Giai thoại làng cờ: Cần thua hơn thắng!

Mới đây, trong dịp triển lãm ngưởi cao tuổi Việt Nanh nhân năm Quốc tế người cao tuổi đã diễn ra cuộc giao lưu cờ Tướng người cao tuổi ở Thủ đô và các tỉnh lân cận.

Giải cờ chưa có quy mô lớn và chưa bao gồm trên phạm vi toàn quốc, thế nhưng ý nghĩa của nó rất lớn.

Trước tiên, qua giải cho thấy số người cao tuổi chơi cờ là rất đông, có tới hàng vạn người trên khắp đất nước ta, không chỉ ở các vùng thành thị mà còn ở khắp các tỉnh, các vùng nông thôn, cao nguyên, vùng núi, duyên hải, hải đảo, biên giới…

Phần đông những người cao tuổi lấy cờ làm một thú chơi say mê, thú vui giúp giải trí, thư giãn, đồng thời là dịp gặp gỡ giao tiếp với bạn bè. Họ có thể đến chơi với nhau như bằng hữu, hàng xóm láng giềng, cũng có thể tập hợp nhau trong những nhóm cờ, những câu lạc bộ hay đơn giản hơn là những quán nước nhỏ, những hàng cắt tóc và những bàn cờ – vỉa hè. Có người còn đang lao động kiếm sống, có người đã về hưu nghỉ ngơi, nhưng cờ Tướng luôn luôn là người bạn đồng hành của các bác, các cụ.

Trong số những người cao tuổi có nhiều người chơi cờ rất giỏi, vẫn thường xuyên nghiên cứu, đọc sách cờ, báo cờ, tìm hiểu những thế cờ mới và vận dụng rất thành công ở những giải đấu cấp quốc gia và quốc tế như các lão tướng có tiếng trong nước: Trần Đình Thủy, Nguyễn Tấn Thọ, Phạm Tấn Hòa, Nguyễn Minh Trưng, Trịnh Hoàng Sâm,… và qua giải giao lưu cờ Tướng tại Hà Nội cho thấy nhiều kỳ thủ cao tuổi vẫn còn rất phong độ, nước cờ sắc sảo không kém gì lớp kỳ thủ thanh niên hiện nay.

Chơi cờ không chỉ giúp người cao tuổi có thú vui tuổi già, giải tỏa những lo toan thường nhật mà còn là dịp để thể hiện tài năng và bản lĩnh của mình. Chơi cờ còn rất quan trọng ở chỗ giúp cho đầu óc người cao tuổi chống được sự trì trệ, đãng trí do trí não kém hoạt động. Đánh cờ giúp cho máu lưu thông lên não, đưa ôxy nuôi tế bào não thưởng xuyên khiến cho trí tuệ minh mẫn được lâu hơn, chống được sự âu sầu, mệt mỏi thường dễ đến với tuổi già.

Trong giải đấu lần này có những cụ, như cụ Vĩnh Mùi ở câu lạc bộ cờ Hàng Đậu, Hả Nội, 85 tuổi, tóc bạc râu dài vẫn thi đấu kiên cường, lọt vào vòng 16 đấu thủ mạnh của giải. Có nhiều cụ 70, 75 vẫn vào được vòng tứ kết, bán kết tranh tài với những người kém mình cả chục tuổi. Nếu quy mô của giải lớn hơn thì chắc chắn còn rất nhiều người cao tuổi nữa sẽ tham gia thi đấu để chứng tỏ trí lực và sức khoẻ của mình.

Chính các cụ các bác, các ông, các bà với kỳ nghệ và say mê của mình sẽ là người truyền đạt trò chơi trí tuệ bổ ích này cho lớp con cháu, đào tạo những thế hệ kế tiếp của môn thể thao giàu truyền thống, giàu thành tích này. Đó là những người thầy, những quân sư, những cố vấn và những bạn cờ giúp cho các kỳ thủ trẻ tuổi biết chơi chín chắn hơn, biết tránh những sai lầm hấp tấp, biết nhận ra cái hay, vẻ đẹp của môn cờ Tướng. Lớp trẻ sẽ được nghe những câu chuyện, những tấm gương, những bài học mà lớp tiền bối đã trải qua để tăng thêm lòng tự tin, lòng yêu tổ quốc, yêu quê hương và tự hào dân tộc.

Phát triển và nâng cao hơn nữa hoạt động cờ gồm Tướng, cờ Vua, cờ Vây đối với người cao tuổi là việc nên và cần phải làm của các cơ quan thể thao, các cấp chính quyền và các đoàn thể quần chúng trong cả nước. Đó là nghĩa vụ trách nhiệm của xã hột đối với người cao tuổi.

Nên tổ chức thường xuyên hơn nữa các giải cờ dành cho người cao tuổi, nên tổ chức sinh hoạt câu lạc bộ cờ, đầu tư mua sắm các dụng cụ chơi cờ, mua sách báo tạp chí để có tin tức về cờ trong nước và thế giới vả học tập nâng cao trình độ chơi cờ cho những người cao tuổi. Đó là cách thiết thực nhất bày tỏ lòng quý trọng và biết ơn đối với các bậc cao niên, các bậc cha ông chúng ta.

Người đời vẫn nhắc “ăn quả nhớ kẻ trồng cây”. Không có lớp tiền bối dày công nghiên cứu học tập, lao tâm khổ tứ, tích lũy kiến thức thì không thể có những thành quả về cờ rực rỡ như ngày nay. Tất cả chúng ta rồi cũng sẽ qua tuổi thanh niên, trung niên và một ngày nào đó cũng sẽ gia nhập vao đội ngũ những người cao tuổi, đó là quy luật muôn đời! Những gì chúng ta làm cho ông bà cha chú chúng ta hôm nay cũng là tấm gương để con cháu chúng ta noi theo ngày mai!

[b]III. Phải sử dụng hợp lý các nước đi Tốt và Sĩ, Tượng[/b]

Yêu cầu triển khai toàn bộ các quân chủ lực đương nhiên phải hạn chế việc đi các Tốt cũng như Sĩ, Tượng. Thế nhưng cần lưu ý: các Mã muốn linh hoạt thì phải tiến các Tốt 3, 7 hoặc Tốt biên. Còn các Xe muốn thông, từ cánh mặt sang cánh trái hay ngược lại thì không vội gì lên Sĩ. Trong một số thế trận, như Đơn Đề Mã, Phản Công Mã muốn chuyển sang chơi Thuận Pháo hoặc Nghịch Pháo thì không nên vội lên Tượng.

Cần nhận rõ các Tốt tiến lên làm cho các Mã linh hoạt đồng thời cũng khống chế Tốt đối phương khiến chúng không lên được, làm ngột ngạt các Mã của chúng. Một số đòn chiến thuật, hi sinh Tốt để chiếm thế rất lợi hại, đặc biệt khi phía sau có Pháo, tiến Tốt qua uy hiếp Mã đối phương thường diễn ra. Con Tốt đầu có vai trò rất đặc biệt: vừa là một bộ phận để phòng thủ vừa là một quân xung kích tấn công, do đó phải thật thận trọng khi đi Tốt đầu. Đối với Sĩ, Tượng khi chưa cần thiết thường để lỡ thời cơ ra quân, phối hợp tấn công, trả đòn.

Ta xem một số ván sau đây để hình dung mức độ hợp lý là thế nào.

[b]Ván 7: Pháo Đầu Phá Bình Phong Mã Hiện Đại[/b]
[game]
FORMAT WXF
GAME Pháo Đầu Phá Bình Phong Mã Hiện Đại
RED Trắng
BLACK Đen
RESULT 1-0
START{
1. P2-5 M8.7 2. M2.3 X9-8
3. X1-2 M2.3 4. M8.9 B7.1
5. P8-7 X1-2 6. X9-8 P2.2
7. X2.6 M7.6 8. X8.4 T3.5
9. B9.1 S4.5 10. X2/2 B3.1
/*Đen phòng thủ chặt chẽ và linh hoạt, Trắng có các Mã ngột ngạt, may có các Xe tuần hà nên giải toả không khó khăn. Thế nhưng nếu Đen chơi 10… M6-7 đe dọa nước sau 11… M7/8 sẽ tạo tình thế căng hơn.*/
11. S6.5
/*Nước lên Sĩ này nhằm củng cố vững chắc thế phòng ngự nhưng không chính xác. Đáng lẽ nên 11.C7.1 đánh trả tích cực hơn.*/
11. … B7.1
12. X2-3 M3.4
13. P7-8
/*Đen hi sinh Tốt để bắt đầu phản công. Trắng sợ đối phương đi B3.1 buộc X8-7 rồi M6.5 bắt cả hai Xe một Pháo nên né tránh trước như vậy.*/
13. … B3.1 14. X8-7 X2-4
15. P8.1 P8.5 16. X3-5 X8.3
17. S5/6
/*Trắng đi Sĩ với ý định X5.2 ăn Tốt đầu, nếu không thoái Sĩ sẽ bị P8-5 ăn Pháo chiếu. Thế nhưng nước này không hay bằng 17. P8/1.*/
17. … B5.1
DIAG{ #18 RED }
/*Đen đi Tốt hơi nhiều, cản trở chân Mã. Đáng lẽ nên 17…P8.3 khống chế hàng Tốt đe dọa X8-7 đè Mã.*/
18. X5-4 P8/2
19. X4/3
/*Trắng không dám bắt Mã vì nếu 10. X4.1 B5.1 20. X4-6 X4.4 Đen ưu.*/
19. … B5.1 20. X7-5 P2-3
21. S6.5 X8-2 22. M9.8 P8-2
23. P8.3 P2.4 24. T7.9 M4.3
25. X5-7 M6.7 26. X7/1 M7.5
27. X7.2 T5.3 28. P8-5 }END[/game]
Trắng chiếu Tướng xong vọt về ăn Mã, thắng cờ tàn.

Đây là ván đấu giữa Dương Quan Lân và Hà Thuận An ngày 19/3/62 tại Thượng Hải.

[b]Ván 8: Pháo Đầu Công Bình Phong Mã Cổ Điển[/b]
[game]
FORMAT WXF
GAME Pháo Đầu Công Bình Phong Mã Cổ Điển
RED Trắng
BLACK Đen
RESULT 0-1
START{
1. P2-5 M8.7 2. M2.3 B3.1
3. M8.7 X9-8 4. X9.1 B7.1
5. X9-6 S4.5 6. X1-2 M2.3
7. X2.4 T3.5 8. B7.1 P8.2
9. B3.1?
/*Bên Đen thủ Bình Phong Mã theo kiểu cổ điển, tiến cả Tốt 3 lẫn Tốt 7 khiến các Mã linh hoạt. Trắng chơi Xe tuần hà công rất chậm nên Đen bố trí phòng thủ vững. Do sốt ruột nên Trắng lên Tốt 3 rất sai lầm, khiến đối phương trả đòn ngay.*/
9. … B3.1 10. B5.1 B3.1
11. M7.5 M3.4 12. B5.1 M4.5
13. B5.1 B7.1 14. M3.5?
DIAG{ #14 BLUE }
/*Trắng đã hi sinh một quân để lấy thế công, bây giờ nếu chạy Xe, Đen đổi Mã và bắt Tốt đầu, Trắng không còn gì nữa nên bỏ Xe lấy Mã để có thể công tiếp.*/
14. … B7-8
15. B5.1 P8/1 16. X6.7 X1-4
17. X6-8 P2.4 18. M5.4 P8-5
19. P5-2 M7.6 20. B5.1 S6.5
21. P2.7 S5/6 22. P8-3 P2-9
23. X8/3 M6.4 24. X8-3 P9-5
25. X3-5 X4.3 26. X5/1 M4.3
}END[/game]

Đây là ván Trần Việt Tiều đấu giao hữu với Châu Đức Dụ khoảng những năm 1940 khi Châu đến Singapore.

[b]Ván 9: Pháo Đầu Lại Công Bình Phong Mã Cổ Điển[/b]
[game]
FORMAT WXF
GAME Pháo Đầu Lại Công Bình Phong Mã Cổ Điển
RED Trắng
BLACK Đen
RESULT 1-0
START{
1. P2-5 M8.7 2. M2.3 X9-8
3. M8.7 B3.1 4. X9.1 M2.3
5. B5.1 T3.5 6. B5.1 B7.1
7. M7.5 B5.1 8. B7.1 M3.5
9. B3.1 S4.5 10. X9-6 P2-3
11. M5.6 P3.3 12. M3.5 P3-5
/*Hai bên bố trí quân linh hoạt, các Tốt sử dụng hơi nhiều nhưng cần thiết. Trắng hi sinh Tốt đầu để uy hiếp mạnh trung lộ, phối hợp có Xe hai cánh. Đen chống trả quyết liệt có cơ may giữ thế cân bằng, tiếc một Xe ra hơi chậm.*/
13. P5.2 B5.1 14. M6.4! X8.1
15. B3.1 M5.6? 16. M5.3! P8.1
17. X1-2 M7/9 18. P8.6 S5.6
19. P8-1 X8-9 20. X2.6 B5.1
21. X6.3 M6.4 22. M3/5 M4.3
23. X6/3 M3/2 24. M5.4 S6.5
25. Ms.6 X1-2 26. B3.1 X9-7
27. M4/3 X2.5 28. M3.5 X2-6
29. S6.5 B9.1 30. X2/3 X6-2
31. X2-3 X7-8 32. B3.1 X8.3
33. B3.1 X8-5 34. B3-4 }END[/game]
Đen đầu hàng.

Đây là ván Hồ Chương chơi với Châu Đức Dụ khoảng những năm 1940 tại Singapore. Dường như Châu đã chấp Hồ một tiên và thắng dễ dàng, còn đây có lẽ là ván thua duy nhất của Châu.

[b]2. TIÊN NHÂN CHỈ LỘ VỚI CÁC TRẬN ĐỐI CÔNG KHÁC[/b]
Sau trận Liễm Pháo là các trận Đối Binh, Lên Tượng, Pháo Quá Cung, Pháo đầu và Nhẩy Mã đối phó với trận Tiên nhân chỉ lộ diễn ra rất căng thẳng, phức tạp.

[b]Biến 1:[/b]
[game]
FORMAT WXF
GAME Tiên nhân chỉ lộ với các trận đối công khác – Biến 1
RED Trắng
BLACK Đen
START{
1. B7.1 B7.1
2. M8.7 M8.7
3. X9.1 P8-9
DIAG{ #4 RED }
/*Đen chơi Pháo phân biên để hình thành trận Tam bộ hổ. Thường Đen hay chơi 3…T3.5 hoặc 3…P2-5 cũng đối công quyết liệt.*/
4. P2-5 M2.3
5. M2.3 X9-8 6. B5.1 T3.5
7. X9-6 S4.5 8. M7.5 M7.6
9. B5.1 M6.5 10. M3.5 B5.1
11. P5.3 X8.3 12. X1.1 P2-1?!
13. P8-5 X8-6 14. M5.6 X6.1
/*Nếu như 14…B3.1? 15. P5.3 M3.4 16. Pt-2 M4.5 17. P2-5, Trắng ưu rõ.*/
15. Pt/1 X1-4 16. M6.8 X4.8
}END[/game]
[b]+=[/b]
Ván cờ tiếp tục: 17. X1-6 P1-2 18. X6.5. X5.1 19. Pt.1 X8-5 20. Pt-8 X5/2 21. X6-5 M3.5, cân bằng.

[b]Biến 2:[/b]
[game]
FORMAT WXF
GAME Tiên nhân chỉ lộ với các trận đối công khác – Biến 2
RED Trắng
BLACK Đen
START{
1. B7.1 T7.5
DIAG{ #2 RED }
/*Đen cũng thường đi: 1…T3.5 2. T7.5 B7.1 3. M2.1 M8.7 4. P2-4 M7.6 5. X1-2 P8-6 6. X2.6 P6.5 7. P8-4 M2.4 8. X2-4 M6.4 9. X4/2 P2.3 10. M8.9 X1-2 11. B9.1 X4.5 12. .X4.4 P2.2, cân bằng.*/
2. M8.7 M2.3
3. P2-5 B7.1 4. M2.3 M8.7
5. X1-2 X9-8 6. X9.1 P2.4
7. B5.1 P2-3 8. T7.9 X1-2
9. X9-6 P8.2
/*Làm chậm nước Đen nên 9…X2.6 10. X8.2 P8.3, Đen có thế công.*/
10. X6.2 X2.6
11. X2.4 P8-9 12. X2.5 M7/8
13. P8/2 B3.1 14. B7.1 P9-3
15. M3/5 M8.7 16. P5-4 M7.6
}END[/game]
[b]=[/b]

[b]Biến 3:[/b]
[game]
FORMAT WXF
GAME Tiên nhân chỉ lộ với các trận đối công khác – Biến 3
RED Trắng
BLACK Đen
START{
1. B7.1 P8-4 2. X1.1 M8.7
3. P2-5 X9-8 4. X1-6 S6.5
5. M2.3 X8.4 6. M8.7 B3.1
7. B5.1
DIAG{ #7 BLUE }
/*Nếu Trắng chơi 7. B7.1 X8-3 bắt Mã, hoặc như 7. X6.3 M2.3, cả hai trường hợp Đen đều phản đòn.*/
7. … B3.1 8. M7.5 B3.1
9. B5.1 B5.1 10. P5.3 P4-5
/*Đen đi chính xác, nếu tham bắt Pháo thì nguy: 10…X8-5? 11. P8-5 X5-2 12. X6.5 T3.5 13. X6/1, Trắng ưu.*/
11. P8-5 M2.3 12. X9-8 M7.5
13. X6.5 X1.2 14. Pt.2 P2-5
15. P5.4 X8-5 16. X8.6 B3-4
}END[/game]
[b]=[/b]

[b]Biến 4:[/b]
[game]
FORMAT WXF
GAME Tiên nhân chỉ lộ với các trận đối công khác – Biến 4
RED Trắng
BLACK Đen
START{
1. B7.1 P8-5
DIAG{ #2 RED }
/*Ngoài nước vào Pháo đầu, Đen cũng thường chơi 1…M8.7 2. P2-5 X9-8 3. M2.3 T3.5 4. M8.7 P8-9 5. P8-9 B3.1 6. X9-8 M2.4 7. X1.1 B3.1 8. X1-6 P2-3 9. X6.7 P3.5 10. P5/1 S4.5 11. B3.1 X8.4 12. M3.4 X8-6 13. M4.6 P9/1 14. X5/2 P3-8, hai bên đối công.*/
2. M2.3 M8.7
3. X1-2 X9-8 4. P2.4 B7.1
5. P8-5 P2.4 6. P2-3 X8.9
7. M3/2 T7.9 8. M8.7 P2-3
9. X9-8 M2.3 10. T7.9 X1-2
11. X8.9 M3/2 12. B1.1 S6.5
13. M2.1 M7/8 14. M1.2 M8.6
15. P3-2 P3-7 16. M2.4 B7.1
}END[/game]
[b]∞[/b]