Các trang chuyên đề

[b]II. CÁCH ĐI HẬU[/b]

Đi sau nói chung là phải phòng ngự chống đỡ, nhưng có nhiều thế trận bên đi sau vừa phòng ngự nhưng cũng đồng thời sẵn sàng phản công nếu đối phương chơi sai lầm hay tấn công không tích cực. Đó là các trận Thuận Pháo, Nghịch Pháo, Bình Phong Mã, Phản Công Mã và Thiết Đơn Đề. Sau đây chúng ta xem xét những trường hợp bên đi trước có sai sót, vi phạm nguyên tắc cơ bản của khai cuộc đã bị bên đi sau phản đòn giành chiến thắng.

[b]1. Phản công trung lộ là mục đích của Đen[/b]

Nếu bên đi trước coi Tốt đầu là mục tiêu lớn trong khai cuộc thì bên đi sau cũng luôn quan tâm mục tiêu này để tranh giành với đối phương. Trong một số trường hợp bên đi sau đánh trả uy hiếp ngay trung lộ của đối phương. Các ván cờ sau đây minh họa cho điều này.

[b]Ván 36: Cuộc Đấu Tranh Giành Làm Chủ Trung Lộ[/b]
[game]
FORMAT WXF
GAME Cuộc Đấu Tranh Giành Làm Chủ Trung Lộ
RED Trắng
BLACK Đen
RESULT 0-1
START{
1. P2-5 P8-5 2. M2.3 M8.7
3. X1-2 X9.1 4. M8.9 B1.1
5. X2.6 X9-4 6. S4.5 M2.1
7. X2-3 X1.1 8. B3.1 X4.4!
/*Đen đưa Xe kỵ hà không cho Mã Trắng nhảy lên đồng thời nếu Trắng đi 9. B3.1 X4-7 sau đó đi T7.9 bắt chết Tốt đối phương, chiếm ưu.*/
9. P8-6 M1.2
10. X3/1 M2.1
11. X9-8 P2-3
DIAG{ #12 RED }
12. X8.6 T7.9
13. X3.1 X1-6 14. X8-7 M1/2
15. P5.4 M7.5 16. X3-5 X6.7
17. X5/1 P5/1!
/*Đen lui Pháo hi sinh Mã để phản đòn ngay trung lộ trong khi các Xe đã sẵn sàng phối hợp làm thua đối phương.*/
18. X5-8 X4.2
19. M3/4 P3-5 20. M9/7 Ps.5
21. M7.5 X4-5 }END[/game]
Trắng chịu thua vì không có gì cứu được.

[b]Ván 37: Đen Cũng Đặt Mục Tiêu Vào Tốt Đầu[/b]
[game]
FORMAT WXF
GAME Đen Cũng Đặt Mục Tiêu Vào Tốt Đầu
RED Trắng
BLACK Đen
RESULT 0-1
START{
1. P2-5 P8-5 2. M2.3 M8.7
3. X1-2 X9.1 4. M8.9 B1.1
5. X2.6 X9-4 6. S4.5 M2.1
7. X2-3 X1.1 8. B3.1 X4.7
9. B3.1 X1-6
DIAG{ #10 RED }
/*Trắng còn để một Xe trong góc, mới sử dụng Tốt 3 tấn công trong khi 2 Xe Đen đã giành các yếu lộ quan trọng chuẩn bị cuộc phản công quyết liệt:*/
10. M3.2 X6.7
11. M2.4 S4.5
12. M4.3 P2-7
/*Trắng cũng phải bảo vệ Tốt đầu, nếu tham bắt Mã đối phương bỏ Tốt đầu là sai lầm nghiêm trọng.*/
13. X3.1 P5.4
14. B3-2 M1.2
15. B7.1
/*Trắng không thể lui Xe về bắt Pháo đầu của Đen được, vì nếu 15. X3/4 P5-1, bắt hai Xe Trắng.*/
15. … M2.4 16. P8.7 T3.5
17. M9.7 M4.3 18. T7.9 M3.4
19. M7/6 X6-5 20. Tg5-4 X5-6
}END[/game]
Thắng.

[b]Ván 38: Trắng Sai Lầm Phải Trả Giá[/b]
Ván cờ này do Trương Tăng Hoa và Dương Quan Lân chơi ngày 15-12-56 một lần nữa cho thấy Trắng chơi không chính xác đã bị Đen phản công ngay trung lộ giành chiến thắng rất đẹp.

[game]
FORMAT WXF
GAME Trắng Sai Lầm Phải Trả Giá
RED Trương Tăng Hoa
BLACK Dương Quan Lân
RESULT 0-1
START{
1. P2-5 M8.7 2. M2.3 M2.3
3. B7.1 B7.1 4. M8.7 M7.6
5. X9.1 S4.5 6. X9-6 T3.5
7. B5.1? M6.7
/*Trắng vội tiến Tốt đầu, đáng lẽ phải ra Xe nhanh 7. X1-2 P8-7 8. B5.1 9. B5.1 B5.1 10. M3.5, Trắng vẫn ưu.*/
8. M3.5 X9-8
9. B5.1 B5.1 10. P5.3 P8.3
11. X6.5 P8-5 12. S4.5 X1-4
13. X6-7 P2.4 14. X7-8 P2-3
15. T7.5 X4.4 16. X8/3 X4-5
17. X8-7 X5-2 18. P8.1
DIAG{ #18 BLUE }
/*Trắng chậm ra Xe nên bị Đen phản công, các quân Trắng lúng túng. Bây giờ nếu Trắng đi 18. P8.9 X2.3 19. P9/1 M3.2, Trắng chạy Xe mất Mã. Đến đây Đen bắt đầu uy hiếp trung lộ mà mục tiêu là Tượng đầu.*/
18. … X8.7!
19. B7.1 T5.3 20. M5.7 M7.5
21. T3.5 X8-5 22. Tg5-4 M3.4
23. X7-4 X5-3 24. M7.5 X3/1
25. X4.1 X2.1 26. X1-3 T3/5
27. X3-2 B7.1 28. X4.1 P5-6
29. X2.6 X3-6 30. S5.4 X6.1
31. Tg4-5 X6-5 32. S6.5 X2.1
33. M5.6 S5.4 34. X4-6 P6.4
35. Tg5-4 X5.1 }END[/game]
Trắng chịu thua.

[b]III. Phải sử dụng hợp lý các nước đi Tốt và Sĩ, Tượng[/b]

Yêu cầu triển khai toàn bộ các quân chủ lực đương nhiên phải hạn chế việc đi các Tốt cũng như Sĩ, Tượng. Thế nhưng cần lưu ý: các Mã muốn linh hoạt thì phải tiến các Tốt 3, 7 hoặc Tốt biên. Còn các Xe muốn thông, từ cánh mặt sang cánh trái hay ngược lại thì không vội gì lên Sĩ. Trong một số thế trận, như Đơn Đề Mã, Phản Công Mã muốn chuyển sang chơi Thuận Pháo hoặc Nghịch Pháo thì không nên vội lên Tượng.

Cần nhận rõ các Tốt tiến lên làm cho các Mã linh hoạt đồng thời cũng khống chế Tốt đối phương khiến chúng không lên được, làm ngột ngạt các Mã của chúng. Một số đòn chiến thuật, hi sinh Tốt để chiếm thế rất lợi hại, đặc biệt khi phía sau có Pháo, tiến Tốt qua uy hiếp Mã đối phương thường diễn ra. Con Tốt đầu có vai trò rất đặc biệt: vừa là một bộ phận để phòng thủ vừa là một quân xung kích tấn công, do đó phải thật thận trọng khi đi Tốt đầu. Đối với Sĩ, Tượng khi chưa cần thiết thường để lỡ thời cơ ra quân, phối hợp tấn công, trả đòn.

Ta xem một số ván sau đây để hình dung mức độ hợp lý là thế nào.

[b]Ván 7: Pháo Đầu Phá Bình Phong Mã Hiện Đại[/b]
[game]
FORMAT WXF
GAME Pháo Đầu Phá Bình Phong Mã Hiện Đại
RED Trắng
BLACK Đen
RESULT 1-0
START{
1. P2-5 M8.7 2. M2.3 X9-8
3. X1-2 M2.3 4. M8.9 B7.1
5. P8-7 X1-2 6. X9-8 P2.2
7. X2.6 M7.6 8. X8.4 T3.5
9. B9.1 S4.5 10. X2/2 B3.1
/*Đen phòng thủ chặt chẽ và linh hoạt, Trắng có các Mã ngột ngạt, may có các Xe tuần hà nên giải toả không khó khăn. Thế nhưng nếu Đen chơi 10… M6-7 đe dọa nước sau 11… M7/8 sẽ tạo tình thế căng hơn.*/
11. S6.5
/*Nước lên Sĩ này nhằm củng cố vững chắc thế phòng ngự nhưng không chính xác. Đáng lẽ nên 11.C7.1 đánh trả tích cực hơn.*/
11. … B7.1
12. X2-3 M3.4
13. P7-8
/*Đen hi sinh Tốt để bắt đầu phản công. Trắng sợ đối phương đi B3.1 buộc X8-7 rồi M6.5 bắt cả hai Xe một Pháo nên né tránh trước như vậy.*/
13. … B3.1 14. X8-7 X2-4
15. P8.1 P8.5 16. X3-5 X8.3
17. S5/6
/*Trắng đi Sĩ với ý định X5.2 ăn Tốt đầu, nếu không thoái Sĩ sẽ bị P8-5 ăn Pháo chiếu. Thế nhưng nước này không hay bằng 17. P8/1.*/
17. … B5.1
DIAG{ #18 RED }
/*Đen đi Tốt hơi nhiều, cản trở chân Mã. Đáng lẽ nên 17…P8.3 khống chế hàng Tốt đe dọa X8-7 đè Mã.*/
18. X5-4 P8/2
19. X4/3
/*Trắng không dám bắt Mã vì nếu 10. X4.1 B5.1 20. X4-6 X4.4 Đen ưu.*/
19. … B5.1 20. X7-5 P2-3
21. S6.5 X8-2 22. M9.8 P8-2
23. P8.3 P2.4 24. T7.9 M4.3
25. X5-7 M6.7 26. X7/1 M7.5
27. X7.2 T5.3 28. P8-5 }END[/game]
Trắng chiếu Tướng xong vọt về ăn Mã, thắng cờ tàn.

Đây là ván đấu giữa Dương Quan Lân và Hà Thuận An ngày 19/3/62 tại Thượng Hải.

[b]Ván 8: Pháo Đầu Công Bình Phong Mã Cổ Điển[/b]
[game]
FORMAT WXF
GAME Pháo Đầu Công Bình Phong Mã Cổ Điển
RED Trắng
BLACK Đen
RESULT 0-1
START{
1. P2-5 M8.7 2. M2.3 B3.1
3. M8.7 X9-8 4. X9.1 B7.1
5. X9-6 S4.5 6. X1-2 M2.3
7. X2.4 T3.5 8. B7.1 P8.2
9. B3.1?
/*Bên Đen thủ Bình Phong Mã theo kiểu cổ điển, tiến cả Tốt 3 lẫn Tốt 7 khiến các Mã linh hoạt. Trắng chơi Xe tuần hà công rất chậm nên Đen bố trí phòng thủ vững. Do sốt ruột nên Trắng lên Tốt 3 rất sai lầm, khiến đối phương trả đòn ngay.*/
9. … B3.1 10. B5.1 B3.1
11. M7.5 M3.4 12. B5.1 M4.5
13. B5.1 B7.1 14. M3.5?
DIAG{ #14 BLUE }
/*Trắng đã hi sinh một quân để lấy thế công, bây giờ nếu chạy Xe, Đen đổi Mã và bắt Tốt đầu, Trắng không còn gì nữa nên bỏ Xe lấy Mã để có thể công tiếp.*/
14. … B7-8
15. B5.1 P8/1 16. X6.7 X1-4
17. X6-8 P2.4 18. M5.4 P8-5
19. P5-2 M7.6 20. B5.1 S6.5
21. P2.7 S5/6 22. P8-3 P2-9
23. X8/3 M6.4 24. X8-3 P9-5
25. X3-5 X4.3 26. X5/1 M4.3
}END[/game]

Đây là ván Trần Việt Tiều đấu giao hữu với Châu Đức Dụ khoảng những năm 1940 khi Châu đến Singapore.

[b]Ván 9: Pháo Đầu Lại Công Bình Phong Mã Cổ Điển[/b]
[game]
FORMAT WXF
GAME Pháo Đầu Lại Công Bình Phong Mã Cổ Điển
RED Trắng
BLACK Đen
RESULT 1-0
START{
1. P2-5 M8.7 2. M2.3 X9-8
3. M8.7 B3.1 4. X9.1 M2.3
5. B5.1 T3.5 6. B5.1 B7.1
7. M7.5 B5.1 8. B7.1 M3.5
9. B3.1 S4.5 10. X9-6 P2-3
11. M5.6 P3.3 12. M3.5 P3-5
/*Hai bên bố trí quân linh hoạt, các Tốt sử dụng hơi nhiều nhưng cần thiết. Trắng hi sinh Tốt đầu để uy hiếp mạnh trung lộ, phối hợp có Xe hai cánh. Đen chống trả quyết liệt có cơ may giữ thế cân bằng, tiếc một Xe ra hơi chậm.*/
13. P5.2 B5.1 14. M6.4! X8.1
15. B3.1 M5.6? 16. M5.3! P8.1
17. X1-2 M7/9 18. P8.6 S5.6
19. P8-1 X8-9 20. X2.6 B5.1
21. X6.3 M6.4 22. M3/5 M4.3
23. X6/3 M3/2 24. M5.4 S6.5
25. Ms.6 X1-2 26. B3.1 X9-7
27. M4/3 X2.5 28. M3.5 X2-6
29. S6.5 B9.1 30. X2/3 X6-2
31. X2-3 X7-8 32. B3.1 X8.3
33. B3.1 X8-5 34. B3-4 }END[/game]
Đen đầu hàng.

Đây là ván Hồ Chương chơi với Châu Đức Dụ khoảng những năm 1940 tại Singapore. Dường như Châu đã chấp Hồ một tiên và thắng dễ dàng, còn đây có lẽ là ván thua duy nhất của Châu.

Khi bỏ quân kỳ thủ cần thẩm định kỹ. Nếu tính sót nước để đối phương giành lại quyền chủ động thì về lâu dài người bỏ quân dễ bị thua. Song nếu không dám bỏ quân, để lỡ cơ hội nhiều khi phải chịu hòa hoặc thua một cách đáng tiếc.

Chúng ta xem vài ví dụ.

Hình dưới là thế cờ của hai danh thủ: Vạn Xuân Lâm gặp Trương Ảnh Phú. Đến lượt Trương đi:
[game]
FORMAT WXF
GAME Vạn Xuân Lâm gặp Trương Ảnh Phú
RED Vạn Xuân Lâm
BLACK Trương Ảnh Phú
FEN 2eakaec1/4h2r1/6hC1/pC2p3p/2PH2p2/9/5rP1P/1R7/4A4/2EAK1ER1 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED }
1. M6.5! M5.3
/*Vạn không dám ăn Tượng lên vì sợ nước P2-5 chiếu Tướng ăn Xe.*/
2. P2.2 X6/5
3. X2.8 X6-8
4. X8-2
/*Vạn không dám dời Xe khỏi tuyến sĩ tâm vì Trương còn nước M5.7 rồi P8.2 chiếu hết.*/
4… X8-6
5. M5.4 M7/8
6. X2.7 X6-7
7. X2/2 M3/1
8. P8.3 }END[/game]
Trương bỏ Mã phá vỡ cục diện ổn định của Vạn, ăn lợi Sĩ đưa về tàn cục ưu thế.

Trong ván Lâm Hoàng Mẫn gặp Kim Ba lực lượng 2 bên tương đương. Kim Ba hơn một Tốt biên. Đến lượt Lâm đi:
[game]
FORMAT WXF
GAME Lâm Hoàng Mẫn gặp Kim Ba
RED Lâm Hoàng Mẫn
BLACK Kim Ba
FEN 2eaka3/5r3/cR2e4/7Rp/2p1p1p2/9/P1P1P1r1h/2H1EC3/4A4/2E1KA3 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED }
1 . P4.7! X6/1
/*”Khuyết Sĩ kỵ song Xa” là câu nói cửa miệng của những người chơi cờ. Vì vậy Lâm bỏ Pháo phá Sĩ để đẩy đối phương vào thế nguy.*/
2. X2-6 X6.1 3. Tg5-6 X6-3
4. X6.3 Tg5.1 5. X6-2 X7-6
6. X2/1 X6/5 7. X2/5 }END[/game]
Bên Tiên ưu lớn!