Cờ cười: tranh vui về cờ 4

[img]xq188-0.jpg;right;[/img]Thành phố HCM đã kỷ niệm tuổi 300. Làng cờ ở đây hình thành và lớn lên có lẽ cũng cùng tuổi đó. Có biết bao thế hệ kỳ thủ vô danh tại đây nối tiếp nhau xây dựng nên một truyền thống quý báu trong các thế kỷ 18, 19 dù không để lại một dấu vết gì. Chỉ từ khi danh kỳ ấy ra đời thì diện mạo làng cờ ở đây mới lộ rõ. Danh kỳ ấy là Nguyễn Văn Ngoan, thường được gọi là “ba Ngoan” xuất thân từ đầu thế kỷ 20, xứng đáng được anh em tôn vinh là người anh cả của làng cờ – người anh cả không phải chỉ của TP Sài Gòn mà là của cả Nam Bộ.

Đúng như thế, cố danh kỳ Nguyễn Văn Ngoan sinh năm 1900 tại Vũng Liêm, Vĩnh Long trong một gia đình nông dân giàu truyền thống yêu nước. Hồi ấy gia đình của ông rất nghèo, lại bị giặc Pháp khủng bố nên phải dời về Gò Công kiếm sống và tránh địch, vì vậy nhiều người lầm tưởng ông là người Gò Công. Bẩm sinh là một người thông minh, có năng khiếu đặc biệt: 14 tuổi đã cao cờ, 16 tuổi đánh đàn nổi tiếng khắp vùng, 18 tuổi là một nghệ nhân kim hoàn hàng đầu ở địa phương. Với tài năng đó, sau này không có gì ngạc nhiên khi hai ái nữ của ông là Thanh Loan và Thanh Hương đều trở nên những nghệ sĩ tài danh, vang bóng một thời. Trong khoảng từ năm 1920 đến 1930, Nguyễn Văn Ngoan là ngôi sao nổi bật của làng cờ Nam Bộ, chỉ có một số cao thủ người Hoa ở Chợ Lớn mới có khả năng đương cự cùng ông.

Năm 1927 kỳ vương Chung Trân từ Quảng Đông sang Việt Nam. Người mà kỳ vương nể nhất là Ba Ngoan. Và năm 1932 – Triệu Khôn, danh kỳ Quảng Châu – theo chân thầy sang Nam Bộ đã kết thân với Ba Ngoan trước tiên để dễ bề kiếm ăn. Đầu những năm 30 ở Bạc Liêu nổi lên tay cờ lỗi lạc Hà Quang Bố và ở An Giang cũng xuất hiện một cao thủ là Nguyễn Thành Hội. Hai tay cờ này thật xứng đáng là đối thủ của Ba Ngoan. Trong nhiều lần giao đấu thử tài, trình độ ba người tỏ ra ngang nhau và điều thú vị đã diễn ra: họ đã cùng nhau kết nghĩa Đào viên. Ba Ngoan lớn tuổi nhất, có đức độ nổi bật được tôn vinh là anh cả, coi như Lưu Bị, giáo Hội thứ hai nhưng tính tình nóng nảy được coi như Trương Phi, còn giáo Bố nhỏ tuổi hơn nhưng tính tình điềm đạm được ví như Quan Công, làng cờ Nam Bộ tôn vinh cả ba là “Sài Gòn tam kiệt” tiếng tăm lừng lẫy khắp vùng.

Trận Pháo đầu đối Bình phong Mã cổ điển, phương án “Khí Mã hãm Xa” từ đầu những năm 40 đã được Nguyễn Văn Ngoan nghiên cứu khá sâu (phương án này cũng đã được Dương Quang Lân và Lý Chí Hải nghiên cứu kỹ từ 1946 – 1947). Do đó làng cờ Nam Bộ thời trước gọi phương án này là phương án Ba Ngoan. Các thế trận trong Quất trung bí, Mai hoa phổ, Bách cuộc Tượng kỳ phổ và Thạch Dương di cục đều được ông nghiên cứu và vận dụng rất tài tình. Ông có công phổ biến và nâng cao trình độ cờ cho nhiều thế hệ cao thủ ở miền Nam, vì vậy các cao thủ sau này rất kính trọng ông, tôn ông lên hàng sư phụ. Năm 1945, theo lời Tổ quốc gọi, ông cũng lên đường tham gia kháng chiến, sau đó ông ở lại hoạt động, bị địch bắt đánh đập tù đày. Vì nguyên nhân này nước cờ của ông từ năm 1954 trở về sau không còn sắc sảo nữa và thực tế từ những năm đó ông đã “rửa tay gác kiếm”.

Những ván đấu của ông còn lưu lại không nhiều vì thời trước đa số trận đấu không được ghi chép hoặc nếu có ghi chép thì hầu hết cũng đều bị thất lạc. Do bị địch tra tấn nên danh kỳ Ba Ngoan bị nhiều thứ bệnh và đã vĩnh viễn từ giã làng cờ năm 1966, để lại nhiều thương tiếc và kính trọng trong anh em.

Sau đây xin ghi lại hai ván cờ, tạm gọi là tiêu biểu trình độ và phong cách của danh kỳ Ba Ngoan.

[b]Ván 1: Nguyễn Văn Ngoan tiên hòa Hà Quang Bố (Sài Gòn năm 1936)[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Nguyễn Văn Ngoan (Hòa)Hà Quang Bố (Sài Gòn năm 1936)
RED Nguyễn Văn Ngoan
BLACK Hà Quang Bố
RESULT 0.5-0.5
START{
1. P8-5 M2.3 2. M8.7 X1-2
3. X9-8 M8.7 4. X8.6 B3.1
5. B5.1 P2/1 6. M2.3 B7.1
7. B5.1 P2-5 8. X8-7 X2.2
9. X1.1 P8.1 10. X7/1 T7.5
11. X7/1 B5.1 12. X1-4 B5.1
13. X4.5 P8.2 14. X7.2 P5-3
15. X7-6 M3.2 16. X6-7 P3.5
17. T7.9 S6.5 18. X4-3 X9-7
19. P2/1 P8.1 20. B3.1 P3-7
21. M3/1 P8/1 22. P2-7 X2-4
23. S6.5 P8.2 24. X7.3 P8-3
25. X7/7 B5.1 26. P5-6 M2.1
27. X7-8 X4-3 28. P7/1 B1.1
DIAG{ #29 RED POPUP }
29. P6.6 X3/1 30. X8.6 X3.3
31. X8/1 M7/6 32. X3-5 B5-4
33. P6-8 T5/3 34. P8.1 X7.2
35. X8/1 X7-5 36. X5-7 X5-3
37. X7.1 X3/2 38. P8-9 B7.1
39. X8.3 T3.5 40. X8/2 X3/2
41. P9-8 M6.7 42. P7.8 M7.5
43. T3.5 P7-6 44. M1/3 M1.3
45. M3.2 P6/4 46. X8-5 X3-2
47. X5/1 B7-6 48. M2.1 M3/4
49. X5-8 X2-3 50. P7/4 X3.3
51. M1.3 P6.1 52. X8/1 M4.6
53. M3/4 P6.3 54. X8-9 S5/6
55. X9-6 P6-8 56. X6/2 P8.3
57. T5/3 X3-5 58. X6/2 B6.1
59. Tg5-6 S4.5 60. X6-8 S5.4
61. X8.8 Tg5.1 62. X8/1 Tg5/1
63. X8-2 P8-6 64. X2/7 X5-4
65. Tg6-5 P6/2 66. X2.3 X4.3
67. T9/7 P6-2 68. X2.2 P2.2
69. T7.5 X4-3 70. X2-5 S6.5
71. X5-8 P2-1 72. Tg5-6 B6-5
73. X8-1 X3.3 74. Tg6.1 P1/9
75. P7-5 S5.6 76. X1-5 Tg5-6
77. P5-4 S6/5 78. X5/3 X3/1
79. Tg6/1 X3-5 80. X5-4 P1-4
81. P4-6 Tg6-5 82. P6.5 Tg5-4
}END
[/game]

[b]Ván 2: Lê Vinh Đường tiên hòa Nguyễn Văn Ngoan (Chợ Lớn 1938)[/b]

[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Lê Vinh Đường (hòa) Nguyễn Văn Ngoan (Chợ Lớn 1938)
RED Lê Vinh Đường
BLACK Nguyễn Văn Ngoan
RESULT 0.5-0.5
START{
1. P2-5 P8-5 2. M2.3 X9.1
3. X1-2 M8.7 4. X2.6 X9-4
5. X2-3 X4.7 6. M8.7 B3.1
7. P8.2 X4/3 8. P8-9 T3.1
9. X9-8 M2.4 10. X8.5 P2-3
11. B7.1 X4.2 12. M7.6 B3.1
13. S6.5 X4/2 14. P9-6 B3-4
15. X8-6 M4.2 16. X6.2 X1-3
DIAG{ #17 RED POPUP }
17. X6/3 M2.3 18. T7.9 M3.2
19. X6/3 S4.5 20. X6-8 M2/4
21. X8.3 M4/6 22. X8-4 P3.1
23. X4.1 P3-7 24. X4-3 P7.3
25. X3/2 M7.6 26. X3.6 M6.4
27. X3/2 P5-4 28. M3.4 X3-2
29. P5.4 M4/5 30. M4.5 X2.9
31. S5/6 X2/3 32. X3/4 X2-1
33. T9/7 P4-5 34. T7.5 X1-5
35. X3-5 P5.4 36. S4.5 B1.1
37. M5/3 B9.1 38. M3.2 }END[/game]

[img]xq367-0.jpg;right;Nguyễn Thành Bảo và chiếc cúp vàng giải trẻ năm 1998 (ảnh VT)[/img]Tháng 10-2005 một tin vui đến với bạn hâm mộ cờ tướng: Nguyễn Thành Bảo tham dự Giải vô địch đồng đội cờ tướng 2005 đã đoạt thành tích xuất sắc-hạng nhất cá nhân. Kể từ nay đội tuyển cờ tướng Việt Nam có thêm một tuyển thủ nặng ký có thể tranh chấp ngôi vị cao với các tuyển thủ Trung Quốc.

Nguyễn Thành Bảo vốn là người Nam Định, ham chơi cờ tướng từ nhỏ. Năm 1992, Ủy ban TDTT nước ta bắt đầu tổ chức các giải cờ tướng toàn quốc và Bảo háo hức theo dõi các giải đấu. Năm 1997 nghe tin tỉnh Thái Bình tổ chức giải cờ tướng để tìm nhân tài tham dự giải toàn quốc, Bảo lặn lội sang Thái Bình. Đến Sở TDTT, Bảo lân la trò chuyện với bạn hâm mộ cờ. Lúc ấy có nhiều người bầy bàn cờ đánh “độ” ở hè đường. Bảo ngồi xem, xăng xái mách dăm nước “gọi gà”. Nhìn gương mặt “non choẹt” của Bảo, nhiều cao thủ gọi vào chơi. Bảo khúm núm sợ sệt đòi người thấp nhất phải chấp mình 2 nước đi trước. Người chấp thua, rút dần xuống chấp đi trước, rồi bị chấp 1 nước thì Bảo chuyển sang người cao hơn, cũng bắt đầu bằng việc chấp Bảo 2 nước. Trong 2 tháng, lần lượt các cao thủ bị Bảo cho ra ngồi chầu rìa và người cao cờ nhất của Thái Bình là Hà Văn Đào vào cuộc. Ông là huấn luyện viên cờ tướng của Sở TDTT Thái Bình, bắt đầu chơi bằng việc chấp Bảo 2 nước. Đến lúc ông đánh bằng phân vẫn thua tuyệt đối thì cuộc chơi dừng lại. Ông nhận Bảo vào đội tuyển cờ tướng Thái Bình. Năm ấy Bảo dự giải cờ tướng cấp tỉnh, giành ngôi vô địch.

Ở Thái Bình, người ta coi Bảo là bị “ngộ cờ”. Có đêm đông rét cắt da cắt thịt Bảo đang ngủ bỗng vùng dậy, bật đèn lấy bàn cờ ra chơi một mình và quấn chăn vào người ngồi đến trưa hôm sau. HLV Hà Văn Đào rất thích tính ham học, ham rèn luyện của Bảo. Ông cử Bảo dự giải trẻ cờ tướng toàn quốc, Bảo đoạt luôn huy chương vàng. Thay mặt cho đội tuyển trẻ Việt Nam, Nguyễn Thành Bảo sang Giang Tô (Trung Quốc) dự Giải cờ tướng châu Á. Tại Giang Tô một lần nữa Bảo lập thành tích kỳ diệu: đoạt huy chương vàng giải trẻ. Báo chí Trung Quốc và nhiều nước châu Á đã tốn không ít giấy mực để bình luận sự kiện này. Nhiều nhà nghiên cứu cờ tướng đã cảnh báo với Hiệp hội cờ tướng Trung Quốc rằng, khi lớp trẻ như Nguyễn Thành Bảo lớn lên thì ngôi vị vô địch của Trung Quốc sẽ bị đe dọa nghiêm trọng.

Nhưng số phận Nguyễn Thành Bảo vẫn còn nhiều khúc quanh co, long đong, lận đận. Tại giải cờ tướng toàn quốc Bảo chưa vươn qua được hạng 10. Đầu quân cho Bà Rịa-Vũng Tàu, tháng 8-2001, Bảo tham gia Giải vô địch cờ tướng châu Á tổ chức tại Vũng Tàu. Đây là sự ưu ái lớn của Sở TDTT Bà Rịa-Vũng Tàu dành cho Bảo. Vì trong giải cờ tướng toàn quốc năm đó thứ hạng của Bảo vẫn kém Võ Văn Hoàng Tùng và suất chính thức theo điều lệ phải là của Võ Văn Hoàng Tùng. Năm đó, do một tuyển thủ In-đô-nê-xi-a không đến kịp nên Võ Văn Hoàng Tùng từ vị trí dự bị đã được vào thi đấu nhưng anh cũng không làm được gì nhiều cho cờ tướng Việt Nam. Ngay cả Bảo cũng bị tụt xuống hạng 8, nhưng ván cờ anh thắng Hồng Trí (Trung Quốc) đã làm chấn động dư luận cờ tướng châu Á. Khi bạn hâm mộ cờ hết sức hy vọng vào anh thì ở vòng trong gặp lại Hồng Trí, anh mang ngay bố cục sở trường của Hồng Trí ra thi đấu, trong khi với bố cục này anh hoàn toàn… không biết gì (?). Kết quả anh thua thảm hại, mất hết ý chí chiến đấu.

Có tài nhưng cũng có tật, anh gây lộn với cả HLV đội tuyển cờ tướng Bà Rịa-Vũng Tàu. Tức mình, anh tìm đến đầu quân cho đội Gia Lai. Nhưng khi anh đến giải cờ tướng toàn quốc thì đội Bà Rịa-Vũng Tàu kiên quyết không cho anh thi đấu, lý do anh vẫn đang chịu sự quản lý của Sở TDTT Bà Rịa-Vũng Tàu. Rồi anh cũng ký được hợp đồng với đội Gia Lai. Nhưng tính cách nóng nảy và bệnh “ngôi sao” của anh làm cho đội Gia Lai không sao chiều nổi. Lúc đó Bà Rịa-Vũng Tàu mời gọi anh và anh lại đến Bà Rịa-Vũng Tàu. Tại giải cờ tướng toàn quốc, đến lượt đội Gia Lai không cho anh thi đấu vì chưa hết hợp đồng với Gia Lai. Anh tiếp tục bị gạt khỏi kỳ đài.

Không tham gia giải toàn quốc, anh đi đánh cờ “độ” ở khắp các tỉnh, thành phố trong nước. Có lúc anh “vượt biên” sang Trung Quốc để đánh cờ “độ”. Anh tránh các địa phương có phong trào cờ tướng mạnh ở Trung Quốc, chỉ đến các vùng cờ chưa được cao. Đặc điểm của người Trung Quốc là phải chơi “độ” đến lúc hết tiền mới thôi nên mỗi chuyến du đấu anh kiếm đủ tiền ăn, tiền đi đường và tích lũy vô số kinh nghiệm. Mỗi lần từ Trung Quốc về, anh vào thành phố Hồ Chí Minh và giở các chiêu mới học ra “tỉ thí” với các cao thủ. Rèn nhiều, sức cờ của anh ngày càng mạnh. Cùng với sự trải nghiệm cuộc sống trên nhiều tỉnh, thành phố của cả nước, anh trở nên ôn hòa, điềm tĩnh hơn. Những năm anh lăn lộn khắp các sới cờ thì kỳ đàn có nhiều đổi thay quan trọng. Các tuyển thủ Hà Nội mang vào giải cờ tướng toàn quốc lối chơi mới, giàu tính sáng tạo, lối chơi đậm chất Việt Nam. Hà Nội đã có 4 lần đoạt ngôi vô địch quốc gia vào các năm 1999, 2003, 2004, 2005. Các tuyển thủ Hà Nội đã thi đấu giao hữu không hề sút kém trước cao thủ hàng đầu Trung Quốc như Từ Thiên Hồng, Lý Lai Quần. Đặc biệt năm 2005 kỳ thủ trẻ Nguyễn Vũ Quân (Hà Nội) đã đoạt huy chương đồng tại Giải vô địch cờ tướng thế giới và được phong Đặc cấp quốc tế đại sư. 2005 cũng là năm Nguyễn Thành Bảo hết hạn “hợp đồng”, anh chính thức về đầu quân cho đội Bà Rịa-Vũng Tàu, đội tuyển đã thu nạp 2 cựu vô địch quốc gia Đào Cao Khoa, Đặng Hồng Việt.

Giải vô địch đồng đội cờ tướng toàn quốc 2005 ghi nhận sự kiện đặc biệt, sự trở lại của đội thành phố Hồ Chí Minh và sự trở lại của Nguyễn Thành Bảo. Sau 3 năm giữ vị thế cao, lần đầu tiên đội tuyển Hà Nội thi đấu sa sút, đội thành phố Hồ Chí Minh chiếm lĩnh kỳ đài. Kết quả đội thành phố Hồ Chí Minh xếp hạng nhất toàn đoàn và thứ hạng cá nhân theo thứ tự là Nguyễn Thành Bảo (Bà Rịa-Vũng Tàu), Trềnh A Sáng, Trương A Minh (TP Hồ Chí Minh). Sự trở về của Nguyễn Thành Bảo và thay bậc đổi ngôi ở giải đồng đội báo hiệu tình thế gay cấn, quyết liệt ở Giải vô địch cờ tướng hạng nhất toàn quốc đầu năm sau. Và nhiều người đang hy vọng Nguyễn Thành Bảo sẽ vô địch quốc gia. Điều đó chưa biết có thành hiện thực hay không, nhưng chắc chắn vị trí vô địch sẽ có thêm một ứng viên “nặng ký” Nguyễn Thành Bảo, người làng cờ vẫn thường gọi là [i]Bảo Thái Bình[/i].

[img maxheight=200 maxwidth=200]xq565-0.jpg;right;Hồ Vinh Hoa (trái) và Lữ Khâm – kỳ thủ năm lần vô địch thế giới – tại lễ khai mạc giải châu Á ở Vũng Tàu – Ảnh: Tr.Dân[/img][b]”Thập liên bá”[/b]

Cờ tướng là môn thể thao trí tuệ đặc trưng của Trung Quốc. Đoạt được danh hiệu vô địch cờ tướng Trung Quốc là một điều hết sức vinh hạnh, và làm được điều đó là vô cùng cam go.

Tên quốc tế của Hồ Vinh Hoa là Hu Rong Hua. Ông sinh năm 1945 tại Thượng Hải, Trung Quốc. Ông là con thứ hai trong gia đình năm anh chị em, có bố là tiểu thương, mẹ làm công nhân dệt. Hồ Vinh Hoa bắt đầu làm quen với cờ tướng từ năm 8 tuổi, và bảy năm sau trở thành kỳ thủ trẻ tuổi nhất Trung Quốc đoạt chức vô địch quốc gia. “Gia tài” của Hồ Vinh Hoa không chỉ là đoạt hàng loạt danh hiệu vô địch mà còn đào tạo nên hàng trăm học trò giỏi, nghiên cứu các thế cờ hay, các nước đi độc để viết thành sách. Những tập sách của ông như Song hành xa, Phản cung mã… được xem là tài liệu gối đầu giường cho dân chơi cờ tướng chuyên nghiệp.

Thế mà vào năm 1960, “vua cờ” của Trung Quốc lại thuộc về một cậu bé mới 15 tuổi, có tên là Hồ Vinh Hoa. Khỏi phải nói, đó thật sự là một sự kiện làm náo động làng cờ Trung Quốc năm ấy. Người ta kể rằng các cao thủ cờ tướng Trung Quốc đã muốn “nổi điên” vì chuyện này. Vì vậy, tất cả đều ôn luyện ngày đêm để “trị” cái cậu bé họ Hồ ấy. Nhưng “mãnh hổ” đã không sợ “quần hồ”! Hồ Vinh Hoa vẫn đứng vững ở ngôi số 1 cờ tướng Trung Quốc mười năm liền, và đã được xưng tặng biệt hiệu “Thập liên bá” (bá chủ mười năm liên tiếp).

Sau đó, làng cờ tướng Trung Quốc tạm ngưng hoạt động một thời gian khá dài. Mãi đến đầu thập niên 1980 mới hoạt động trở lại, và Hồ Vinh Hoa tiếp tục vô địch thêm bốn lần nữa vào các năm 1983, 1985, 1997 và năm 2000. 14 lần vô địch Trung Quốc là một kỳ tích đến giờ chưa ai chạm đến được, và ông có vô số mỹ hiệu như “Hồ tư lệnh”, “Phượng hoàng tái sinh”, “Thiên niên trường thanh thọ”…

Để ghi nhận công trạng của ông, năm 2001 tại Thượng Hải đã thành lập một trường dạy cờ mang tên “Hồ Vinh Hoa tượng kỳ học viện” và mời ông làm viện trưởng.

[b]Ước mơ của kỳ tiên…[/b]

Năm nay ông đã 61 tuổi, có hơn 50 năm chơi cờ. Ở lứa tuổi ấy, trong lúc hầu hết những đồng nghiệp của ông đã mỏi gối chồn chân dừng bước giang hồ, thì riêng Hồ Vinh Hoa vẫn là trụ cột của đội tuyển Thượng Hải, sát cánh cùng đàn em, đàn cháu tham dự các giải đấu quốc gia và khu vực.

Nhưng tại Giải vô địch cờ tướng châu Á đang diễn ra ở Vũng Tàu, ông chỉ có mặt với tư cách là phó chủ tịch thường trực Hiệp hội Cờ tướng châu Á. Sự có mặt của ông là sự kiện đặc biệt đối với làng cờ tướng VN. Ai cũng muốn trò chuyện, bắt tay với nhân vật mà làng cờ tướng gọi là hàng vài trăm năm mới có một người.

Ấn tượng lớn nhất của chúng tôi trong 30 phút trò chuyện với “kỳ tiên” Hồ Vinh Hoa là sự khiêm tốn. Ông rất ít nói về mình, mà luôn dành những lời lẽ tốt đẹp nhất để nói đến người đàn anh – người đồng môn Hoắc Anh Đông – cố chủ tịch danh dự Hiệp hội Cờ tướng châu Á vừa mới qua đời. Ông nói: “Ôn cố tri tân – đó là bài học mà những người chơi cờ tướng phải nằm lòng”.

Ông là một người có nhiều kỷ niệm với VN. Năm 1966, ông đã từng đến miền Bắc để thi đấu cờ tướng. Năm 2001, ông cũng đã từng quay lại, và đây là lần thứ ba ông đến VN. Ông nói: “Đất nước VN đã có những đổi thay đáng kể. Tôi thấy được điều đó khi đi ngoài đường phố. Xin chúc mừng sự thành công của các bạn…”.

Trăn trở lớn nhất của ông hiện nay là làm sao để cờ tướng phát triển mạnh mẽ trên toàn thế giới như môn cờ vua. Và ông hi vọng VN sẽ giúp ông làm được điều này vì cờ tướng là một môn rất phổ biến ở VN.