Du hí văn chương: Tam giác trận

Karpov năm nay đã 59 tuổi. Ấn tượng của chúng tôi là kỳ thủ lừng danh thế giới này rất bình dị, hòa đồng. Ông lúc nào cũng nở nụ cười, sẵn sàng tiếp chuyện với những ai đam mê cờ vua.
[img]xq572-0.jpg;center;Karpov chia sẻ kinh nghiệm thi đấu với các VĐV trẻ dự Giải Dragon Capital 2010 – Ảnh: T.P[/img]

Khi đến nhà thi đấu quận Tân Bình dự lễ khai mạc Giải vô địch cờ vua trẻ nhanh, chớp nhoáng toàn quốc tranh Cúp Dragon Capital 2010, ông đã dành thời gian chia sẻ với các kỳ thủ trẻ những kinh nghiệm thi đấu, cách tốt nhất để trở thành một VĐV cờ vua giỏi.

Trước khi lên đường sang Malaysia ở chặng dừng chân kế tiếp, hôm qua ông đã dành cho Tuổi Trẻ cuộc phỏng vấn.

* Để trở thành một đại kiện tướng thế giới như ông, bao nhiêu phần trăm là năng khiếu, bao nhiêu phần trăm là nhờ khổ luyện?

– Tôi cho rằng năng khiếu chỉ quyết định 20% thành công. 80% còn lại phải nhờ khổ luyện và tích lũy kinh nghiệm từ chính trận đấu của mình.
* Một quốc gia muốn phát triển môn cờ vua cần có những điều kiện gì?
– Điều kiện tiên quyết là phải có phong trào cờ vua phát triển rộng khắp. Tiếp đó, các VĐV phải thể hiện được tính chuyên nghiệp cao. Ngoài ra, để một đất nước có thể phát triển môn cờ vua phải cảm ơn sự quan tâm của nhà nước và các doanh nghiệp.

* Ông đã biết gì về cờ vua VN?

– Các bạn có kỳ thủ Lê Quang Liêm thi đấu ở các giải hàng đầu thế giới. Tôi tin VN đang sở hữu nhiều tài năng và sẽ sản sinh nhiều nhà vô địch thế giới. Những giải trẻ như Giải cờ vua trẻ nhanh, chớp nhoáng toàn quốc tranh Cúp Dragon Capital 2010 sẽ là khởi đầu của chặng đường mà các tài năng trẻ vươn đến những giải đỉnh cao của thế giới.

* Những người chơi cờ có tư duy toán học rất tốt, thử nghĩ nếu ông không chơi cờ mà nghiên cứu toán học thì có phải tốt hơn cho nhân loại?

– Tôi cũng không biết. Nhưng cờ vua sẽ hỗ trợ rất nhiều cho cuộc sống. Qua cờ vua, con người sẽ luyện được tính kỷ luật cao và khả năng tư duy logic để hoàn thiện mình và cải thiện trí nhớ đáng kể.

* Việc chơi cờ vua có lợi gì cho sự phát triển của học sinh?

– Phong trào chơi cờ chỉ thật sự phát triển 20 năm trở lại đây và ngày càng xuất hiện nhiều kiện tướng và đại kiện tướng thế giới. Ở nhiều nước, họ có hệ thống dạy cờ vua trong trường học. Đó là vườn ươm để phát hiện nhiều tài năng sau này trở thành các đại kiện tướng cờ vua và không ít những nhà toán học giỏi.

* Nếu đắc cử chủ tịch FIDE, ông có kế hoạch gì giúp cờ vua phát triển hơn nữa?

– Nếu được trúng cử, tôi sẽ miễn hoàn toàn lệ phí phong cấp kiện tướng, đại kiện tướng… và làm hết sức có thể để hỗ trợ phong trào cờ vua tại các nước đang phát triển chứ không riêng VN. Phát triển cờ vua phải đi từ phong trào quần chúng nên tôi sẽ thành lập ít nhất một CLB cờ vua cho mọi lứa tuổi tại các quốc gia có phong trào cờ vua.

Tại VN, tôi đã nghĩ đến việc xây dựng hai CLB cờ vua, một tại TP.HCM và một tại Hà Nội.

Karpov sinh ngày 23-5-1951 tại Nga. Ông là nhà vô địch thế giới từ năm 1975-1985. Từ 1986-1990, ông tham gia các trận chung kết để giành lại ngôi vô địch nhưng đều thất bại trước Garry Kasparov. Từ 1993-1999 (khi có sự chia tách trong làng cờ vua thế giới), ông là nhà vô địch thế giới của FIDE.

Khi bắt đầu ván cờ, hai bên đều đủ 16 quân . Vậy mà khi kết thúc ván cờ, thường mỗi bên chỉ còn 5-6 quân. Trong quá trình thi đấu, hai bên đều đã đổi bớt quân. Đổi quân là một kỹ xảo quan trọng của trung cục. Các bạn muốn chơi trung cục giỏi cần phải nắm vững kỹ xảo này.

Vậy khi nào thì nên đổi quân?

Nếu ta đang bị tấn công, nên đổi bớt quân nào đang gây nguy hiểm cho ta. Khi ta đang tấn công thì cố gắng đổi quân nào của đối phương có khả năng hạn chế đòn công của ta. Cần suy nghĩ kỹ trước khi đổi quân vì thường sau khi đổi quân, thế cờ phân định hơn kém rất rõ. Các danh thủ hàng đầu đã cung cấp khá nhiều kinh nghiệm để chúng ta nghiên cứu học hỏi.

Năm 1976 trong một giải cờ danh thủ Hồ Vinh Hoa gặp Dương Quan Lân đã đến tình thế sau.

[game]
FORMAT WXF
GAME Hồ Vinh Hoa gặp Dương Quan Lân
RED Hồ Vinh Hoa
BLACK Dương Quan Lân
FEN rhe1kaeh1/4a4/4c4/p1p1C1p2/8p/2P3P2/Pcr1P3P/1CH1E4/4A4/2R1KAER1 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED }
/*Lúc này Pháo đầu của Hồ Vinh Hoa đóng chặt, song Mã phải của Dương Quan Lân sắp nhảy lên đuổi Pháo đầu, Hồ suy nghĩ kỹ quyết định đổi quân:*/
1. P8.7! X1-2 2. X2.5 T3.1 3. X2-6 X2-4 4. X7-6! X4-3
/*Bên Hậu không thể X4.4 đổi Xe vì sẽ bị X6.5 rồi xuất Tướng bắt cục.*/
5. Xs.2 Xt-5 6. P5/1 X5-3 7. Tg5-6 P2/6 8. Xt.3 Xt-5 9. Xs.3 X5/1 10. M7.8
}END[/game]
Đến đây Dương chịu thua.

Hình 2 là tình thế ván đấu giữa Trần Hiếu Khôn và Liễu Đại Hoa tại giải tranh Cúp Tam Cấm năm 1983. Trần đang bị Liễu đè nặng:

[game]
FORMAT WXF
GAME Trần Hiếu Khôn và Liễu Đại Hoa
RED Trần Hiếu Khôn
BLACK Liễu Đại Hoa
FEN 2e1ka3/4a4/2h1e4/p3p3p/2P6/3r5/H1P1P3P/C1HAC2p1/3K5/1RE2Ach1 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED }
/*Mặc dù Trần hơn một Pháo nhưng Liễu đang dọa M8/7 bắt Sĩ và Tốt đầu hết sức nguy hiểm. Trần quyết định đổi quân:*/
1. P5/2! P7-5 2. Tg6/1 T5.3 3. Tg6-5
/*Sau đòn đổi quân này, cục thế được cải thiện*/
3. … M3.4 4. B7.1 X4.1 5. B7.1 M4.5 6. S6/5 B8-7 7. M7.5 X4-5 8. M9.7 X5-3 9. T7.5
}END[/game]
Trần đổi thêm một Mã nữa, Liễu không còn đủ lực lượng để tấn công.

Một ví dụ nữa (hình 3). Năm 1979 Vu Ấu Hoa gặp Lương Văn Bản có thế cờ như sau :

[game]
FORMAT WXF
GAME Vu Ấu Hoa gặp Lương Văn Bản
RED Vu Ấu Hoa
BLACK Lương Văn Bản
FEN 1r2kae2/4a1R1c/c1h1e1h2/p1p1p3p/6pr1/2PH2P2/P3P3P/3CC1H2/9/1REAKAE2 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED }
/*Vu bình xe bắt Mã, Lương P2-l đổi Xe với tính toán rằng sau khi đổi, P1 sẽ giữ M7. Song Vu ấu Hoa đã đi:*/
1. X8.2! X2.7 2. P5-8 M3/2 3. P8.5 B7.1 4. P8-3!
/*Dùng Pháo ăn Mã là nước đi chính xác. Nếu X3/1 thì bên Hậu X8-2 bắt Pháo đổi quân*/
4… P1/1 5. P3.2 T5/7 6. X3/4
}END[/game]
Ưu thế!

Ván 2 Vũ Quân đi trước thắng Đặng Cửu Tùng Lân

[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Nguyễn Vũ Quân(thắng)Đặng Cửu Tùng Lân
RED Nguyễn Vũ Quân
BLACK Đặng Cửu Tùng Lân
RESULT 1-0
START{
1. P2-4 B7.1 2. M2.1 M8.7
3. X1-2 X9-8 4. X2.6 P8-9
5. X2-3 T3.5
DIAG{ #6 RED POPUP }
/*Trắng sử dụng Sĩ giác Pháo là bố cục ít được dùng. Vì là bố cục ít dùng nên hiện chưa có những nghiên cứu sâu về bố cục này. Tuy nhiên các bố cục đã được Trung Quốc tượng kỳ phổ tổng kết và phổ biến đều nêu ra nước 5… T7.5. Ở đây Đen đi 5… T3.5, chúng tôi cho là một nước đi sai. Trắng đã thấy nước đi sai này làm quân Mã cánh phải bên Đen khó triển khai và tăng áp lực giành ưu thế.*/
6. M8.7 P2-3
7. P8-9 M2.4 8. T7.5 S4.5
9. S6.5 B3.1 10. X9-6 X1-4
/*Cần xem lại nước này. Chúng tôi cho rằng nên đi 10…M4.2, 11. X6-8 M2/3 giữ vững thế trận. Sau đấy có thể P9/1 vừa có khả năng đuổi Xe lộ 3 để làm Mã thoáng, vừa có khả năng X1.1 rồi bình Xe vào lộ 2 hoặc 4 đổi Xe chiếm vị, điều chỉnh lại bố trí lực lượng, không kém nhiều.*/
11. P9.4 B9.1 12. B9.1 B9.1
13. B1.1 X8.8 14. X3-2 M7.8
15. B1.1 P9.5 16. X2/1 X8/4
17. B1-2 P9-8 18. X6.4 P3.4
19. X6/1 P3/1 20. B2-3 X4-1
21. X6.3 P3-6 22. Bt.1 B5.1
23. P9/1 B3.1 }END[/game]

Trắng ưu thế và thắng.