Du hí văn chương: Tam giác trận

Quá trình diễn ra ván cờ là những làn sóng tấn công liên tục từ cả hai bên (ngay cả sự phòng thủ cũng vẫn được coi là mang tính tấn công tiềm ẩn), là hàng loạt các “đòn phép” được cả hai bên trình diễn ngay từ lúc khai cuộc cho tới giây phút cuối của ván cờ.

Mỗi một một đòn phép như thế bao giở cũng tạo ra những trình huống đỉnh điểm của nó. Người thắng cờ là người vượt qua được những thời khắc đỉnh điểm như thế. Lấy ví dụ một bên đang dồn quân vào khu vực “cửu cung” để bắt Tướng, một bên đang ra sức chống đỡ, cả hai bên đều tính toán rất căng thẳng. Chưa thể nói bên nào hơn bên nào, bởi nếu chỉ cần bên tấn công tính sót một nước là thế công vỡ tan tành ngay, hay bên phòng thủ mà đỡ sai một nước là thua lập tức. Những tình thế buộc cả hai bên phải dốc sức, tính toán chính xác, tính trước được nhiều nước nhằm phá vỡ thế cân bằng, chính là lúc tình hình trên bàn cờ rối ren nhất.

Khi đó mỗi kỳ thủ cần phải tuân thủ theo những nguyên tắc cơ bản sau đây:
*Tập trung toàn tâm toàn ý vào tình thế cụ thể, vận dụng tất cả những kiến thức mình đã học được nhằm tìm cho được giải pháp tối ưu trong tình thế đó. Không để bất cứ điều gì làm ảnh hưởng tới sự tập trung của mình, dồn hết sức cho việc tính càng sâu càng tốt các thế biến tiếp theo.
( hình sự tập trung này sẽ giúp cho bạn sử dụng được những “bảo bối” mà mình đã tích lũy, đã học để vận dụng vào tình huống cụ thể. Sự thiếu tập trung nhiều khi làm bạn quên mất những khả năng sẵn có của mình, lắm khi để thua cờ rồi mới sực nhớ ra “thế cờ này mình đã học rồi sao lại để thua nhỉ”? Khi gặp những tình thế như vậy tuyệt đối không trông đợi hay nghe ngóng sự “mách nước”, chỉ trỏ từ bên ngoài, bởi vì như thế sẽ tạo ra sự ỷ lại, mất tập trung.
*Khi tập trung tìm ra được phương án mà mình cho là tốt, là chuẩn xác rồi thì bạn khoan đi ngay, phải bình tĩnh kiểm nghiệm lại. Bởi đó là phương án đó mới chỉ là “hay” đối với chủ quan của mình, biết đâu đối phương còn có những phương án hay hơn. Chớ nên hấp tấp vội vàng mà cầm quân kẻo “bút sa gà chết”. Hãy thư giãn một chút xíu như hít thở vài hơi dài hoặc uống một ngụm nước cho tỉnh táo, hoặc đứng lên đi vài bước cho bớt căng thẳng (khi quá căng thẳng người ta có thể dự định đi quân này nhưng lại thò tay vào cầm quân khác để đi!) kiểm nghiệm lại cho chắc chắn rồi mới “hạ thủ”.

Trong ván đấu quyết định cực kỳ gay go giữa Karpov và Korchnoi để tranh ngôi vô địch thế giới tại Philippin, vào nước đi quyết định, Karpov kể lại: “Đã đi được 40 nước, Korchnoi sắp hết giờ, tôi thì còn 5 phút nữa, đòn tấn công quyết định của tôi đã hình thành. Tôi tự nhủ mình chớ có vội vã thế thắng đã xuất hiện, đừng bỏ lỡ thời cơ. Lúc đó tôi bèn đứng dậy, thong thả đi tới bên bảng cờ treo lớn, bình tĩnh kiểm tra lại thế trận trên bàn cờ này một lần nữa rồi mới quay về bàn mình và đi nước quyết định, nước thứ 41, một cách dứt khoát. Sau nước đi này, Korchnoi đã phải công nhận thua cờ!”

Khi đã vượt qua được một thời điểm gay cấn thì chớ có tâm trạng thoả mãn hay quá tự tin mà phải biết rằng thời điểm rối ren tiếp theo sẽ tới ngay bây giờ, phải chuẩn bị tinh thần và sức lực đầy đủ cho trận công kích mới do chính mình tạo ra bởi trong cờ muốn thắng thì luôn phải “kiên quyết không ngừng thế tấn công” kiên quyết bằng mọi giá phải gây áp lực lên đối phương, đẩy đối phương vào thế bị động và chống đỡ liên tục.

Tuy nhiên cũng có trường hợp bạn bị đối phương lật cờ phản công lại và đẩy bạn vào tình thế nguy hiểm. Lúc này mà bạn giao động hay hấp tấp đối phó là “chết” ngay. Phần lớn những ván thua là rơi vào tình trạng này. Bí quyến lớn nhất để thoát khỏi tình cảnh này là bạn phải tỏ ra rất “lỳ”, bởi vì dù có ưu thế như thế nào chăng nữa, đối phương vẫn còn chút ít sơ hở, tức là vẫn có “gót chân A sin”, nhưng vào lúc ấy do hoảng hốt trước thế thượng phong rõ rệt của đối phương mà bạn chưa kịp nhìn ra. Thế thì phải có đủ thời gian, phải có sự bình tĩnh để dần dà khám phá ra chỗ sơ hở của đối phương nhằm “mở đường máu” phá vây cho mình.

Lúc ấy chớ có tiếc thời gian, thời gian trôi qua không mất đi mà đang giúp đỡ bạn đấy. Thông thường nêu bạn phá vây thành công thì đối phương sẽ rơi ngay vào tình trạng khủng hoảng tâm lý, hoặc bị choáng, bị sốc trước cú hỏng ăn, như thế bạn sẽ lập tức lấy lại được tinh thần và phong độ của mình để tiếp tục ván cờ một cách lành mạnh và nhiều cơ may dẫn tới thắng lợi.

Cũng có nhiều khi quân của cả hai bên rơi vào thế bí rị (đó chính là một tình thế rối ren khó xử), ai sẽ là người phá vỡ thế rối ren này đây. Lúc này ai nôn nóng là người sẽ dễ nhận thất bại trước. Vì cờ kẹt cứng không đồng nghĩa với không có lối ra. Ta phải cố gắng chờ cho đối phương phạm sai lầm, đối phương mà nóng ruột muốn giải tỏa ngay tình trạng này thì thế nào cũng có sơ suất, lúc đó ta sẽ tận dụng ngay. Chẳng phải trong cờ có câu “cớ bí dí Tốt”, dĩ nhiên dí Tốt chẳng phải là nước mạnh, tuy nhiên nó là nước vô thưởng vô phạt nhất để có thể ung dung chờ cho tới khi đối phương phạm sai lầm.

Phải cảnh giác trước những nước “ngon ăn”. Đó có thể là một nước ngớ ngẩn đáng ăn nhưng cũng rất có thể là một đòn thí quân rất tinh vi của đối phương. Trong cớ có câu “dụ nhi lợi chi”, tức là lấy cái lợi mà dẫn dụ người ta. Lúc đó phải đặt ngay giả thiết “ăn rồi thì điều gì sẽ xảy ra”, tốt nhất là đặt địa vị của mình vào bên đối phương mà tính thì sẽ sáng rõ ra ngay! Thậm chí còn có thể “tương kế tựu kế” ăn luôn quân đối phương nhử mình nhưng vẫn có một phương án hay hơn để trị lại đòn đang giăng ra của đối phương khiến đối phương “mất cả chì lẫn chài”. Thế mới gọi là cao thủ!

*Ngày nay trong thi đấu còn có một loạt “thể thức phụ” nữa như ghi biên bản, tính giờ theo các quy ước bằng đồng hồ, được phép hòa cờ nếu 50 nước (ở cờ Vua) hay 60 nước đi (ở cờ Tướng) nếu không có nước bắt quân… đòi hỏi mỗi đối thủ phải lưu ý đến các trường hợp này để khỏi bị thiệt thòi về kết quả ván đấu. Ví dụ khi còn dưới 5 phút bạn có quyền bỏ ghi biên bản, khi đó bạn sẽ đi nhanh hơn rất nhiều. Vậy bạn phải kịp xem đồng hồ bên mình còn ít hơn 5 phút chưa để báo cho trọng tài. Bạn cũng phải thỉnh thoảng xem đồng hồ để biết còn bao nhiêu thời gian nữa là bên mình hay bên đối phương “rụng cờ” do hết giờ để có những quyết sách kịp thời, tránh thua do hết giờ một cách oan uổng! Hoặc bạn có thể cứu ván thua của mình bằng cách chỉ ra một cách chính xác cho trọng tài rằng đã qua 50 hay 60 nước đi mà không có quân nào bị bắt để chia đều nửa điểm quý giá với đối phương.

Đây cũng chính là tấm huy chương duy nhất của đoàn VN ở giải đấu này. Trong khi đó, kỳ thủ Cao Ý Bình (Đài Loan) đã thắng Thường Hồng (Úc) để đoạt HCB. HCV thuộc về Triệu Quán Phương (Trung Quốc). Gây thất vọng nhất là đồng đội nam VN với các kỳ thủ Trềnh A Sáng, Nguyễn Thành Bảo, Nguyễn Hoàng Lâm và Nguyễn Vũ Quân khi rớt xuống hạng 4, xếp sau Trung Quốc, Hồng Kông và Đài Loan. Đây là thành tích đáng thất vọng, bởi nếu chơi đúng khả năng VN có thể bảo vệ được thành tích HCB mà mình từng đoạt được. Ở giải U.18 nam, Nguyễn Văn Thi cũng thi đấu không thành công với hạng sau chung cuộc.

Bài này sẽ điểm lại một số ván đấu của Nguyễn Vũ Quân để phục vụ bạn hâm mộ cờ.

Sau khi thắng Lưu Văn Nghĩa (Malaysia), Nhi Đồng Hòa Thanh (Nhật Bản) và Đặng Thanh Trung (Pháp) thì Vũ Quân gặp Lý Cẩm Hoan (Ma Cao) là một đại cao thủ được coi là ứng cử viên cho ngôi vô địch. Nguyễn Vũ Quân đi tiên và ván cờ diễn ra như sau:

[b]Vũ Quân gặp Lý Cẩm Hoan (Lei Kam Fun)[/b]
[game]
FORMAT WXF
GAME NGUYEN Vu Quan(W)LEI Kam Fun
RED NGUYEN Vu Quan
BLACK LEI Kam Fun
RESULT 1-0
PLACE Paris France
EVENT World Xiangqi Championships; 2005
ROUND MR4T01
START{
1. P2-5 M8.7 2. M2.3 X9-8
3. X1-2 P2-5
DIAG{ #4 RED }
/*Lý dùng bố cục Bán đồ liệt Pháo chơi đối công. Thông thường sẽ tiếp diễn [b]M8.7 M2.3, X9-8 P9.4[/b] (hoặc [b]X1.1[/b]). Theo lý thuyết có một cách chơi Trắng tiến Tốt 3 sớm như sau: [b]P2-5 M8.7, B3.1 X9-8, M3.3 P2-5, X1-2 M2.3, M8.7 X1-2, X9-8 X2.5, P5/1 P8.4, T7.5 P8-3, X2.9 M7/8[/b] Trắng tiên*/
4. M8.7 B3.1?
/*Tiến Tốt 3 là nước yếu, vi phạm nguyên tắc khai cuộc vì đó là nước “định hình”, đã đi rồi thì không thể đi lại được nữa. Thực chất là Đen nhường cho Trắng quyền chủ động trên chiến trường. Có thể là do Lý thấy Vũ Quân vừa mới vừa trẻ quá nên có coi thường chăng?*/
5. X2.5 M2.3 6. P8.4 P5/1
7. P8-3 T7.5
/*Ba nước đi này cho thấy Lý sử dụng bài bản để chống nước Xe tiến hà bắt Tốt của Vũ Quân. Nhưng bài bản là để cho bên Trắng chống Đen nhưng giờ đây lại là bên Đen chống Trắng nên rõ ràng bên Đen đã bị chậm lại thêm một tiên, khó mà giữ được cân bằng.

Có lẽ đúng hơn thì nếu đã trót tiến Tốt 3 sớm thì phải quyết tâm đối công mạnh tới cùng, nghĩa là nên đi [b]6… B5.1 7. B3.1 X1.1[/b], lúc đó tuy Trắng còn giữ nước tiên nhưng bên Đen cũng vừa ý.*/
8. X9.1 P5-7
9. X2.1 X1.1 10. X9-4 M3.4
11. B3.1 M4.3 12. P3-1 X1-4
13. P1.1 M3.5 14. T7.5 X4.6
15. P1-3 X4-5 16. M3/5 }END[/game]
Trắng hơn quân, hơn thế, khống chế tàn cục, thắng cuộc.

Ván 5 Vũ Quân thắng danh thủ Đới Vinh Quang (Hạ Môn), sang ván 6 gặp Lưu Điện Trung (Liu DianZhong), thuộc hàng danh tướng bậc nhất Trung Hoa, hiện là Á quân thế giới.

[img]xq18-4.jpg;center;Trận Vũ Quân – Lưu Điện Trung (Liu DianZhong), ảnh Peter Sung[/img]

[b]Ván này Lưu Điện Trung (Liu DianZhong) đi tiên, ván cờ diễn ra như sau:[/b]
[game]
FORMAT WXF
GAME LIU DianZhong(W)NGUYEN Vu Quan
RED LIU DianZhong
BLACK NGUYEN Vu Quan
RESULT 1-0
PLACE Paris France
EVENT World Xiangqi Championships; 2005
ROUND MR6T01
START{
1. P2-5 M8.7 2. M2.3 B7.1
3. X1-2 X9-8 4. X2.6 M2.3
5. B7.1 P8-9 6. X2-3 P9/1
7. M8.7 S4.5 8. P8-9 X1-2
9. X9-8 P9-7 10. X3-4 M7.8
11. X4.2 P7.5 12. T3.1 P2.4
13. B5.1 P7-3
DIAG{ #14 RED }
/*Hai bên chơi bố cục Ngũ Cửu Pháo đối Bình phong Mã bình Pháo đoái Xa. Theo lý thuyết thì Trắng sẽ đi [b]14. M3.4[/b] Tuy nhiên, Lưu đưa ra một nước mới:*/
14. P9.4 B3.1
/*Khi tham khảo ý kiến của các kiện tướng hàng đầu ở nước ta phải làm gì khi Trắng đi [b]P9.4[/b] thì thảy đều trả lời: phải đi [b]B3.1[/b].

Nhưng liệu [b]B3.1[/b] có phải là nước đi tốt nhất hay không thì còn phải bàn. Có ý kiến cho rằng nên đi [b]14… M8.7[/b] bởi nước này có tác dụng: có thể dùng Pháo 3 ăn xuống Tượng rồi [b]M7.5[/b] ăn lợi quân. Có thể mở thông mặt Xe 8, có thể dùng Mã ăn Tốt đầu. Tuy nhiên theo ông Bùi Khắc Hưởng (đồng tác giả của bài này) thì [b]M8.7[/b] là nước đã cũ bởi cách nay 10 năm, tạp chí Bắc phương Kỳ nghệ của Trung Quốc đã khảo sát khá kỹ nước này cho thấy dùng chưa chắc đã có lợi. Nên cứ đi [b]B3.1[/b] như Vũ Quân vẫn hay hơn.*/
15. P9.3 X2-1 16. X8.3 P3.3
17. S6.5 P3/4 18. M7.5 X1.3
19. B5.1 B5.1 20. P5.3 T3.5
21. M5.7 B3.1 22. M3.4 X8.3
/*Bỏ Mã không hợp lý, nên đi: [b]B7.1, T1.3 M8/6, P5/3 X8.4[/b] đối công, Đen vừa ý.*/
23. M4.2 }END[/game]
Trắng ưu và thắng cuộc.

Ván 7 Vũ Quân gặp Ngô Quý Lâm, Đặc cấp quốc tế đại sư của Đài Loan, người vẫn chơi ngang ngửa với Lữ Khâm, Lưu Điện Trung và được đánh giá cũng là một ứng viên cho giải vô địch lần này.

[b]Ngô Quý Lâm (WU Kui Lin) đi tiên, ván cờ diễn biến như sau:[/b]
[game]
FORMAT WXF
GAME WU Kui Lin – NGUYEN Vu Quan
RED WU Kui Lin (Chinese Taipei)
BLACK NGUYEN Vu Quan (Vietnam)
PLACE Paris France
EVENT World Xiangqi Championships; 2005
ROUND MR7T01
RESULT 0-1
START{
1. P2-5 M8.7 2. M2.3 B7.1
3. X1-2 X9-8 4. X2.6 M2.3
5. M8.7 B3.1 6. X9.1 P2.1
7. X2/2 T3.5
DIAG{ #8 RED }
/*Hai bên chơi theo bố cục Trung Pháo trực hoành Xa đối Bình phong Mã lưỡng đầu xà.*/
8. B7.1 P8.2
9. X9-6 S4.5 10. X6.7
/*Trên Tạp chí Người Chơi cờ (tháng 6/2003) đã nêu [b]X6.7[/b] là nước yếu, không nên đi. Tại giải vô địch đồng đội toàn quốc 2001 các tuyển thủ Việt Nam đã thử nghiệm nước đi này khá nhiều nhưng ít hiệu quả. Các nhà nghiên cứu cờ Tướng Trung Quốc cũng không khuyến khích nước [b]X6.7[/b]*/
10. … X1-3
/*Nước bình Xe chân Tượng là sáng tạp của các kỳ thủ Việt Nam trong giải vô địch đồng đội cờ Tướng năm 2001, rất hiệu quả khi cản phá nước [b]X6.7[/b]*/
11. B3.1 B3.1 12. B3.1 B3.1
13. M7/5 T5.7 14. X2-7 T7/5
15. M3.4
/*Cũng tại giải trên khi gặp Tôn Thất Nhật Tân, Vũ Quân đã đi [b]15. X7/1 M3/1 16. X7.6 M1/3, X6-7 P8/3, 18. X7/4 P8-7 19. M3.2 X8.4[/b] hoà cờ.

Còn Đào Cao Khoa gặp Võ Văn hoàng Tùng thì đi: [b]14. X2-7 M3/1 15. X6-7 T7/5 16. Xs/1 P9/3 17. X1.1 M1/3 18. M3.4 M3.4 19. M4.5 M7.5 20. P5.4 P8-9[/b] hòa cờ*/
15. … P8-3 16. X6/2 M3/1
17. P5-4 X8.5 18. T7.5 P2.3
19. X7/1 P2-5 20. M4/3
/*Nên X7-5 X8-6 M5.3 cờ cân bằng.*/
20. … X8.1
21. P4.6 M7.6 22. X6/1 P5/2
23. X6-5 X8-3 24. X5-4 M1.2
25. P4-2 Xs-4 }END[/game]
Đen ưu và thắng cuộc.

Ván 8 Vũ Quân hòa Triệu Như Quyền và ván 9 gặp Lữ Khâm là đương kim vô địch thế giới.

[b]Lữ Khâm (Lv Qin) đi tiên, ván cờ diễn biến như sau:[/b]
[game]
FORMAT WXF
GAME Lv Qin(W)NGUYEN Vu Quan
RED Lv Qin
BLACK NGUYEN Vu Quan
DATE 08-05-2005
RESULT 1-0
PLACE Paris France
EVENT World Xiangqi Championships; 2005
ROUND MR9T01
START{
1. P2-5 M8.7 2. B3.1 X9-8
3. M2.3 B3.1 4. X1-2 M2.3
5. M8.9 B1.1 6. P8-7 M3.2
7. X9.1 T7.5 8. M3.4 B1.1
9. B9.1 X1.5 10. X9-4
DIAG{ #10 BLUE }
/*Hai bên chơi bố cục Trung Pháo tiến tam binh đối Bình phong Mã (đã có nghiên cứ trong Tạp chí Người Chơi cờ số 5/2003)*/
10. … M2/3
11. X2.6 P2.1
/*Theo lý thuyết [b]11… S6.5[/b] và Trắng tiên.

Theo Trình Minh Tùng và Đương Điển (Trung Quốc) thì nên đi [b]11… P8/1[/b] rồi bình Pháo đổi Xe để giữ cân bằng. Ở đây Vũ Quân đi [b]P2.1[/b] là nước mới, cần được nghiên cứu thêm.*/
12. B7.1 B7.1
13. X2/2 B7.1
/*Nên đi [b]X1-3, P7.1 P2.4, X4-8 X3.1, X8.1 B7.1, X2-3 M7.6[/b] Đen hoàn toàn thoả mãn.*/
14. X2-3 M7.6
15. B7.1 X1-3 16. X4-7 S6.5
17. P7.1 P2.4 18. B7.1 X3/2
19. M4.6 M3.1 20. X3-4 X8-6
21. X7-8 P2/5 22. P5-7 }END[/game]
Trắng ưu thế và thắng cuộc.

Qua các ván cờ trên đây cho thấy trình độ chung của các kỳ thủ Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể. Vũ Quân đã đem nước biến được kiểm tra, thử thách trong các giải cờ Tướng toàn quốc đến giải Thế giới và giành điểm quan trọng trước các đấu thủ mạnh, góp sức đưa thể thao trí tuệ nước nhà chinh phục những đỉnh cao mới.

[b]Bình chú của Bạn cờ:[/b]
*Bạn có thể xem trọn vẹn các ván trên trong CSDL của Bạn cờ.