Cờ cười: tranh vui về cờ 2

Ông Thọ đã hòa với Trần Quới (Lác Chẩy) xếp hạng nhất miền Nam lúc đó bằng hai ván cờ bàn và một ván cờ mù (cờ tưởng).

Ông Thọ đã đấu hòa với Mai Thanh Minh lúc đó thứ nhì miền Nam và hòa với Nguyễn Văn Xuân lúc đó xếp thứ 3.

Thời gian này ông Thọ đã 59 tuổi và ba thanh niên Lác Chẩy, Minh, Xuân khoảng 30 tuổi. Thật là ngang tài nhưng sức lực không ngang.

Mời các bạn thưởng thức các ván đấu này:

[b]Ván 1: Nguyễn Tấn Thọ tiên hòa Trần Quới[/b]
[i](Đấu giao hữu tại TpHCM 22/4/1988)[/i]

[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Nguyễn Tấn Thọ (tiên hòa) Trần Quới
RED Nguyễn Tấn Thọ
BLACK Trần Quới
EVENT Đấu giao hữu tại TpHCM
DATE 22/04/1988
RESULT 0.5-0.5
START{
1. P2-5 P2-5 2. M2.3 M8.7
3. B7.1
/*Bên tiên khai triển cánh trái có dụng ý chuyển Xe cánh phải tùy tình hình bố cục của đối phương mà sử dụng trực Xe hoặc hoành Xe để công kích.*/
3. … X9-8
DIAG{ #4 RED POPUP }
/*Bên hậu không mở Tốt hoặc lên Mã 3 mà lại đi [b]X9-8[/b] nhằm dụ Xe bên tiên xuất ra (X1-2) để đối công tranh tiên, đây là đòn sở trường của Trần Quới thường hay áp dụng.*/
4. M8.7 M2.3
5. B3.1
/*Bên tiên không ra Xe lại tiếp tục mở Tốt 3 để ép Mã của bên hậu.*/
5. … P8-9
/*Bên hậu kịp thời đi [b]P8-9[/b] để thông Xe là nước đi chuẩn và chắc chắn.*/
6. X9-8 X1.1
7. M7.6 X8.4 8. P8-6 B7.1
9. B3.1 X8-7 10. X1-2 B3.1
11. B7.1 X7-3 12. X2.6 X3.1
13. M6.5 X1-4 14. M5.3 X4.6
15. S6.5 X4/3 16. X2-3 S4.5
17. P5.5 T3.5 18. T7.5 X3.1
19. Mt/1 B1.1 20. M1/2 X3-1
21. X3-7 X4-8 22. B1.1 P9-6
23. X8-6 X1/1 24. T5.7 X1-2
25. T3.5 X2/1 26. B5.1 X2.2
27. B1.1 X8-9 28. M3.4 X9-7
29. M4.3 X2-8 30. M2.1 X7-6
31. X6.8
/*Bên tiên đi nước vừa công vừa thủ, buộc bên hậu phải đi [b]M3/4[/b] để chống đỡ.*/
31. … M3/4 32. M3/5 P6/1
33. X6/2 X8-5
/*Sau 10 phút suy nghĩ Trần Quới đi nước trên mà không dám dùng Pháo ăn Sĩ tấn công, tránh đòn phản cục của bên tiên.*/
34. X6-4 X6/1
35. X7-4 X5/1 36. M5/3 P6.1
}END [/game]
Sau khi tính quân, dẫn đến tàn cục hòa. Đến đây hai bên đồng ý hòa.
Trong ván cờ này, cả hai bên đều đi quân kỹ, chắc chắn.

[b]Ván 2: Trần Quới tiên hòa Nguyễn Tấn Thọ[/b]
[i](Đấu giao hữu tại TpHCM 22/4/1988)[/i]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trần Quới (tiên hòa) Nguyễn Tấn Thọ
RED Trần Quới
BLACK Nguyễn Tấn Thọ
EVENT Đấu giao hữu tại TpHCM
DATE 22/04/1988
RESULT 0.5-0.5
START{
1. P2-6 P8-4 2. M2.3 M8.7
3. X1-2 T7.5 4. M8.9 B1.1
5. X2.4 M2.1
/*Nước bên hậu đi để tránh bên tiên đi [b]P8.7[/b] sau khi [b]X2-8[/b] để bắt hơn quân.*/
6. X9.1
DIAG{ #6 BLUE POPUP }
/*Bên tiên muốn chuyển Xe sang cánh phải để uy hiếp và chặn đường ra Xe của bên hậu.
Nếu tiên vội vàng đi [b]P6.7[/b] ăn Sĩ thì [b]6. P6.7 Tg5-4 7. X2-6 S6.5 8. P8-6 Tg4-5 9. P6.5 S5.4 10. X6.3 P2/2[/b] bên hậu tuy kém Sĩ nhưng hơn Pháo, hàng phòng thủ vẫn vững, hai Mã của bên tiên bị ép ở nhà chưa lên được và nếu bị tính Xe thì bên Xe bị thua về cờ tàn.*/
6. … S6.5
7. X9-4 P2-3 8. P8.2 B3.1
9. P6-7 M1.3 10. P8.2 X1.3
11. X4-8 P3-2 12. P8-5 M7.5
13. X8.6 X9-6 14. X2-5 M5.6
15. M3/1 M3/1
/*Bên hậu nên đi [b]X6.3[/b] thì giữ ưu thế hơn, tránh nước lui quân [b]M3/1[/b].*/
16. X8/3 M6/8
17. X5-2 M8/7 18. S6.5 X6.6
19. B5.1 X6-5 20. T7.5 X1-5
21. M1.3 Xt-7 22. B9.1 B1.1
23. X8-9 B7.1 24. X9-6 M1/3
25. M9.8 B7.1
/*Bên hậu không thí Tốt mà nên đi [b]X7-3[/b] ăn hơn Tốt. Nếu bên tiên đi: [b]26. M3.4 X5-2 27. B5.1 B3.1 28. P7.2 X3-2[/b] bên hậu ưu thế hơn.*/
26. X2-3 X7/1
27. T5.3 M3.4 28. B5.1 P4.3
29. B5.1 M7.5 30. M8.6 P4-5
31. T3/5 P5/1 32. M3.5 M5.7
33. M5.3 M4/6 34. P7-8 S5.4
35. P8.7 P5/1 36. M6.4 S4/5
37. P8/4 M6.8 38. M3/2 M7.8
39. M2.4 Mt/6 40. Ms.6 P5-2
41. M4/5 S5.4 42. M6.7 M8/6
43. M7.8 S4.5 44. P8-9 Tg5-6
45. P9.4 Tg6.1 46. M5.4 Mt/7
47. M8/9 T3.1 48. M9/8 P2.1
49. P9-8 Tg6/1 50. P8/3 M7/8
51. S5.4 B9.1 52. T5.3 Tg6-5
}END [/game]
Hai bên còn thi đấu với nhau đến nước thứ 68 thì đồng ý hòa.

[b]Ván 3: Nguyễn Tấn Thọ tiên hòa Trần Quới.[/b]
[i]Đây là ván cờ tưởng (cờ mù), hai bên không nhìn bàn cờ mà ngồi đối diện nhau, có bịt mắt. Đấu ngày 24/4/1988.[/i]

[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Nguyễn Tấn Thọ (tiên hòa) Trần Quới
RED Nguyễn Tấn Thọ
BLACK Trần Quới
EVENT Đấu cờ tưởng tại TpHCM
DATE 24/04/1988
RESULT 0.5-0.5
START{
1. P2-5 M2.3 2. M2.3 P8-6
3. B3.1 T3.5 4. B7.1 X9.1
5. X1-2 M8.9 6. X2.7 S4.5
DIAG{ #7 RED POPUP }
7. M3.2 X1-4 8. P5-3 X4.6
9. M8.7 X4-3 10. T7.5 P6.5
11. X9-7 M3/4 12. X2/2 B9.1
13. X2-4 P6-3 14. P3-7 X9-8
15. M2/3 X8.3 16. X4-2 M9.8
17. P7-6 X3-1 18. P6.4 B5.1
19. S6.5 M8.7 20. X7-6 P2-4
21. P6.3 Tg5-4 22. X6.5 Tg4-5
23. P8-6 P4.5 24. X6/3 B7.1
25. B3.1 B5.1 26. B5.1 M7/5
27. X6.2 M5/7 28. X6-3 B9.1
29. S5/6 B9.1 30. S4.5 B9-8
}END
[/game]
Hòa

[b]Ván 4: Mai Thanh Minh (tiên thắng) Nguyễn Tấn Thọ[/b]
[i](Đấu giao hữu tại quận 1, Tp.HCM ngày 16-4-1988)[/i]

[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Mai Thanh Minh (tiên thắng) Nguyễn Tấn Thọ
RED Mai Thanh Minh
BLACK Nguyễn Tấn Thọ
DATE 16-4-1988
START{
1. P2-5 M8.7 2. M2.3 X9-8
3. B3.1 P8-9 4. M8.7 B3.1
5. P8.4 T7.5 6. X1.1 M2.3
7. P8-7 X1-2 8. M3.4 X8.4
DIAG{ #9 RED POPUP }
9. M4.3 P9-8 10. X9.1 S4.5
11. P5-3 M7/8 12. T7.5 P2.2
13. X9-6 X2.1 14. X6.5 P2/1
15. X6/2 S5.4 16. X6-8 B1.1
17. M3/4 M8.6 18. X1-6 B9.1
19. P3-4 M3/1 20. B3.1 X8-7
21. X6-2 P8-7 22. X2.7 P7/1
23. S4.5 X2-3 24. P7-6 P2/2
25. M4/2 X7/2 26. X8-4 X3.2
27. X4.4 S6.5 28. X2.1 P7/1
29. X4/2 X3-4 30. M2.4 P2.2
31. X4-3 X7.1 32. M4.3 P2.1
33. P4.6 P7-6 34. P4-9 X4-1
35. P9-8 X1-2 36. P8/3 X2.1
37. B5.1 X2.2 38. M7.5 X2-3
39. M5.3 X3-1 40. Mt/1 X1/1
41. M3.4 B3.1 42. M1.3 S5.6
43. M3.1 S6/5 44. M1/3 S5.6
45. B5.1 S4/5 46. B5.1 X1.1
47. M4/3 T5.7 48. T5.7 X1-3
49. T7/5 X3-7 50. T3.1 X7-2
51. B5-4 X2/4 52. Mt/1 B1.1
53. M3.5 X2-5 54. B4.1 X5.1
55. B4.1 B1-2 }END
[/game]

[b]Ván 4: Nguyễn Tấn Thọ (tiên thắng) Mai Thanh Minh[/b]
[i](Đấu giao hữu tại quận 1, Tp.HCM ngày 16-4-1988)[/i]

[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Nguyễn Tấn Thọ (tiên thắng) Mai Thanh Minh

RED Nguyễn Tấn Thọ
BLACK Mai Thanh Minh
DATE 16-4-1988
START{
1. P2-5 M8.7 2. M2.3 X9-8
3. X1-2 P8.4 4. B3.1 P2-5
5. B7.1 X1.1 6. M8.7 X1-8
7. T3.1 P8-7 8. X2.8 X8.1
9. X9.1 X8-6 10. X9-2 M2.3
DIAG{ #11 RED POPUP }
11. B9.1 P5-4 12. M7.6 X6.4
13. P8.2 X6.2 14. X2.1 T7.5
15. S4.5 X6/6 16. P8.2 P4.2
17. X2.5 X6.4 18. X2-3 X6-4
19. P8-5 M3.5 20. P5.4 S4.5
21. P5-1 Tg5-4 22. P1/2 X4.3
23. P1.5 T5/7 24. X3.2 Tg4.1
25. P1/1 Tg4/1 26. X3/2 P4-5
27. Tg5-4 X4/5 28. P1.1 Tg4.1
29. X3-5 P5/1 30. B3.1 B7.1
31. P1/3 Tg4/1 32. P1-6 T3.5
33. B5.1 P5-8 34. B9.1 P8.3
35. T7.5 P7-6 36. M3.2 P6/1
37. M2.3 P8-6 38. Tg4-5 Pt-5
39. B1.1 P6-3 40. Tg5-4 P3-2
41. B5.1 B3.1 42. B5-6 P5/1
43. M3.5 P5.1 44. P6-2 P2.4
45. T5/7 P2/7 46. B6-7 P2-3
47. B7-6 }END
[/game]

[b]Ván 6: Nguyễn Văn Xuân tiên thắng Nguyễn Tấn Thọ[/b]
[i](Đấu giao hữu tại quận 1, Tp.HCM ngày 15-4-1988)[/i]

[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Nguyễn Văn Xuân (tiên thắng) Nguyễn Tấn Thọ
RED Nguyễn Văn Xuân
BLACK Nguyễn Tấn Thọ
DATE 15-4-1988
RESULT 1-0
START{
1. P2-5 P8-5 2. M2.3 M8.7
3. X1-2 X9.1 4. X2.6 X9-4
5. S4.5 M2.3 6. M8.7 B3.1
7. X2-3 M3.4 8. B3.1 P5-3
9. B5.1 M4/5 10. X3/1 S4.5
DIAG{ #11 RED POPUP }
11. M7.5 M5.3 12. X3.1 M3/5
13. X3/1 M5.3 14. X3.1 M3/5
15. X3/1 M5.3 16. B5.1 T7.5
17. X3.1 P2.1 18. B5.1 M3.5
19. X3.1 P3-7 20. P5.3 X4.4
21. M5.4 X4/1 22. M3.5 X4.2
23. P8-2 P7-8 24. P2.1 X4/4
25. X9-8 X1-2 26. X8.4 X2.2
27. T3.5 B3.1 28. X8-7 X2-3
29. B5-6 X3.3 30. M5.7 X4-3
31. M7.8 X3.2 32. P2.2 X3.2
33. T5.7 Tg5-4 34. P5-6 S5.4
35. B6.1 Tg4-5 36. M8.7 Tg5.1
37. M4.3 Tg5-6 38. M3.2 Tg6-5
39. B6.1 Tg5/1 40. M7/6 }END
[/game]

[b]Ván 7: Nguyễn Tấn Thọ tiên thắng Nguyễn Văn Xuân[/b]
[i](Đấu giao hữu tại quận 1, Tp.HCM ngày 15-4-1988)[/i]

[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Nguyễn Tấn Thọ (tiên thắng) Nguyễn Văn Xuân
RED Nguyễn Tấn Thọ
BLACK Nguyễn Văn Xuân
DATE 15-4-1988
RESULT 1-0
START{
1. P2-5 M8.7 2. M2.3 X9-8
3. X1-2 B7.1 4. X2.6 M2.3
5. B5.1 P8/1 6. M8.7 P8-5
7. X2-3 X8.2 8. X9.1 B3.1
DIAG{ #9 RED POPUP }
9. X9-6 P2.1 10. X6.5 P5-7
11. X3-1 X8.4 12. X1/2 P2.3
13. X6.1 X1.2 14. X6-3 P2-7
15. M3/1 X8/2 16. X3-4 S4.5
17. X4/6 X1-2 18. P8/1 X2.4
19. P8-5 X2-3 20. Pt.4 T3.5
21. X1-4 Tg5-4 22. Pt/1 X8.3
23. M7.5 X3.3 24. Ps-6 X8-5
25. S4.5 Pt-1 26. Xt.5 S5/6
27. X4.8 Tg4.1 28. T3.5 X3/1
29. P6.1 P1.3 30. T5/7 X3.1
31. Tg5-4 X3/4 32. Tg4.1 X3-5
33. X4/3 Tg4/1 34. X4-6 P7-4
35. P6.6 }END
[/game]

*[i]không biết chương trình XB nằm ở trang web nào, có thể cung cấp một số trang web có chứa XB được khônng, cám ơn.[/i] [b]nganvinh[/b]
*[i]Chú làm ơn cho cháu hỏi cách sử dụng những tính năng đó như thế nào? Cám ơn.[/i] [b]Phan Phuc Truong[/b]
*[i]Tôi đọc xong nhưng chẳng biết cách load cũng như cách sử dụng miễn phí. Đề nghị chi tiết hơn,cảm ơn.[/i] [b]Trương Trí Trân[/b]

Theo yêu cầu của một số bạn đọc, chúng tôi viết hướng dẫn cách download, cài đặt và sử dụng chương trình XB.

Do khuôn khổ một bài báo (không phải là một hướng dẫn sử dụng đầy đủ) nên chúng tôi không thể đề cập quá chi tiết và quá sâu, chỉ những chức năng rất cơ bản mới được đề cập đến. Tuy nhiên, do chương trình thiết kế tuân thủ các chuẩn chung và lại có khả năng hiện tiếng Việt, bạn sẽ không quá khó khăn đề khai thác triệt để nó.

[b]I. Download và cài đặt[/b]
XB (Xiangqi Database Viewer) là chương trình giúp người chơi cờ làm việc với cơ sở dữ liệu (CSDL) các ván cờ (tập hợp các ván cờ). Để sử dụng, bạn cần download và cài đặt chương trình XB, sau đó là các CSDL ván cờ.

[b]Download và cài đặt chương trình XB[/b]
XB là chương trình được phát triển và cung cấp bởi xqfan. Để download nó, bạn cần vào trang download. Nhìn sang bên trái của bài viết này, bạn sẽ thấy có một mục menu mang tên là Download. Chỉ cần bấm vào đó bạn sẽ chuyển sang trang download. Hoặc bấm vào cái link dưới đây:

Trang Download của xqfan

Sử dụng thanh cuộn để cuộn màn hình lên, bạn sẽ đến được mục cho phép download XB. Bấm vào các link của XB hoặc XB unicode để download chúng.

Có hai phiên bản của XB. Một phiên bản là chương trình XB thường. Nếu bạn không có nhu cầu dùng tiếng Việt thì chỉ cần download phiên bản này cho gọn. Bạn có thể download trực tiếp phiên bản này bằng cách bấm vào cái link dưới đây:

Chương trình cài đặt XB

Phiên bản thứ hai là dùng mã unicode, chương trình nặng gấp đôi phiên bản kia. Bù lại bạn có thể dùng XB với màn hình hiện hoàn toàn bằng tiếng Việt. Yêu cầu là bạn phải có hệ điều hành từ Win2000, WinXP trở lên. Bạn có thể download trực tiếp phiên bản này bằng cách bấm vào cái link dưới đây:

Chương trình cài đặt XBU (phiên bản mã Unicode)

Sau khi download xong chương trình, bạn hãy bấm chuột vào nó để chạy. Chương trình sẽ nhanh chóng cài đặt vào đĩa cứng của bạn.

XB mới chỉ là chương trình cho phép xem và làm việc với CSDL ván cờ. Bạn còn cần phải download CSDL các ván cờ nữa.

[b]Download các CSDL ván cờ[/b]
Tiếp tục cuộn màn hình của Trang Download của xqfan cho đến cuối. Bạn sẽ thấy các link để download các CSDL. Lựa chọn các CSDL (có khá nhiều) bạn cần và bấm vào link tương ứng để download chúng về máy của bạn. Các file này đã được nén cho gọn ở dạng zip. Bạn cần giải nén chúng. Nên download và ghi các file đã giải nén vào một thư mục duy nhất.

[b]II. Sử dụng XB[/b]
[b]1. Chạy chương trình[/b]
Để chạy chương trình XB, hãy vào start->All program->Xiangqi World và bấm vào biểu tượng XB (hoặc XBU).

Nếu phiên bản XB bạn đang dùng là unicode (XBU), bạn có thể chuyển sang màn hình tiếng Việt bằng cách bấm vào menu->View->Language->Vietnamese
[img]xq285-0.jpg;center;Chuyển giao diện sang tiếng Việt[/img]

[b]Chọn xem một CSDL[/b]
Để xem một CSDL ván cờ mà bạn đã download về máy, bạn hãy làm như sau:
Từ chương trình, bấm vào menu->Database->Select/New. Một hộp thoại (dialog box) sẽ hiện ra để bạn tìm và chọn file CSDL vừa download về. Bạn hãy bấm tiếp vào nút Browse để chọn thư mục và file CSDL cần xem. Các file CSDL có đuôi là .gdb. Chọn một file rồi bấm OK để xác nhận.
[img]xq285-1.jpg;center;Lựa chọn một CSDL để xem[/img]

[b]2. Sử dụng cửa sổ các ván cờ[/b]
Bấm vào menu->Database->Browse hoặc nhanh hơn bấm vào nút hình dưới để mở cửa sổ (hộp thoại) CSDL.

[img]xq285-2.jpg;center;Nút Browse để mở cửa sổ các ván cờ[/img]

Thông tin về các ván cờ hiện ra ở dạng bảng (table). Các thông tin vắn tắt về CSDL đang xem hiện ở bên phải. Bạn có thể dùng các thanh cuộn để xem phần bị khuất, dùng con trỏ kéo để thay đổi kích thước các cột, kéo thả để chuyển một cột sang một vị trí mới dễ nhìn hơn v.v…

Để chọn một ván cờ nào đó trong bảng chỉ cần bấm vào nó. Ván cờ sẽ hiện lên trong bàn cờ nhỏ bên phải để bạn kiểm tra. Bấm vào các nút ngay dưới bàn cờ nhỏ này để xem các nước đi.

Để nhẩy đến một ván cờ nào đó dựa trên chỉ số (ID) của nó, bạn bấm số đó vào hộp nhỏ ở đáy cửa sổ và rồi bấm tiếp nút Enter.

Cửa sổ này có các nút tab góc trên bên trái để giúp bạn sử dụng các chức năng như tìm kiếm, thống kê, CSDL khai cuộc. Tab ngầm định là Mọi ván cờ (All games).
[img]xq285-3.jpg;center;[/img]

[b]Tab Tìm kiếm (Search)[/b]
Giúp bạn tìm kiếm các ván cờ theo các tiêu chí do chính bạn đặt.

[b]Tab Thống kê (Statistics)[/b]
XB sẽ tạo ra một tóm tắt dựa trên thống kê các ván cờ của một đấu thủ. Nhờ đó bạn sẽ có ngay được các thông tin quan trọng về đấu thủ này.

[b]Tab CSDL khai cuộc (Positions)[/b]
XB cho bạn nghiên cứu về các kiểu khai cuộc. Khai cuộc sẽ hiện ra ở dạng hình cây, tùy theo khai cuộc muốn nghiên cứu, bạn hãy bấm vào các nút cây tương ứng. Tại mỗi thời điểm, nhìn vào cây bạn đều biết khai cuộc đó đi như thế nào, hình bàn cờ bên phải cho bạn biết các quân cờ được bố trí như thế nào. Các thông tin quan trọng như tỷ lệ thắng-hòa-thua ứng với từng nước khai cuộc sẽ giúp bạn biết nên chọn khai cuộc nào, rủi ro là bao nhiêu. Ứng với mỗi khai cuộc XB đều tìm và tập hợp các ván cờ trong CSDL dùng khai cuộc đó cho bạn tiện nghiên cứu.
[img]xq270-2.jpg;center;CSDL khai cuộc[/img]

[b]2. Nghiên cứu kỹ một ván cờ[/b]
Nếu muốn nghiên cứu ván cờ kỹ hơn, bạn hãy bấm kép (double click) vào ván cờ hoặc chọn ván cờ rồi bấm vào nút “Open game” ở bên phải. Chương trình sẽ đưa ván cờ này vào bàn cờ chính của chương trình giúp bạn xem nó dễ dàng hơn.
Tại bạn cờ lớn, bạn có thể điều khiển xem các nước đi dễ dàng bằng cách dùng các nút điều khiển: tiến, lui, về đầu, về cuối. Bạn cũng có thể để chương trình tự động chạy từng nước cho bạn xem cho tiện. Bạn cũng có thể nhẩy đến một nước bất kỳ bằng cách bấm vào nước đi đó trên danh sách nước đi. Bạn cũng có thể copy cả ván cờ, copy hình bàn cờ, dán ván cờ…

[b]Sử dụng thanh điều khiển[/b]
[img]xq285-4.jpg;center;Hướng dẫn sử dụng thanh điều khiển[/img]

Sắp tới TPHCM sẽ tổ chức nhiều giải để tính Elo, Liên đoàn Cờ quốc gia cũng dự kiến đưa toàn bộ các giải cờ vua tiêu chuẩn trong nước vào hệ thống của FIDE (Liên đoàn Cờ vua thế giới) để tính hệ số Elo cho các kỳ thủ Việt Nam từ năm 2010, do đó chúng tôi nhận thấy rằng đây là lúc thích hợp để giải đáp một số thắc mắc của những người hâm mộ bộ môn cờ vua về con số Elo “khó hiểu” này.
[img]xq611-0.jpg;right;[/img]

Sỡ dĩ chúng tôi cho rằng nó “khó hiểu” vì trên trang web của FIDE đã có đưa thông tin và cách tính đầy đủ về nó; Tuy nhiên cách trình bày của FIDE bằng tiếng Anh theo dạng “luật” với ngôn ngữ “Hàn lâm”, nên khá khô cứng và khó nuốt, mà ở đó chỉ có các nhà chuyên môn về tính toán hệ số hoặc những ai có quan tâm nghiên cứu kỹ mới hiểu nỗi, còn phần lớn mọi người chắc là sẽ mở ra xem được vài dòng rồi đóng lại.

Đa phần các kỳ thủ Việt Nam mà chúng tôi tiếp xúc và hỏi thì cũng chỉ biết trả lời rằng: “Ờ! Tôi có số Elo đấy, khi thi đấu Elo tôi có thay đổi thế nào thì để mấy bác trên ấy tính hộ”. Mấy anh giỏi tin học hơn một chút thì đưa dữ liệu vào chương trình bốc thăm để nó tự động tính cho nó khoẻ, dễ dàng như làm quảng cáo cái túi bột giặt bay qua người một cô gái tạo thành một vệt trắng xoá, thế rồi hô lên “Ngạc nhiên chưa!”.

Dựa vào các quy định của Luật FIDE, rồi lượm lặt các “văn bản hướng dẫn” về hệ số Elo trên kho tàng Internet, cộng với một số hiểu biết chút chút của mình, chúng tôi cố tổng hợp và sắp xếp bố cục để diễn giải về hệ số Elo sao cho dễ hiểu nhất.

Các tên gọi, chỉ số và tiêu chí gốc của hệ thống tính Elo của FIDE đều bằng tiếng Anh, phần lớn các từ này không có trong tự điển hoặc nếu có cũng mang nghĩa không thích hợp với bộ môn cờ do đó sẽ rất khó chuyển ngữ chúng sang tiếng Việt. Người Việt mình có thói quen dịch tiếng nước ngoài ra tiếng mẹ đẻ theo kiểu riêng của mình, có đôi khi từ được dịch và từ gốc chẳng ăn nhằm gì với nhau, miễn là đa số nghe được, đọc được và hiểu được là đủ. Như vậy những gì mà tôi chuyển ngữ trong bài viết này cũng sẽ theo cái thói quen đó với hy vọng rằng các bạn sẽ chấp nhận. Biết đâu trong tương lai những từ Việt đẹp đẽ này sẽ trở thành một nhóm từ mới trong kho tàng ngôn ngữ giàu trí tưởng tượng của nhân loại, lúc ấy đừng có kêu lên là “bác nào dịch bậy” đấy nhé!

Chúng tôi cũng hy vọng rằng phần trình bày dưới đây không những sẽ giúp cho các bạn hiểu được về hệ số Elo mà còn có thể bổ sung kiến thức về cách tính hệ số cho tất cả các kỳ thủ chúng ta. Ta vào chủ đề chính nào!

Elo xuất phát từ tên của Tiến sĩ Arpad Emrick Elo (1903-1992), người Mỹ gốc Hung. Ông Elo đã xây dựng nên hệ thống tính của mình dựa trên nền tảng hệ thống tính toán của một nhà tổ chức cờ vua Kenneth Harkness (1896-1972), người Mỹ gốc Scotland. Như vậy hệ thống tính này có công của 2 người, nhưng người ta quen gọi tên của ông Elo vì cách tính của ông đã được hoàn thiện và gần với cách tính ngày nay.

Hệ thống Elo hiện tại được áp dụng cho nhiều môn thể thao khác nhau, tôi không nhớ là bao nhiêu môn. Riêng ở môn cờ vua thì FIDE đã có bổ sung thêm một số công thức tính toán khác, gán thêm một số quy định và đặt tên là “Rating” & “Rating Performance” (để khỏi bị nhầm với môn khác) và áp dụng từ năm 1970.

“Rating” và “Rating Performance” là một cặp số được dùng để đánh giá một cách tương đối các đấu thủ cờ vua trên thế giới mà ta quen gọi là hệ số Elo và hiệu suất thi đấu. Do chủ đề trong bài này của chúng ta là giải đáp thắc mắc cho bạn đọc vì vậy ở đây ta sẽ bắt đầu bằng việc giải thích 2 dạng số này của FIDE nhé:

1. Rating: cho ta biết sức mạnh của một kỳ thủ. Ví dụ như “Rating” của một đấu thủ A là 2500, đấu thủ B là 2100 cho ta biết rằng đấu thủ A có sức cờ mạnh hơn đấu thủ B. Với Rating như vậy, trong thi đấu thường thì A sẽ thắng B; Tuy nhiên có đôi khi A cũng bị B bắt bí, lúc đó hệ số “Rating” của B sẽ tăng và của A sẽ giảm. FIDE dựa vào “rating” để xếp hạng cho các đấu thủ trên thế giới hoặc để xếp hạt nhân cho một giải thi đấu nào đó. Như vậy “Rating” là một con số thể hiện sức mạnh tương đối của một kỳ thủ.

“Mạnh” tiếng Hán là “Cường”, người Việt mình hay đặt tên con theo từ Hán như Lâm, Hải, Long v.v… thay vì là Rừng, Biển, Rồng; Do đó tôi cũng xin dịch từ “Rating” này sang tiếng Hán Việt là “Cường số” cho nó hoành tráng vậy. Hỵ vọng từ này sẽ dễ chấp nhận cho các bạn nào yêu tiếng Việt, chắc là được phải không các bạn. Như vậy kể từ đây tôi gọi “Rating” là “cường số”, bạn nào không thích thì có thể dùng mọi biện pháp tin học để đổi các thuật ngữ này ra theo ý riêng của mình thì khi đọc sẽ không bị chướng mắt vậy.

2. Rating Performance: đây cũng là một con số giống như “cường số” nhưng nó có giá trị chỉ trong một giải thi đấu. FIDE căn cứ vào “cường số” ban đầu, cùng với kết quả thi đấu của các đấu thủ trong một giải, rồi làm một vài phép toán đại số sẽ cho ra một nhóm số khác để đánh giá khả năng đẳng cấp của đấu thủ trong giải thi đấu đó gọi là “Rating Performance”, tạm dịch là “hiệu suất”.

Ví dụ như “hiệu suất” (Rating Performance) của bạn trong một giải là 2570, có nghĩa là bạn thể hiện trình độ thi đấu của mình ở giải đó cỡ “kiện tướng quốc tế”. Như vừa rồi Lê Quang Liêm đạt “hiệu suất” ở Aeroflot Open là 2872, tức là ở đó Liêm đạt trình độ thi đấu ở tầm cỡ vô địch thế giới, hàng siêu đại kiện tướng. Các báo đài trên thế giới ca ngợi Liêm hết lời cũng là vì cái con số hiệu suất 2872.

Tiếp tục nhé! Theo quy định của FIDE, nếu như “hiệu suất” của bạn ở một giải quốc tế đạt 2450, bạn sẽ có 1 chuẩn kiện tướng quốc tế, tiếng Anh là “Norm”, bạn sẽ nhận được 1 cái giấy chứng nhận chuẩn kiện tướng quốc tế (tất nhiên là phải có vài điều kiện khác về luật kèm theo giải); Hoặc nếu bạn có hiệu suất thi đấu là 2600 bạn sẽ có 1 chuẩn Đại kiện tướng đấy. Sướng chưa!

Như vậy “cường số” và “hiệu suất” có quan hệ với nhau và được sử dụng cho 2 mục đích khác nhau trong hệ thống của FIDE; Một để đánh giá sức mạnh của đấu thủ và thể hiện trên bảng xếp hạt nhân định kỳ của FIDE 2 tháng 1 lần; Một để đánh giá khả năng của các đấu thủ và chỉ thể hiện trong một giải thi đấu.

Trên đây là phần trình bày giải thích về “Cường số” và “Hiệu suất”. Hy vọng là tôi không đi quá nhanh và vắn tắt đến mức không thể hiểu được.