Quy ước – Ký hiệu

[img]xq26-0.jpg;left;Đoàn cờ tướng Việt Nam dự giải vô địch châu Á 2004[/img][b]BƯỚC TRƯỞNG THÀNH CỦA NHỮNG KỲ THỦ TRẺ[/b]

Gần cuối thập niên 90 trở về trước, thống trị làng cờ tướng nước ta là những tên tuổi kỳ cựu: Trịnh A Sáng, Mai Thanh Minh, Trương Á Minh, Lê Thị Hương (TPHCM), Trần Văn Ninh (Đà Nẵng).

Sau thời gian này, nhiều gương mặt trẻ đã xuất hiện. Với sự rèn luyện và phấn đấu không ngừng, lực lượng này đã vươn lên, khẳng định vị trí trên đấu trường trong nước lẫn quốc tế.

Giới hâm mộ cờ tướng đã bắt đầu biết đến Đào Cao Khoa (BR.VT), Đặng Hồng Việt, Nguyễn Vũ Quân (Hà Nội), Nguyễn Hoàng Lâm, Đào Quốc Hưng (TPHCM).

Về nữ, ngoài Châu Thị Ngọc Giao (Bình Định), Hoàng Hải Bình, Ngô Lan Hương (TPHCM) còn có Phạm Thu Hà (Hà Nội, VĐQG lúc 16 tuổi)…

Đó là chưa kể lớp kế thừa đầy triển vọng: Nguyễn Minh Nhật Quang (sinh năm 1994, TPHCM) đã buộc kiện tướng quốc gia Đặng Cửu Tùng Lân (22 tuổi, Gia Lai) phải chấp nhận hòa trong thế hạ phong tại giải VĐTQ đồng đội 2004; Lại Lý Huynh (15 tuổi, Cà Mau), Bùi Quốc Khánh (18 tuổi, Đà Nẵng), Nguyễn Đại Thắng (18 tuổi, BRVT), Cao Phương Thanh, Trần Thùy Trang (TPHCM) sớm giành suất tham dự giải hạng nhất toàn quốc cùng các VĐV đàn anh lừng lẫy khác.

Chính sự tiến bộ đó làm cho khoảng cách giữa các đơn vị ngày càng thu hẹp. Điều này thể hiện rõ nét hơn qua cuộc tranh đua rất gay gắt mà đến tận ván đấu cuối cùng giải VĐTQ đồng đội ở Cần Thơ (10/2004) mới có thể xác định thứ hạng của các trung tâm mạnh như: TPHCM, BRVT, Hà Nội, Bộ Công an, Đà Nẵng…

[b]HÀNH TRÌNH CAM GO ĐỂ GIÀNH HUY CHƯƠNG GIẢI VÔ ĐỊCH CHÂU Á – 2004[/b]

Giải vô địch đồng đội châu Á lần thứ 13 (Ngân Lệ Bôi) diễn ra tại Bắc Kinh (Trung Quốc) từ ngày 22 đến 27-11. Theo HLV Hoàng Đình Hồng, đây là giải mà kỳ thủ nước ta đã vượt qua nhiều cam go. Ở bảng nam, thắng Philippines vòng đấu cuối cùng, đồng đội nam Việt Nam (Nguyễn Vũ Quân, Đào Cao Khoa, Nguyễn Hoàng Lâm) đoạt HCB.

Nội dung cá nhân nữ chua cay hơn. Nếu những giải trước quy tụ 6 – 7 VĐV và chỉ có Trung Quốc là đối thủ nặng ký nhất thì năm nay thu hút 9 VĐV, trong đó có 4 VĐV là cựu hoặc đương kim VĐTG: Đãng Quốc Lội (Trung Quốc), Cao Ý Bình (Đài Loan), Lưu Bích Quân (Úc), Tô Doanh Doanh (Singapore). Đặc biệt, các kỳ thủ nữ đã thể hiện một tinh thần thi đấu trong sáng.

Trước ván cuối cùng, Đãng Quốc Lội dù nắm chắc ngôi vô địch vẫn không buông cho Chiêm Mẫn Châu (Đông Malaysia); Cao Ý Bình cũng chẳng nương tay khi gặp lại chiến hữu Lưu Bích Quân; Tô Doanh Doanh không có khả năng giành huy chương nhưng vẫn chơi hết mình để vượt qua Khưu Chân Trân (Brunei). Các ván đấu sòng phẳng trên cộng với bản lĩnh khi đấu trí với Lý Cẩm Hương (Hồng Kông), Hoàng Hải Bình mới chiếm HCĐ – chiếc huy chương mà giới chuyên môn cho rằng rất có giá trị.

[b]NHÌN VỀ TƯƠNG LAI[/b]

So với cờ Vua, các giải dành cho cờ tướng còn khiêm tốn – chỉ có 3 giải (đồng đội, cá nhân, trẻ) và 4 giải quốc tế (VĐTG, VĐ đồng đội châu Á, VĐ cá nhân châu Á và VĐ Đông Nam Á). Trong khi đó, Trung Quốc liên tục tổ chức cuộc so tài và có cả Học viện dạy về cờ.

Hy vọng BCH LĐ cờ Việt Nam khóa 4 (vừa bầu vào thượng tuần tháng 12 – 2004) sẽ có kế hoạch vận động tài trợ, tổ chức các giải mở rộng, kỳ thủ mạnh, Cúp CLB, cờ nhanh… để phát hiện tài năng và bồi dưỡng. Có như vậy, cờ tướng Việt Nam mới có khả năng đuổi kịp hoặc vuợt qua đối thủ lớn nhất – nhà vô địch tuyệt đối Trung Quốc.

[img maxheight=100 maxwidth=100]xq50-0.jpg;right;Trần Quới[/img]Mùa xuân năm 1976 lần đầu tiên Trần Quới tham dự giải vô dịch cờ Tướng toàn thành phố. Xin nhắc lại vào thời điểm này môn cờ Tướng chưa được công nhận là một môn thể thao, kể cả cờ Vua cũng vậy. Do đó hàng năm chỉ có các ngày lễ, tết, bên Văn Hóa Thể thao tổ chức thi đấu có tính cách biểu diễn và xem cờ Tướng là một thể hình văn hóa truyền thống.

Giải cờ Tướng mùa xuân năm 1976 với sự tham dự hầu hết các danh thủ Sài Gòn. Một số danh thủ nổi tiếng như Pham Nam Đài, Phạm Tấn Hòa, Lý Anh Mậu, Thái Văn Hiệp, Lê Văn Tám, Trần Văn Kỳ… Lúc bấy giờ mọi người đều công nhận kỳ nghệ của Trần Quới đã cao thâm lắm rồi, với sức trẻ đầy sáng tạo cộng với một năng khiếu bẩm sinh tưởng như chức vô địch đã ở trong tầm tay. Nhưng Trần Quới đã bị loại ở giữa đương và cuối cùnng chức vô địch về tay danh thủ Phạm Tấn Hòa. Năm 1977 thêm một thất bại nữa đến với Trần Quới, chức vô địch lại về tay danh thủ Phạm Nam Đài.

Qua năm 1978 Trần Quới tham dự với một tinh thần tự tin hơn và kỳ nghệ của Trần Quới so với thời gian trước có sự cách biệt rõ rệt. Cuối cùng Trần Quới vào chung kết với danh thủ Hứa Kim Thành (tức anh tiêu Nam Vang). Trận so tài này hai danh thủ phải thi đấu đến ván thứ năm với có kết quả và phần thắng nghiêng về Trần Quới. Sau đó tại Trung tâm Văn hóa quận 5 (khu Đại Thế giới cũ) tổ chức một kỳ đài và mời Trần Quới về làm đài chủ, hàng tuần vào các tối thứ bảy và chủ nhật, các kỳ thủ Sài Gòn tấp nập đến ghi tên công đài và muốn một lần so tài cùng danh thủ Trần Quới. Nhưng hầu như chưa có một kỳ thủ nào đánh bại được Trần Quới.

Năm 1979, nhà Văn hóa quận 1 tổ chức một giải cờ Tướng dành cho tám danh thủ hàng đầu của tp HCM, ngoài Trần Quới còn có một số danh thủ như Phạm Nam Đài, Phạm Tấn Hòa, Trần Chí, Lê Văn Tám… kết quả cuối cùng Trần Quới cũng chiếm được hạng nhất. Trong các năm đầu giải phóng với sự thông thương hai miền Nam Bắc, một số danh thủ của các tỉnh, thành phía Bắc xuôi vào nam để tìm “độ” và so tài cùng các danh thủ trong nam, có các danh thủ: Nguyễn Tấn Thọ, Ngô Quang Dương, Đinh Trường Sơn, Trương Trọng Bảo… nhưng các kỳ thủ này chưa có dịp gặp Trần Quới. Như danh thủ Nguyễn Tấn Thọ năm 1976 có gặp và thi đấu với Phạm Tấn Hòa và mãi đến năm 1988 ông mới có dịp so tài cùng danh thủ Trần Quới.
[i](còn tiếp)[/i]

[img]xq250-0.jpg;right;[/img]Ai cũng thấy người đánh cờ có những biểu hiện:
*Ngồi yên không di động.
*Im lặng không ồn ào.
*Quên mọi thứ xung quanh.
*Tập trung tư duy cao độ liên tục vào vấn đề.
*Tìm mọi cách giải quyết vấn đề (cuộc cờ).
*”Không biết” gì ngoài cuộc cờ
*Chỉ vạch ra một con đường quyết tiến.
*Không sợ hãi.
*Không biện luận.

Đánh cờ là một phương pháp :
*Phát triển trực giác.
*Luyện ý chí.
*Tạo dũng khí.
*Biết quên mình.
*Xem thường sống chết.

Đó là những tính chất thiền trong cờ tướng, cũng giống như Thiền. Hàng ngày hay hàng tuần bạn nên dành chút thời gian đánh vài ván cờ. Ít nhiều bạn sẽ tránh được stress, gạt bỏ được lo toan, ồn ào của cuộc sống, công việc… Đã có nhiều kỳ hữu thức dậy từ 4 giờ sáng đi uống càfê và đánh một vài ván cờ trước khi đi làm. Những ván cờ buổi sáng này chỉ để giải trí. Việc tranh thắng bại không nên đặt nặng – Thắng cũng không vui, mà bại cũng không buồn. Thời gian thư giãn buổi sáng như vậy sẽ làm cho tâm hồn bạn thanh thản và tươi trẻ, trí lực ngày càng mạnh mẽ. Bạn sẽ nhận định tình hình, phán đoán sự việc nhanh chóng, chính xác có hiệu quả.

Đặc biệt thiền trong cờ tướng còn có tính nghệ thuật độc đáo : Đó là TƯ DUY ĐỐI THOẠI.

Tư duy trong thiền là độc thoại mà tư duy trong cờ tướng là tư duy đối thoại. Người đánh cờ phải suy nghĩ tính toán biết được cả hai phía – Biết mình và biết người (biết đối phương đang có âm mưu gì – đi con cờ nào? Nước nào? Như thế nào ? Sẽ ra sao ?). Chỉ nhìn vào cuộc cờ mà biết trong đầu đối phương đang toan tính những gì. Ngược lại đối phương cũng theo dõi cuộc cờ mà biết được ta đang có ý đồ gì.

– NGỒI YÊN KHÔNG DI ĐỘNG chứ không bất động tọa thiền.
Người đánh cờ không di động nhưng có cử động nghĩa là yên vị (tĩnh) đi cờ (động) – có tĩnh có động, nhờ vậy mà ngồi lâu cả ngày vẫn không mệt mỏi.
– IM LẶNG KHÔNG ỒN ÀO chứ không phải là nín thinh như trong tọa thiền – tức là tìm sự tĩnh mịch, bình yên.
– QUÊN MỌI THỨ XUNG QUANH chứ không vứt bỏ mọi thứ.
– TẬP TRUNG TƯ DUY nhưng không bị bức tường “không biết” chặn lại.
– KHÔNG BIẾT GÌ NGOÀI CUỘC CỜ chứ không phải “không biết”.
– KHÔNG BIỆN LUẬN nhưng tranh luận.
– KHÔNG CHỈ VẠCH RA MỘT CON ĐƯỜNG QUYÊT TIẾN mà còn vạch ra con đường thoái thủ (Hòa cuộc). Tức là có cương nhu đầy đủ.

Nhờ có tính nghệ thuật uyển chuyển có tính hai mặt của một sự vật nên người đánh cờ không bị quẫn trí (tẩu hỏa). Còn người tập thiền nếu không có chân sư khai ngộ thì dễ bị quẫn trí vì không vượt qua được bức tường “không biết”.
Có thể nói thiền trong cờ tướng là nhập thế hành đạo, còn thiền trong Phật pháp là xuất thế vô vi.

Nói cách khác cờ tướng là bộ môn nghệ thuật có tính chất thiền vì cờ tướng có dấu hiệu, ký hiệu nhất định để diễn tả và truyền đạt tình cảm, tư tưởng của con người đồng thời làm cho con người phần nào vơi bớt phiền não hoặc là quên đi phiền não cuộc đời.

Chính vì trong cờ tướng có tính chất thiền nên người xem (các bậc đạo cao đức trọng – tiên thánh) rất ham mộ nghệ thuật cờ tướng.

Tương truyền hai ông tiên say mê đánh cờ, có người phàm tục lại gần, mà không hay biết, đến lúc phát hiện người lạ, hai ông tiên vội vã biến vào quả quít (Quất). Tựa đề cuốn sách cờ tướng “Quân Trung Bí” là lấy từ điển tích này. Trong văn học cổ Trung Quốc như truyện : “Phi Long diễn nghĩa”, “Chung Vô Diệm”, “Phong Thần”, “Tây Du Ký” đều có diễn tả cuộc cờ của các bậc tiên thánh.

Ở Việt Nam những bậc văn nhân, thi sĩ có nhiều người làm thơ về cờ tướng như Bác Hồ kính yêu của chúng ta, cụ Nguyễn Khuyến, Trần Tế Xương, Nguyễn Đình Chiểu, Hồ Xuân Hương v.v… Những áng văn thơ về cờ tướng ngày càng phong phú cả hình thức lẫn nội đung. Những sách báo lý luận cờ tướng ngày càng nhiều.

Điều đó chứng tố không chỉ có giới bình dân, văn nhân thi sĩ mà cả thánh tiên cũng ham mộ cờ tướng. Như vậy, sự hữu ích của cờ tướng đối với con người không phái nhỏ.

[i](Trích sách “Cờ Tướng nghệ thuật thiền”)[/i]