Giai thoại làng cờ: Loạn sắc do… trang phục

Đến lúc ấy mới hay rằng cả nghìn năm qua dựng nước, đây là lần đầu tổ chức được một giải cờ toàn quốc dù là nơi có Chùa Vua suốt 500 năm nay thờ thần cờ Đế Thích hay Sài gòn với những giải cờ gây chấn động cũng như đất quế kinh đò từng có những cuộc cờ lớn. Nhưng chưa bao giờ các kỳ thủ từ khắp miền đất nước hội tụ về một nơi đề lập nên một giải cớ lớn như thế.

Gặp nhau tay bắt mặt mừng, vui và thật cảm động. Có các cụ 70, 80 vui quá chẳng ngại đường xa mà đến còn phần lớn là lứa tuổi trung niên, có vợ con cả rồi. Thanh niên cũng có nhưng mà chưa nhiều. Nữ thì tuyệt nhiên không có một ai. Tác phong khề khà, thoải mái, đầm ấm vẫn còn phảng phất đâu đây. Khi nghe sử dụng đồng hồ và ghi biên bản ai cũng chỉ nghe qua lấy lệ. Xưa nay đánh ván cờ nhìn qua là biết ai thấp, ai chơi bày vẽ làm gì cho thêm rườm rà.

Người Nam kẻ Bắc, gặp nhau là chuyện trò, nửa thể kỷ qua ai mất ai còn. Chuyện về những chuyến chu du, về những cuộc tỷ thí với các danh thủ Đài Loan, Hồng Kông năm xưa… kể làm sao cho hết.

Cái năm 92 ấy, cuộc cờ đầu tiên ấy cũng lắm cái ngộ nghĩnh, không mang phong cách của giải Vô địch toàn quốc nghiêm chỉnh như bây giờ. Khán giả ngoài sân đông ơi là đông, thiên hạ nô nức rủ nhau đi coi cờ Tướng, mua vé vào xem hẳn hoi, cả sân râm ran tiếng bình luận, khen chê… trước các ván cờ được treo bảng. Gặp khi có nước có cao độc đáo khán giả lại vỗ tay tán thưởng ầm ầm. Trong phòng các kỳ thủ cũng chơi theo kiểu độc đáo của mình: vừa chơi vừa trao đổi với nhau thoải mái, đốt thuốc, thưởng thức trà ngon, nhổ râu… Có đồng hồ đấy nhưng chỉ có mấy ông đã biết chơi cờ Vua là bấm còn lại phần đông bỏ mặc đồng hồ. Biên bản có tới bảy chục phần trăm không ghi hoặc phết vào vài cái gạch chiếu lệ. Ban tổ chức nhắc chán rồi cũng bỏ qua. Cũng có vài chuyện rắc rối vì sự “hiện đại hóa” này nhưng rồi lấy “tình thân làm trọng” bỏ qua cho nhau cả. Cờ Tướng đặc biệt nó có cái tình, có một sao lưu, có sự tri kỷ, trọng tài, phục đức của nhau. Đánh xong rủ nhau cùng đi vãn cảnh, thăm phố thăm phường, trèo Ngũ Hành Sơn hay thăm phố Hội. Thế nhưng có nhiều ván đánh rất xuất sắc, các cao thủ thật sự tỏ rõ trình độ cao cường của mình. Cho tới bấy giờ nhiều ván cờ vẫn được người ta nhắc tới. Các danh thủ đoạt giải cao năm ấy bây giờ đều là những đại kỳ sư quốc tế, kiện tướng quốc gia và hiện còn thi đấu phong độ.

Ngày bế mạc tất cả các kỳ thủ và ban tổ chức cùng ký tên mình vào một bàn cờ để làm kỷ niệm, các kỳ thủ ngồi thành hình bàn tròn lớn, ai cũng nhìn thấy mặt nhau. Giải thưởng, cờ thưởng khá nhiều, có cả giải khuyến khích để đoàn nào cũng có kỷ niệm. Tan lễ còn ở lại khá lâu chụp ảnh chung, có kỳ thủ phía Bắc nhận lời kỳ hữu, đáp tàu, làm luôn cuốc du đấu phương Nam.

Và cũng chính từ cái năm đáng ghi nhớ ấy cờ Tướng Việt Nam có được bệ phóng để lao vút về phía trước: đội ngũ đông lên từng năm một, cờ Tướng nữ xuất hiện, cờ Tướng Việt Nam vượt khỏi biên giới nước nhà bước lên đài quốc tế, đem về cho Tổ quốc những thắng lợi vẻ vang…
[img]xq189-0.jpg;center;Mai Thanh Minh – Vô địch và Trần Văn Ninh – Á quân của giải đầu tiên 1992[/img]

Người xưa dạy “Tốt cận năng thắng”. Các bạn chú ý đưa Tốt càng gần Tướng đối phương càng tốt. Tuy nhiên, đối thủ cũng biết nguyên lí này và sẽ tìm cách trục Tốt ra xa. Khi đó bạn cần suy xét kĩ, vì nếu đưa Tốt tránh ra xa thì chiến thắng cũng xa theo. Việc đưa Tốt gần hay xa nhiều khi quyết định Ván cờ thắng hay bại. Hoặc đáng thắng nhanh lại phải kéo dài.

Chúng ta xét một ví dụ lấy từ ván đấu của Liễu Đại Hoa và Ngôn Mục Giang. Đây là cục thế hình thành ở nước thứ 42. Bây giờ đến lượt Ngôn Mục Giang cầm quân bên hậu đi

[game]
FORMAT WXF
GAME Liễu Đại Hoa – Ngôn Mục Giang
RED Liễu Đại Hoa
BLACK Ngôn Mục Giang
FEN 2eak1r2/4a4/4e4/2r5p/4p4/H4R3/4c4/4Ep3/1C2A4/2EAKC3 b – – – 1
START{
DIAG{ #1 BLUE }
42. … B6-7?
}END[/game]
Vi phạm nguyên lí “Tốt cận năng thắng”! Ván cờ sau đó kéo dài đến nước 100 thì Liễu chịu thua.

Bây giờ ta xét nước 42 nên đi thế nào? Nếu suy nghĩ kĩ, bên Hậu nên đi:
42. … X7-6!
Đến đây biên Tiên có thể:
Một là: X4-2, B6.1 , P4.9, B6-5.
Hai là: X4-6, B6-5, T7.5, X3-6!, P4.1, (nếu P4.9, Tg5-6 thắng), Xs-8, bên Hậu thắng nhanh.

[img]xq128-0.jpg;right;Đội quân đất nung trong lăng mộ Tần Thủy Hoàng[/img]Cờ Tướng vốn phát nguyên từ chiến tranh, cho nên tìm hiểu về sự phối hợp các binh chủng khác nhau để chiến đấu trong chiến tranh thời cổ đại rất có ích cho việc nghiên cứu chiến thuật cờ Tướng cũng như lịch sử của nó. Ngược dòng lịch sử, từ thời Xuân-Thu chiến đấu chủ yếu là Xa chiến (Xe đánh trận) tức là các loại Xa chiến do ngựa kéo. Như trong “Tả truyện” có ghi quân đội nước Tấn có hơn 700 chiến Xa các loại: dẫn, ương, bán. Trong các cuộc chiến đương thời, chủ lực của hai bên sử dụng là chiến Xa và bộ binh “giáp sĩ” theo Xe mà đánh, ngay cả Vua cũng cưỡi Xe tham gia chiến trận và truy kích quân địch (Tả truyện – Hoàn Công năm 28), cảnh chiến trường lúc bấy giờ là “Xe chạy quân đuổi”, đó chính là chiến thuật liên hợp đồng tác chiến giữa Xe và Sĩ Tốt.

Chiến Xa tung hoành trên bình nguyên rộng lớn rất thuận lợi nhưng khi gặp phải địa thế chật hẹp, quanh co lầy lội, rừng núi… thì Xe khó phát huy tác dụng lúc ấy thì bộ binh có thể dễ dàng vượt qua những chướng ngạy ấy. Cho nên đến thời Chiến quốc thì bộ binh dần dần phát triển mạnh hình thành một bộ phận chủ thể phối hợp với chiến Xa. Sự phát triển của kỵ binh cũng ngày càng lớn mạnh từ đời Triệu-Vũ Linh Vương, kỵ binh bắt đầu phối hợp với bộ binh trong chiến đấu, hình thành các chiến thuật hiệp đồng tác chiến giữa bộ binh, kỵ binh và chiến Xa (tức Xe Mã Tốt), các chiến thuật ấy càng lúc trở nên phức tạp, đa dạng.

Chúng ta đến nay vẫn gọi “đội ngũ” tức là theo “Châu lễ” thì “ngũ” là biên chế cơ bản của quân đội đời Châu. Sĩ binh xuất chinh thì cứ tổ chức năm người thành một “ngũ”. Trong “Quản Tử Tiểu Khuông” có ghi “Tốt ngũ chỉnh tề ở trong, quân chinh chỉnh tề ở ngoài”.

Năm người làm một ngũ là căn cứ vào liên công mà đặt ra, con số năm vốn là con số mạnh (?) nhưng quan trọng hơn là do nhu cầu chiến thuật phối hợp các loại binh khí, năm người với năm loại binh khí phối hợp tác chiến gọi là “ngũ binh”. “Ngũ binh” lại chia làm “Xa binh” và “bộ binh”. Năm loại binh khí của Xa binh là mâu, dáo, dài, kích, đòng (theo “Khảo công ký” và “Tư mã pháp”). Trừ Pháo ra thì Xe Mã Tốt trong cờ Tướng là phù hợp với các binh chủng trong chiến tranh cổ đại, đặc biệt năm Tốt phù hợp với tổ chức “đội ngũ” lúc ấy. Sau khi có sự xuất hiện của Pháo trong chiến tranh thì trong cờ Tướng cũng có “Pháo” làm cho sự tiến công trong cờ càng thêm phức tạp, huyền diệu và đa dạng.

[img]xq128-1.jpg;center;Chiến Xa cổ đại[/img]Sự phối hợp tác chiến của các quân cờ trong cờ Tướng là rất đa dạng, không thể kể hết. Chẳng hạn năm Tốt liên công thì thành thế “ngũ Tốt Cầm Vương”. Xe Mã liên công thì thành “Xa Mã lãnh chiêu” khiến đối phương khó lòng chống đỡ. Xe Pháo liên công hình thành “Hiệp Xa Pháo”, “Cổn địa Pháo” là những sát thế có uy lực dũng mãnh; Xa Tốt liên công gọi là “Trường đoản Xa” sức công sát rất mạnh lại không sợ đổi quân hy sinh. Mã Tốt, Pháo Tốt, Mã Pháo Tốt liên công thiên biến vạn hóa không sao kể hết.

Nhà quân sự phải trải qua nhiều khó khăn gian khổ nghiên cứu binh pháp, dựa vào quy luật chiến tranh để từ đó có những sáng tạo độc đáo giành được thắng lợi huy hoàng. Kỳ thủ cũng vậy, phải ra sức tìm hiểu nắm bắt các phép vận dụng quân lực để tạo ra những sát chiêu tinh diệu, bất ngờ chế thắng. Từ xưa đến nay các nhà thơ thường ca ngợi cơ trí và linh diệu của con người. Xuất kỳ chế thắng cũng giống như tướng soái lập được kỳ công trong chiến trận. Tào Thực viết “Cơ Xảo hốt nhược Thần”. Trong đấu cờ, sự dụng chiến thuật độc đáo, chiêu pháp tinh diệu mà thắng cuộc tạo cảm giác ngọt ngào như được uống dòng cam lộ, thoải mái nhẹ nhàng, niềm vui không thể tả, thật là một sự hưởng thu nghệ thuật vượt ngoài thế tục!

[b]Ghi chú:[/b]
Đây là phần dẫn nhập của quyển sách “Cờ Tướng tàn cuộc Vô địch thủ”, tập 1.