[/game]

Bố cục này có tên gọi là Pháo dưới Tốt (Tốt để Pháo). Ở nước thứ 3 bên Đen có thể đi [b]X9.1[/b] hoặc [b]B3.1[/b], biến hoá phức tạp

[b]2.Quá cung Pháo[/b]
[b]1. P2-6[/b]
Đối phó với quá cung Pháo, bên Đen chọn [b]P8-5, X9.1[/b].
Nếu [b]P8-5[/b] bố cục hình thành:
[game]
FORMAT WXF
GAME
RED Trắng
BLACK Đen
START{
1. P2-6 P8-5 2. M2.3 M8.7 3. X1-2
DIAG{ #3 BLUE }
}END[/game]

Đến đây Đen có thể chọn: X9.1, M2.3 biến hóa phức tạp.

[b]3. Sĩ giác Pháo[/b]
[b]1. P2-4[/b]
Nước đi đầu tiên vào tai Sĩ, các nhà nghiên cứu Trung Quốc gọi là Sĩ giác Pháo (Pháo ở góc Sĩ. Đặc điểm của bố cục này là bên Trắng có thể chuyển thành bố cục khác như Ngũ lục Pháo, Phản cung Mã, Đơn đề Mã rất linh hoạt Đối phó với Sĩ giác Pháo, Đen có thề chọn [b]B7.1, P8-5[/b]. Nếu chọn [b]B7.1[/b] thì:
[game]
FORMAT WXF
GAME Sĩ giác Pháo
RED Trắng
BLACK Đen
START{
1. P2-4 B7.1 2. M2.1 M8.7 3. X1-2 X9-8
DIAG{ #4 RED }
}END[/game]

Đen tiến Tốt bảy Trắng không nên đi [b]M2.3[/b]. Sau nước thứ 3 Trắng có thể chọn [b]X2.6[/b] hoặc [b]P8-5[/b], biến hóa phức tạp.

[b]4.Khởi Mã cục[/b]
[b]1. M2.3[/b]
Đối phó với nước “khởi Mã”, Đen có thể chọn [b]B7.1, M2.3[/b].
Nếu chọn [b]B7.1[/b] bố cục hình thành:
[game]
FORMAT WXF
GAME
RED Trắng
BLACK Đen
START{
1. M2.3 B7.1 2. B7.1 M8.7 3. M8.7 X9.1
DIAG{ #4 RED }
}END[/game]

Đến nước thứ 4, Đen có thể chọn [b]X9-3[/b] hay [b]T3.5[/b]

[b]5. Phi Tượng cục[/b]
[b]1. T3.5[/b]
Đối phó với nước “phi Tượng” bên Đen thường chọn: [b]P8.4, P8-5, P2-4, M2.3, T7.5[/b].
Nếu [b]P8-4[/b] thì bố cục như sau:
[game]
FORMAT WXF
GAME Phi Tượng cục
RED Trắng
BLACK Đen
START{
1. T3.5 P8-4 2. M2.3 M8.7 3. X1-2 B7.1
DIAG{ #4 RED }
}END[/game]

Trên đây là 7 bố cục có Pháo đầu (Trung Pháo) và 5 bố cục không có Pháo đầu (Phi trung Pháo) được nhà nghiên cứu Hà Tả Phong giới thiệu trong cuốn sách Thiếu nhi học tượng kỳ. Theo Hà, đấy là các khai cục mà các bạn học chơi có nên có khái niệm vững vàng.