Trần Quới

[img]xq19-0.jpg;right;HLV Lâm Minh Châu[/img]Làng cờ vua VN trong những năm qua xuất hiện những kỳ thủ nổi danh: Từ Hoàng Thông, Đào Thiên Hải, Lê Quang Liêm, Đinh Lan Hương… Và gần đây nhất là kỳ thủ Nguyễn Ngọc Trường Sơn được phong Đại kiện tướng quốc tế trẻ thứ nhì thế giới, được bầu chọn là VĐV số 1 VN năm 2004.

Nhưng đằng sau những vinh quang ấy là cuộc sống thầm lặng của những người thầy. Trút tất cả lòng đam mê, tâm huyết cho học trò để rồi sau đó khi trò bước lên bục vinh quang, thầy lại quay về với cuộc sống cơm áo, gạo tiền, lo toan thường nhật

[b]Tấm lòng của những người thầy[/b]

[img]xq19-1.jpg;left;Đại kiện tướng quốc tế Từ Hoàng Thông[/img]Tôi tìm đến nhà HLV Lê Hồng Đức trên đường Trần Quốc Toản vào một buổi chiều. Căn nhà tập thể nhỏ bé, giản dị. Khi tôi hỏi anh em Từ Hoàng Thông, Từ Hoàng Thái có thường xuyên liên lạc với thầy không, HLV Đức cười buồn: “Anh em tụi nó bây giờ bận rộn lắm nhưng thấy học trò mình thành đạt tôi rất vui”. HLV Lê Hồng Đức từng ở Liên Xô học môn vật lý nhưng chính những ngày tháng vất vả ấy ông đã tìm được niềm vui bên những ván cờ, quyết tâm học hỏi để về truyền đạt trên quê hương. Ông là người tham gia giải cờ đầu tiên của VN rồi làm HLV, phát hiện và đào tạo anh em Thông, Thái.

Lúc ấy, gia đình ông gồm vợ chồng và 2 người con phải sống nhờ ở phòng cờ Trường Năng khiếu nghiệp vụ. Nhưng cuộc sống vất vả ấy không làm cho người thầy nản lòng, sáng sáng ông vẫn cọc cạch đạp xe xuống tận Thủ Đức dạy. Đến hôm nay, dù đã là HLV phó đội tuyển cờ quốc gia, được cấp một căn nhà nhỏ nhưng ông vẫn làm việc cật lực để rồi hơn 50 tuổi mái tóc đã bạc trắng. Năm 1992, ông bị bệnh suy nhược thần kinh ngoại biên vì lao lực, suy nghĩ nhiều, suýt nữa mất mạng. Bác sĩ khuyên ông nên nghỉ ngơi và từ bỏ công việc nhưng HLV Đức vẫn cố gắng bám trụ vì “cờ vua VN chỉ mới bắt đầu, cần mọi người chung tay”.

[img]xq19-2.jpg;right;Kỳ thủ Lê Quang Liêm[/img]Khi đấu xong một ván cờ dù thắng hay thua Lê Quang Liêm cũng có người đứng bên ngoài lo lắng và chia sẻ. Người ấy chính là HLV Lâm Minh Châu, người đã theo Liêm trên từng cây số trong suốt 7 năm nay. Với đôi chân tật nguyền nhưng HLV Châu đã có mặt bên Liêm ở bất kỳ giải lớn nhỏ nào. Chính kỳ thủ này cũng tâm sự: “Sự có mặt của thầy giúp em tự tin rất nhiều”. Người đã đào tạo nên một Lê Quang Liêm vô địch châu Á, vô địch thế giới lại không theo học bất cứ trường đại học nào mà tự mày mò học hỏi. Nhưng đây cũng là điều bất lợi cho HLV Châu khi ông không được hưởng lương Nhà nước vì không bằng cấp (bị tật nên không theo Đại học TDTT được). Vất vả quá, đôi lúc HLV Châu cũng muốn tìm một việc làm ổn định nhưng không nỡ vì “Cờ đã là niềm đam mê, khi thấy trò thành công là động lực giúp tôi vượt qua tất cả”.

[b]Vất vả mưu sinh nhưng vẫn trọn lòng vì “nghiệp”[/b]

Cờ vua đã khó khăn như vậy, cờ tướng còn nhiều ngang trái hơn khi không được thi đấu ở đại hội, SEA Games. Một năm chỉ lèo tèo vài ba giải quốc tế, còn giải trong nước cũng đếm trên đầu ngón tay. Vì thế, đời sống của HLV cờ tướng vô cùng bấp bênh. HLV Hoàng Đình Hồng, người đã gắn bó hơn 20 năm với bộ môn này, tâm sự: “Khó khăn lắm nhưng tôi quyết tâm gìn giữ một bộ môn trí tuệ của dân tộc”. Chính vì thế HLV Hồng đã xoay sở đủ nghề để sống như viết sách, viết báo, hướng dẫn ở các kỳ đài… nhưng làm bất cứ nghề nào thì cũng liên quan đến cờ vì ông muốn cờ được mọi người yêu thương và giữ gìn như chính bản thân ông. HLV Hồng kể lại: “Kỳ đài cũng lúc thưa, lúc đông nhưng tôi vẫn dạy dù chỉ còn một người ngồi nghe”. Đời sống khó khăn nhưng người thầy này vẫn nhớ ngày sinh nhật của từng học trò, thưởng những món quà nho nhỏ khi trò đoạt giải. HLV Hồng còn tìm chỗ làm thêm cho học trò, tận tâm giúp đỡ từng em một với hi vọng “chúng có thể tiếp tục đến lớp học cờ”.

[img]xq4-2.jpg;right;HLV Lê Thiên Vị (trái)[/img]Cũng như HLV Hoàng Đình Hồng, HLV cờ tướng Lê Thiên Vị vẫn phải làm thêm. Ông đang phụ trách phần cờ tướng ở Báo Thể Thao TP, số tiền tuy không nhiều nhưng cũng đủ cho người thầy đỡ vất vả hơn. Tuy gian nan nhưng vẫn ước mơ: “Cờ tướng VN phát triển mạnh, có thành tích cao trên đấu trường châu lục và quốc tế”. Điều làm ông đau lòng nhất là chế độ đãi ngộ cho VĐV chưa cao, lương bổng lạc hậu nên số người đam mê với bộ môn này không còn nhiều. Ông mong muốn có thật nhiều kỳ đài để mọi người yêu thích có thể đến trau dồi, học hỏi và tìm ra được những nhân tài từ các kỳ đài này.

[img]xq130-0.jpg;right;[/img]Khác với các quân Sĩ, Xe, Pháo, quân Mã có cách đi không giống ai: Đi theo hình chữ nhật. Đáng lẽ nó phải chạy thẳng, vì chạy vốn là sở trường của nó, nhưng luật chơi không cho phép nên nó đành “phi nước Kiệu”, một kiểu đi thường thấy trong các cuộc diễu binh. Trên bàn cờ nó không hoàn toàn ung dung muốn nhảy đâu thì nhảy, vì có nhiều chướng ngại.

[b]”Xe mười – Pháo bảy – Ngựa ba”[/b]

Theo câu nói trên thì giá trị của Mã chỉ có ba, mà giá trị của Pháo gấp đôi. Cờ tướng càng ngày càng phát triển, các chuyên gia nghiên cứu sâu và đưa ra cách tính toán giá trị của các quân có tính cách khoa học hơn, theo đó:

* Quân Tốt ở vị trí đầu tiên = 1
* Quân Tốt khi đã qua sông = 2
* Quân Mã = 4,5
* Quân Pháo = 5
* Quân Xe = 10…

[b]Các thế đứng của quân Mã trên bàn cờ [/b]

Quân Mã nếu đứng ở trung tâm bàn cờ thì nó kiểm soát đến 8 vị trí,

nên người ta thường gán cho nó danh từ mỹ miều “Bát diện uy phong”, nhưng khi ở biên bàn cờ thì nó chỉ còn kiểm soát 3 vị trí và khi ở góc bàn cờ thì nó kiểm soát 2 vị trí. Trong các nước tấn công của Mã mà quân Tướng đối phương sợ nhất là:
* Mã chữ Khẩu: Đây là nước kiềm chế Tướng đối phương rất lợi hại, có thể phối hợp với Xe để chiếu bí.
* Mã chữ Điền: Đây cũng là một thế đứng kiềm chế Tướng đối phương rất thường gặp trong các ván cờ.
* Song Mã ẩm tuyền: Hai Mã cùng uống nước suối – chỉ sức tấn công phối hợp của hai quân Mã – cũng là một đòn rất lợi hại.
* Tiền Mã hậu Pháo: Là đòn phối hợp thường gặp dùng để chỉ Pháo và Mã chiếu bí đối phương.

[b]Các thế trận liên quan đến Mã[/b]

[img]xq130-1.jpg;right;Bàn cờ tướng[/img]Nếu như năm 1632 danh kỳ Chu Tấn Trinh viết quyển “Quất Trung Bí” ca ngợi sức mạnh của Pháo trong thế trận Pháo đầu, thì 60 năm sau danh kỳ Vương Tái Việt trong tác phẩm lừng danh “Mai Hoa phổ” đã chứng minh ngược lại là “Bình Phong Mã” vẫn có thể chống lại sức tấn công của Pháo đầu.

Một số khai cuộc có liên quan đến Mã: 1- Khởi Mã Cuộc; 2- Bình Phong Mã; 3- Phản Công Mã; 4- Đơn Đề Mã; 5- Triều Cung Mã…

[b]Danh thủ Việt Nam sử dụng Mã hay nhất[/b]

Nhìn chung nếu đã là tay cờ giỏi thì bất cứ một quân cờ nào cũng phải sử dụng linh hoạt cả. Tuy nhiên, trong quá trình thi đấu, một số kỳ thủ đều công nhận cố danh thủ Hà Quang Bố là người sử dụng cặp Mã hay nhất. Năm 1932, học trò của Chung Trân là Triệu Khôn từ Quảng Đông sang Việt Nam đã bị Hà Quang Bố đánh thắng một ván. Đương thời ông giáo Bố được làng cờ ca ngợi là “cặp thần Mã của giáo Bố”. Danh thủ thứ hai của Việt Nam sử dụng cặp Mã hay là Lý Anh Mậu. Trong một ván thi đấu giải vô địch TP HCM năm 1977 tại Nhà Văn hóa Lao Động (nay là Cung Văn hóa Lao Động), Lý Anh Mậu đã sử dụng quân Mã rất xuất sắc, đưa quân Mã vào cửa tử để sau đó bắt được Tướng đối phương.

[b]2. PHÁO ĐẦU ĐỐI ĐƠN ĐỀ MÃ HOÀNH XE
(Tức Thiết đơn đề)[/b]

[b]Biến chung:[/b]
[game]
FORMAT WXF
GAME Pháo đầu đối đơn đề mã hoành Xe – Biến chung
RED Trắng
BLACK Đen
START{
1. P2-5 M2.3
2. M2.3 X9.1
3. X1-2 M8.9
DIAG{ #4 RED }
}END[/game]
Đen thường chơi: 3…X9-4 4. P8.2 B3.1 5. P8-3 T7.9. Đến đây Trắng có các phương án:
*Một là: 6. X2.5 X4.3 7. X2-6 M3.4 8. P5.4? M4.6 9. P5/2 P8.3, Đen ưu.
*Hai là: 6. M8.7 M8.6 7. X9-8 X1-2 8. X8.6 M3.4 9. P5.4 M6.5 10. X8-5 P8-5 11. P3-5 S4.5 12. P5.3 M4/5 13. X5.1 X4.6 14. X5/3 X4-3 15. M3/5 X3/1, Đen ưu.
*Ba là: 6. X9.1 B7.1 7. P3-5 S4.5 8. X9-4 X4.4 9. X4.4 M8.7 10. X4.1 P8/2 11. P5-1 T9/7 12. B5.1 X4-5 l3. M8.7 M3.4 14. X4-3 T7.5 15. M3.5 X5.l 15. M7.5 M4.5, còn phức tạp.

[b]Biến 1:[/b]
[game]
FORMAT WXF
GAME Pháo đầu đối đơn đề mã hoành Xe – Biến 1
RED Trắng
BLACK Đen
START{
1. P2-5 M2.3 2. M2.3 X9.1
3. X1-2 M8.9 4. B5.1 P8-5
5. M8.7 X9-4 6. P8-9
DIAG{ #6 BLUE }
/*Trắng còn hai phương án khác:
-Một là 6. M7.5 P2.4 7. B5.1 P2-5 8. M3.5 X4.5 9. M5.4 P5.2 10. S4.5 X1-2 11. P8-7 X2.5, Đen ưu.
-Hai là 6. B5.1 B5.1 7. M7.5 X4.5 8. P5.3 S4.5 9. S4.5 B3.1 10. P8-5 P2.5 11. X9-8 X1-2 12. P5/1 P2-7, Đen ưu.*/
6. … X4.5
7. X9-8 X1-2 8. X8.6 X4-3
9. M7.5 P2-1 10. X8.3 M3/2
11. B5.1 P5.2 12. P5.3 B5.1
13. P9-5 P1-5 14. M5.6 X3.3
15. M6.5 T3.5 16. M3.5 B5.1
}END[/game]
[b]-+[/b]

[b]Biến 2:[/b]
[game]
FORMAT WXF
GAME Pháo đầu đối đơn đề mã hoành Xe – Biến 2
RED Trắng
BLACK Đen
START{
1. P2-5 M2.3 2. M2.3 X9.1
3. X1-2 M8.9 4. M8.7 P8-6
5. B5.1
DIAG{ #5 BLUE }
/*Trắng có thể chơi 5. X2.7 X9-3 6. X2/2 X3-4 7. B7.1 X4.5 8. P8.4 S4.5 9. P8-5 M3.5 10. P5.4 P2-5 11. S6.5 X4/3 12. P5/2 P5.1 13. X9-8 T3.5, cân bằng.*/
5. … T3.5 6. M7.5 X9-4
7. B5.1 B5.1 8. P5.3 S4.5
9. P8-5 P2.4 10. S4.5
/*Nếu như 10. M5.4 X1-4 11. S4.5 Xt.3 12. M4.5 Xt-5 13. M5.7 X4.1 14. X9-8 P2/4 15. X2.7 P6-5, Đen hơn quân, ưu thế.*/
10. … P2-5
11. M3.5 X4.5 12. M5.4 M9/7
13. X9-8 M7.6 14. X2.5 X4-6
15. M4/2 X6-7 16. Ps-3 M6.7
}END[/game]
[b]=+[/b]

[b]Biến 3:[/b]
[game]
FORMAT WXF
GAME Pháo đầu đối đơn đề mã hoành Xe – Biến 3
RED Trắng
BLACK Đen
START{
1. P2-5 M2.3 2. M2.3 X9.1
3. X1-2 M8.9 4. P8.2 B3.1
5. M8.7
DIAG{ #5 BLUE }
/*Trắng còn haí phương án khác:
-Một là: 5. P8-3 P8-7 6. X2.7 X9-7 7. B5.1 (như 7. M8.7 B7.1 8. P3.3 P2-7 9. B5.1 P7-5 10. M7.5 X7-4, Đen chủ động) 7…B7.1 8. P3.3 P2-7 9. B5.1 P7-5 10. B5-4 M3.4 11. M8.7 X1.1 12. P5.5 T3.5 13. M3.5 M4.5, cân bằng.
-Hai là : 5. X2.5, bây giờ nếu Đen đi 5…P8-7 6. X2-7 T3.5 7. X7.1 P2/1 8. P8-3 P2-3 9. X7-8 M3.2, cân bằng. Nếu Đen đi 5… B7.1 6. X2-3 T3.5 7. X3.2 M3/5 8. X3/1 M5.3 9. P5.4 M3.5 10. X3-5 X9-4, cân bằng. Còn như Trắng đi 5…X9-4 6. X2-7 T7.5 7. X7-2 M3.4 8. P8-1 M4.5 9. X2-4 M6.7, cân bằng.*/
5. … P8-6
6. P8-3
/*Nếu Trắng đi 6. B5.1 T3.5 7. X2.7 P6.5 8. M7/5 P5/3 9. B5.1 B5.1 l0. M3.5 B5.l l1. P5.2 P6-5 12. Mt.3 P5/1 13. P5/2 X9-4 l4. M5.3 B7.1 15. Mt.5 S4.5 l6. P5.4 X4.3, Đen ưu.*/
6. … T3.5
7. X2.7 S4.5 8. X9-8 P2-1
9. B5.1 B7.1 10. P3-4 X1-4
11. B5.1 B5.1 12. M3.5 B5.1
13. P5.2 M3.4 14. P4/2 M4/6
15. P4.5 M6/8 16. P4-9 M8.6
}END[/game]
[b]=[/b]

[b]Biến 4:[/b]
[game]
FORMAT WXF
GAME Pháo đầu đối đơn đề mã hoành Xe – Biến 4
RED Trắng
BLACK Đen
START{
1. P2-5 M2.3 2. M2.3 X9.1
3. X1-2 M8.9 4. M8.9
DIAG{ #4 BLUE }
/*Nếu Trắng chơi 4. P5.4 M3.5 5. P8-5 P8-5 6. P5.4 S4.5.
Bây giờ nếu Trắng đi 7. X2.4 X9-6 8. X2-6 X6.2, cân bằng. Còn như 7. M8.7 P2.1 8. P5/2 B3.1, Đen đủ sức chống đỡ. Hoặc nếu 7. M8.9 X9-8 8. X9-8 X8.2 9. P5/2 P2-1, cân bằng.*/
4. … P8-7
/*Đen có thể chơi 4…X9-6 5. P8.2 B3.1 6. P8-3 P8-7, bây giờ nếu Trắng đi 7. X2.7 X6.1, cân bằng. Còn nếu 7. X2.5 P7.3 8. B3.1 T3.5 9. X9-8 P2.2 10. X2.3 X6.6 11. M3.2 X6-8, đối công phức tạp.*/
5. P8-7 T3.5 6. B3.1 X9-4
7. M3.4 X4.4 8. M4.5 M3.5
9. P5.4 S4.5 10. T3.5 X4/2
11. P5/1 X4.3 12. X2.3 X1-4
13. S4.5 Xs.4 14. P5/1 Xs-5
15. P5-4 X4-5 16. X2-5 X5.2
}END[/game]
[b]∞[/b]