Cờ cười: tranh vui về cờ

Ở nước ta, các nhà vô địch cờ Vua, cờ Tướng, cờ Vây quốc gia và một số kiện tướng có tên như Đặng Vũ Dũng, Lưu Đức Hải, Trần Văn Ninh, Trương Xuân Vũ, Huỳnh Tấn Bá, Hồ Văn Huỳnh, Trần Chí Thành, Hoàng Nam Thắng, Châu Thị Ngọc Giao, Hoàng Hải Bình… cũng chơi hai thậm chí cả ba loại cờ. Thực tế là khi đã chơi thạo cờ Tướng khi chuyển sang chơi có Vua hay cờ Vây cũng dễ dàng vì nói cho cùng thì đều là dạng “tư duy cờ” cả, thậm chí trong một người, các mặt mạnh của từng loại cờ được kết hợp lại cũng tạo nên một sức mạnh đáng kể cho đấu thủ đó.

Tuy nhiên chỉ chơi cho vui thì được chứ còn thi đấu để đạt thành tích thì lại là một chuyện khác.
Trước tiên khi đã xác định mình là một đấu thủ, tức là sẽ tham gia vào các giải lớn ở cấp tỉnh thành, cấp quốc gia, quốc tế thì trước tiên bạn phải là một kỳ thủ có trình độ và đẳng cấp cao. Muốn có đẳng cấp tất yếu phải bỏ nhiều công sức nghiên cứu, luyện tập. Mà ai cũng biết cờ là môn thể thao “ngốn” thời gian rất ghê. Đánh một ván cờ có thể mất 3 hay 4 giờ, tuy nhiên thời giờ “ở nhà” để nghiền ngẫm từng ván, tìm ra một phương án mới thì thời gian còn lớn hơn thế nhiều, đó là chưa kể thời gian tập luyện, nghe huấn luyện, giảng dạy và cuối cùng là thời gian tham gia các giải đấu mỗi giải kéo dài từ 10 tới 15 ngày. Ngay một kỳ thủ chuyên nghiệp (tức là chỉ đánh cờ để sống mà không phải làm một nghề nghiệp khác) cũng đã cảm thấy thời giờ quá eo hẹp chứ đừng nói tới kỳ thủ không chuyên, bởi ngoài chuyện đánh cờ còn phải lo học hành hay mưu sinh. Như vậy làm sao “thân này ví xẻ làm hai (hay làm ba)” được?

Ở lứa tuổi học sinh lại càng khó vì cả một khối lượng kiến thức khổng lồ trong 12 năm học đang chờ các em! Mà thật ra có chơi nhiều loại cờ cũng chẳng thể thông minh hơn được!

Tất cả các kỳ thủ có tên trên, sau một thời gian thi đấu cả hai loại cờ, ngày nay đều chi chọn một mà thôi: Đặng Vũ Dũng từ bỏ cờ Tướng, Trần Văn Ninh từ bỏ cờ Vua… Còn những ai, cứ ôm hai ba loại cờ thì thi đấu chỉ làng nhàng chứ khó leo được đến một vị thứ cao hay một ngôi vô địch.

Tất nhiên các kiện tướng trên nói là bỏ bớt một loại cờ chứ không phải là bỏ hẳn, họ dồn sức thi đấu một môn, còn môn kia thường là để giải trí.

Lời khuyên của chúng tôi cũng thật giản dị: nếu để thi đấu bạn chỉ nên chơi một môn mà thôi. Sự “tham lam” sẽ chẳng đem lại lợi ích gì, bởi nói cho cùng cuộc đời bạn đâu phải chỉ có cờ và… cờ!

[b]Cục 1:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Đòn chiếu đáy – cục 1
RED Trắng;;;
BLACK Đen;;;
FEN 9/3k5/9/9/9/4R2C1/9/3r5/9/4K4 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. X5.4 Tg4/1 2. X5.1 Tg4.1
3. P2-7 X4-3 4. P7.5 X3-4
5. P7-6 X4-7 6. X5/5 Tg4/1
7. X5-6 }END
[/game]

[b]Cục 2:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Đòn chiếu đáy – cục 2
RED Trắng;;;
BLACK Đen;;;
FEN 5ae2/3k1P3/9/3r5/9/9/4R4/9/9/4K4 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. B4.1 T7.9 2. B4-5 T9/7
3. X5.5 Tg4.1 4. B5-6 X4-3
5. X5/5 X3-4 6. B6-7 Tg4/1
7. X5.6 X4.1 8. X5-6 }END
[/game]

[b]Cục 3:[/b]
Trong giải cá nhân toàn quốc của Trung Quốc năm 1983, đặc cấp đại sư Vương Gia Lương đã xuống “đáy biển vớt trăng” như sau:

[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Đòn chiếu đáy – cục 3
RED Trắng;;;
BLACK Đen;;;
FEN 2eak4/4c3C/9/p1P5p/6e2/4R4/P3c3P/9/4K4/2EA1AEr1 b –
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. X8/1 Tg5.1
/*Biến:
1. … Tg5/1 2. T3.5 X5-4
3. X8-6 X4-2 4. Tg5-6 B7-6
5. Pt.2 X2.5 6. T5/7 B6-5
7. X6.1
*/
2. X8/3 X5.2
3. T3.5 X5-4 4. Pt-6 Tg5-4
5. P6.3 }END
[/game]
“Đáy biển vớt trăng” Đen thắng.
[img]xq62-0.jpg;center;[/img]

[img]xq188-0.jpg;right;[/img]Thành phố HCM đã kỷ niệm tuổi 300. Làng cờ ở đây hình thành và lớn lên có lẽ cũng cùng tuổi đó. Có biết bao thế hệ kỳ thủ vô danh tại đây nối tiếp nhau xây dựng nên một truyền thống quý báu trong các thế kỷ 18, 19 dù không để lại một dấu vết gì. Chỉ từ khi danh kỳ ấy ra đời thì diện mạo làng cờ ở đây mới lộ rõ. Danh kỳ ấy là Nguyễn Văn Ngoan, thường được gọi là “ba Ngoan” xuất thân từ đầu thế kỷ 20, xứng đáng được anh em tôn vinh là người anh cả của làng cờ – người anh cả không phải chỉ của TP Sài Gòn mà là của cả Nam Bộ.

Đúng như thế, cố danh kỳ Nguyễn Văn Ngoan sinh năm 1900 tại Vũng Liêm, Vĩnh Long trong một gia đình nông dân giàu truyền thống yêu nước. Hồi ấy gia đình của ông rất nghèo, lại bị giặc Pháp khủng bố nên phải dời về Gò Công kiếm sống và tránh địch, vì vậy nhiều người lầm tưởng ông là người Gò Công. Bẩm sinh là một người thông minh, có năng khiếu đặc biệt: 14 tuổi đã cao cờ, 16 tuổi đánh đàn nổi tiếng khắp vùng, 18 tuổi là một nghệ nhân kim hoàn hàng đầu ở địa phương. Với tài năng đó, sau này không có gì ngạc nhiên khi hai ái nữ của ông là Thanh Loan và Thanh Hương đều trở nên những nghệ sĩ tài danh, vang bóng một thời. Trong khoảng từ năm 1920 đến 1930, Nguyễn Văn Ngoan là ngôi sao nổi bật của làng cờ Nam Bộ, chỉ có một số cao thủ người Hoa ở Chợ Lớn mới có khả năng đương cự cùng ông.

Năm 1927 kỳ vương Chung Trân từ Quảng Đông sang Việt Nam. Người mà kỳ vương nể nhất là Ba Ngoan. Và năm 1932 – Triệu Khôn, danh kỳ Quảng Châu – theo chân thầy sang Nam Bộ đã kết thân với Ba Ngoan trước tiên để dễ bề kiếm ăn. Đầu những năm 30 ở Bạc Liêu nổi lên tay cờ lỗi lạc Hà Quang Bố và ở An Giang cũng xuất hiện một cao thủ là Nguyễn Thành Hội. Hai tay cờ này thật xứng đáng là đối thủ của Ba Ngoan. Trong nhiều lần giao đấu thử tài, trình độ ba người tỏ ra ngang nhau và điều thú vị đã diễn ra: họ đã cùng nhau kết nghĩa Đào viên. Ba Ngoan lớn tuổi nhất, có đức độ nổi bật được tôn vinh là anh cả, coi như Lưu Bị, giáo Hội thứ hai nhưng tính tình nóng nảy được coi như Trương Phi, còn giáo Bố nhỏ tuổi hơn nhưng tính tình điềm đạm được ví như Quan Công, làng cờ Nam Bộ tôn vinh cả ba là “Sài Gòn tam kiệt” tiếng tăm lừng lẫy khắp vùng.

Trận Pháo đầu đối Bình phong Mã cổ điển, phương án “Khí Mã hãm Xa” từ đầu những năm 40 đã được Nguyễn Văn Ngoan nghiên cứu khá sâu (phương án này cũng đã được Dương Quang Lân và Lý Chí Hải nghiên cứu kỹ từ 1946 – 1947). Do đó làng cờ Nam Bộ thời trước gọi phương án này là phương án Ba Ngoan. Các thế trận trong Quất trung bí, Mai hoa phổ, Bách cuộc Tượng kỳ phổ và Thạch Dương di cục đều được ông nghiên cứu và vận dụng rất tài tình. Ông có công phổ biến và nâng cao trình độ cờ cho nhiều thế hệ cao thủ ở miền Nam, vì vậy các cao thủ sau này rất kính trọng ông, tôn ông lên hàng sư phụ. Năm 1945, theo lời Tổ quốc gọi, ông cũng lên đường tham gia kháng chiến, sau đó ông ở lại hoạt động, bị địch bắt đánh đập tù đày. Vì nguyên nhân này nước cờ của ông từ năm 1954 trở về sau không còn sắc sảo nữa và thực tế từ những năm đó ông đã “rửa tay gác kiếm”.

Những ván đấu của ông còn lưu lại không nhiều vì thời trước đa số trận đấu không được ghi chép hoặc nếu có ghi chép thì hầu hết cũng đều bị thất lạc. Do bị địch tra tấn nên danh kỳ Ba Ngoan bị nhiều thứ bệnh và đã vĩnh viễn từ giã làng cờ năm 1966, để lại nhiều thương tiếc và kính trọng trong anh em.

Sau đây xin ghi lại hai ván cờ, tạm gọi là tiêu biểu trình độ và phong cách của danh kỳ Ba Ngoan.

[b]Ván 1: Nguyễn Văn Ngoan tiên hòa Hà Quang Bố (Sài Gòn năm 1936)[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Nguyễn Văn Ngoan (Hòa)Hà Quang Bố (Sài Gòn năm 1936)
RED Nguyễn Văn Ngoan
BLACK Hà Quang Bố
RESULT 0.5-0.5
START{
1. P8-5 M2.3 2. M8.7 X1-2
3. X9-8 M8.7 4. X8.6 B3.1
5. B5.1 P2/1 6. M2.3 B7.1
7. B5.1 P2-5 8. X8-7 X2.2
9. X1.1 P8.1 10. X7/1 T7.5
11. X7/1 B5.1 12. X1-4 B5.1
13. X4.5 P8.2 14. X7.2 P5-3
15. X7-6 M3.2 16. X6-7 P3.5
17. T7.9 S6.5 18. X4-3 X9-7
19. P2/1 P8.1 20. B3.1 P3-7
21. M3/1 P8/1 22. P2-7 X2-4
23. S6.5 P8.2 24. X7.3 P8-3
25. X7/7 B5.1 26. P5-6 M2.1
27. X7-8 X4-3 28. P7/1 B1.1
DIAG{ #29 RED POPUP }
29. P6.6 X3/1 30. X8.6 X3.3
31. X8/1 M7/6 32. X3-5 B5-4
33. P6-8 T5/3 34. P8.1 X7.2
35. X8/1 X7-5 36. X5-7 X5-3
37. X7.1 X3/2 38. P8-9 B7.1
39. X8.3 T3.5 40. X8/2 X3/2
41. P9-8 M6.7 42. P7.8 M7.5
43. T3.5 P7-6 44. M1/3 M1.3
45. M3.2 P6/4 46. X8-5 X3-2
47. X5/1 B7-6 48. M2.1 M3/4
49. X5-8 X2-3 50. P7/4 X3.3
51. M1.3 P6.1 52. X8/1 M4.6
53. M3/4 P6.3 54. X8-9 S5/6
55. X9-6 P6-8 56. X6/2 P8.3
57. T5/3 X3-5 58. X6/2 B6.1
59. Tg5-6 S4.5 60. X6-8 S5.4
61. X8.8 Tg5.1 62. X8/1 Tg5/1
63. X8-2 P8-6 64. X2/7 X5-4
65. Tg6-5 P6/2 66. X2.3 X4.3
67. T9/7 P6-2 68. X2.2 P2.2
69. T7.5 X4-3 70. X2-5 S6.5
71. X5-8 P2-1 72. Tg5-6 B6-5
73. X8-1 X3.3 74. Tg6.1 P1/9
75. P7-5 S5.6 76. X1-5 Tg5-6
77. P5-4 S6/5 78. X5/3 X3/1
79. Tg6/1 X3-5 80. X5-4 P1-4
81. P4-6 Tg6-5 82. P6.5 Tg5-4
}END
[/game]

[b]Ván 2: Lê Vinh Đường tiên hòa Nguyễn Văn Ngoan (Chợ Lớn 1938)[/b]

[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Lê Vinh Đường (hòa) Nguyễn Văn Ngoan (Chợ Lớn 1938)
RED Lê Vinh Đường
BLACK Nguyễn Văn Ngoan
RESULT 0.5-0.5
START{
1. P2-5 P8-5 2. M2.3 X9.1
3. X1-2 M8.7 4. X2.6 X9-4
5. X2-3 X4.7 6. M8.7 B3.1
7. P8.2 X4/3 8. P8-9 T3.1
9. X9-8 M2.4 10. X8.5 P2-3
11. B7.1 X4.2 12. M7.6 B3.1
13. S6.5 X4/2 14. P9-6 B3-4
15. X8-6 M4.2 16. X6.2 X1-3
DIAG{ #17 RED POPUP }
17. X6/3 M2.3 18. T7.9 M3.2
19. X6/3 S4.5 20. X6-8 M2/4
21. X8.3 M4/6 22. X8-4 P3.1
23. X4.1 P3-7 24. X4-3 P7.3
25. X3/2 M7.6 26. X3.6 M6.4
27. X3/2 P5-4 28. M3.4 X3-2
29. P5.4 M4/5 30. M4.5 X2.9
31. S5/6 X2/3 32. X3/4 X2-1
33. T9/7 P4-5 34. T7.5 X1-5
35. X3-5 P5.4 36. S4.5 B1.1
37. M5/3 B9.1 38. M3.2 }END[/game]