Ngô Lan Hương đoạt HCĐ giải vô địch cờ tướng châu Á 2006

[b]Sĩ[/b]

[b]Đặc điểm[/b]
Sĩ cũng là một binh chủng phòng thủ, phối hợp cùng Tượng và Tốt đầu che chắn cho Tướng. Sĩ không được ra khỏi cung Tướng nên phạm vi hoạt động của nó rất hạn hẹp. Tuy nhiên nhiệm vụ chính của nó là che chắn bảo vệ tích cực cho Tướng nên sự tồn vong của Sĩ liên quan trực tiếp đến sự an nguy của Tướng.

[b]Thực lực[/b]

Khi Sĩ ở giữa cung nó khống chế được 4 điểm ở 4 góc cung, còn nó ở bất cứ góc nào thì chỉ khống chế 1 điểm mà thôi. So với Tượng thì Sĩ không có tầm hoạt động xa, thế nhưng khuyết Tượng không sợ song Xe, chứ khuyết Sĩ thì rất đáng sợ, vì tục ngữ có câu: “khuyết Sĩ kỵ song Xe”. Nhìn chung thực lực của Sĩ cũng tương đương với Tượng.

[b]Cách sử dụng[/b]

Cũng giống như Tướng trong quá trình chiến đấu, Sĩ nên tĩnh, không nên động. Đồng dạng với Tượng, Sĩ che chắn cho Tướng lúc lâm nguy, cản đường Mã địch, làm ngòi Pháo mình. Khi phòng thủ, phối hợp cùng Tượng chống đỡ Xe địch hoặc phòng Pháo tấn công, hình thành “hoa Sĩ, Tượng” hoặc thành “thuận Sĩ, Tượng”, phòng Mã tấn công thì nên “giương Sĩ giác”. Sau đây chúng ta xem một số thế cờ:

Thế 1: Chẹn Mã lộ Tướng tranh thắng.
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Chẹn Mã lộ Tướng tranh thắng
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 3k5/9/2P6/9/9/4R4/9/6h1E/4A1r2/3AK3c w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. S5.4 X7-4 2. X5.5 Tg4.1 3. B7.1 Tg4.1 4. X5/2 }END[/game]
thắng.

Thế 2: Che chở bảo vệ Tướng mình.
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Che chở bảo vệ Tướng
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 2eaka3/9/4e4/8C/9/9/r8/4E4/4A4/4KA3 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.P1-5 S6.5 }END[/game]
Sĩ, Tượng bảo vệ Tướng Đen lên đầu cùng bên như vậy gọi là “thuận Sĩ, Tượng”. Nếu đi thuận Sĩ, Tượng sẽ vô hiệu hoá Pháo đối phương không còn chiến đấu được nữa.

Bây giờ cũng thế cờ này, nếu Đen đi.

[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Che chở bảo vệ Tướng
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 2eaka3/9/4e4/8C/9/9/r8/4E4/4A4/4KA3 b – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1… X1.3 2. S5/6 X1/3 3. S4.5
}END[/game]

Lên Tượng và Sĩ ở 2 cánh khác nhau như vậy gọi là “nghịch Sĩ, Tượng” hay cũng gọi là “hoa Sĩ, Tượng”. Chơi kiểu này ngăn chặn mọi nước chiếu của Xe.

Thế 3: Dùng Sĩ che để di chuyển Tướng.

[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Dùng Sĩ che để di chuyển Tướng
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 2P1kae2/4a4/4c3e/4C4/8p/9/9/9/5K3/5A3 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. S4.5! B9.1 2. Tg4/1 B9-8
3. Tg4-5 B8-7 4. Tg5-6 }END[/game]
thắng.
Nhờ Sĩ lên mặt che Tướng Trắng từ cánh mặt chuyển sang cánh trái, hỗ trợ Tốt chiếu bí, không có Sĩ thì ván cờ hoà.

Thế 4: Làm ngòi cho Pháo tấn công xa.
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Làm ngòi cho Pháo tấn công xa
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 4c4/3k5/3aR4/9/9/9/9/9/C3Apr2/4K4 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. P9-6 S4/5
2. S5.6! S5.4
3. X5-6 }END[/game]
thắng.

[b]1. PHƯƠNG ÁN PHÁO ĐẦU TIẾN TỐT 3 HOẶC RA XE SỚM[/b]

[b]Biến chung:[/b]
[game]
FORMAT WXF
GAME Phương án Pháo đầu tiến Tốt 3 hoặc ra Xe sớm – Biến chung
RED Trắng
BLACK Đen
START{
1. P2-5 M2.3 2. M2.3 P8-6
DIAG{ #3 RED }
}END[/game]
 

[b]Biến 1:[/b]
[game]
FORMAT WXF
GAME Phương án Pháo đầu tiến Tốt 3 hoặc ra Xe sớm – Biến 1
RED Trắng
BLACK Đen
START{
1. P2-5 M2.3
2. M2.3 P8-6
3. B3.1 M8.7
4. M8.9
DIAG{ #4 BLUE }
/*Trắng còn các khả năng khác:
*Một là 4. P8-7, nếu Đen đi 4…X9-8 5. X1-2, hoặc 4…X9.1 5. M8.9 X1-2 6. X9-8, Đến đều giữ thế chủ động.
*Hai là 4. B7.1 X9-8 5. P8-7 X8.4 6. M8.9 X1-2 7. X9-8 P2.4 8. X1-2 X8-4 9. X2.6, Trắng còn tiên thủ.
*Ba là 4. Xl-2 X9.1 5. B7.1 X9-4 6. P5-4 X4.3 7. M8.7 B3.1 8. B7.1 X4-3 9. T7.5, thế trận cân bằng.*/
4. … X9-8
5. P8-7 X1-2
/*Đen còn hai khả năng: Nếu như 5…X8.4 8. Xl-2 X8-2 7. X2.6, hoặc nếu 5…T3.5 6. X9-8 P2-1 7. B7.l S4.5 8. X1-2 X8.9 9. M3/2 X1-4 10. P5-3, Trắng hơi ưu trong cả hai trường hợp.*/
6. X9-8 P2.4
7. B7.1 X8.4 8. X1-2 X8-4
9. X2.6 P6-4 10. S6.5 T3.5
11. X2-3 S4.5 12. P7.4 P2.1
13. M3.4 X4-6 14. M4/6 P2/1
15. B5.1 P2-9 16. X8.9 M3/2
}END[/game]
[b]∞[/b]

[b]Biến 2:[/b]
[game]
FORMAT WXF
GAME Phương án Pháo đầu tiến Tốt 3 hoặc ra Xe sớm – Biến 2
RED Trắng
BLACK Đen
START{
1. P2-5 M2.3 2. M2.3 P8-6
3. B3.1 B3.1 4. M8.9 T7.5
5. P8-7
DIAG{ #5 BLUE }
/*Trắng có thể chơi 5. X1.1 M8.7 6. P8-6 X1-2 7. X9-8 S5.5 8. X1-7 X9-8 9. B7.1 B3.1 10. X7.3 X8.4, thế còn phức tạp. Hoặc nếu như 5. P8-6 X1-2 5. X9-8 M8.7 7. X1-2 P2.4 8. M9/7 P2/1 9. X8.3, Trắng hơi ưu.*/
5. … X1-2
6. X9-8 P2.4
7. X1.1 M8.7
8. X1-4
/*Nếu như 8. X1-7 X9-8 9. B7.1 P2-3 10. X8.9 P3.2 11. X8/9 P3/3 12. P5-6 X8.4 13. T3.5 B7.1 14. T5.7 B7.1, Đen chủ động hơn.*/
8. … S6.5
9. X4.3 X9-8 10. B9.1 X8.4
11. X4-8 X2.5 12. M9.8 P2-1
13. P7-9 B7.1 14. M8/7 B7.1
15. M7.9 B7.1 16. M3/5 B7-6
}END[/game]
[b]∞[/b]

[b]Biến 3:[/b]
[game]
FORMAT WXF
GAME Phương án Pháo đầu tiến Tốt 3 hoặc ra Xe sớm – Biến 3
RED Trắng
BLACK Đen
START{
1. P2-5 M2.3 2. M2.3 P8-6
3. X1-2 M8.7 4. M8.9
DIAG{ #4 BLUE }
/*Trắng còn ba khả năng khác:
*Một là 4. P8-6, bây giờ Đen có thể đối phó bằng 4…X1-2 5. M8.7 P2-1 6. B7.1 B7.1 hoặc nếu 4…B7.l 5. M8.7 S4.5 6. X9-8 B3.1, cả hai trường hợp này dễ cân bằng. Còn nếu Đen đi 4…X1.1 5. M8.7 X1-4 , hai bên đối công, hoặc nếu 4…X9.1 5. M8.7 X1-2 6. X9-8 B7.1, Trắng còn chủ động hơn.
*Hai là 4. B5.1, nếu Đen đối phó 4…P2-1 hoặc 4…B7.1 tạo thế đối công còn như Đen đi 4…X1.1 hoặc 4…P5-5 vẫn thường bị Trắng uy hiếp.
*Ba là 4. B3.1, Trắng vẫn có ưu thế tấn công.*/
4. … B7.1
5. P8-7
/*Trắng có thể chơi 5. X9.l hoặc 5. P8-6 đưa vế các dạng tấn công trên, Trắng vẫn còn giữ chủ động.*/
5. … X1-2 6. X9-8 P2.4
7. X2.4 X9-8 8. X2-4 S4.5
9. B9.1 P2/2 10. B7.1 T7.5
11. P7.4! X8.6 12. P5-7 X8-7
13. T7.5 B7.1 14. X4-3 X7/1
15. T5.3 B9.1 16. T3/5 M7.6
}END[/game]
[b]+=[/b]

[b]Biến 4:[/b]
[game]
FORMAT WXF
GAME Phương án Pháo đầu tiến Tốt 3 hoặc ra Xe sớm – Biến 4
RED Trắng
BLACK Đen
START{
1. P2-5 M2.3
2. M2.3 P8-6
3. X1-2 B7.1
4. B5.1
DIAG{ #4 BLUE }
/*Trắng còn các khả năng khác như 4.X2.8 hoặc 4.X2.6 hoặc 4.M8.9 thường đưa đến cân bằng hoặc Trắng hơi ưu một chút.*/
4. … M8.7
5. X2.6 P6-5
6. X2-3
/*Nếu Trắng chơi 6. M8.7 X9.2 7. X9.l M7.6 8. B5.1 P5.2 9. M7.5 P5.3 10. T3.5 M6.5 11. M3.5 X1.l 12. B3.1 X1-4, hai bên đối công.*/
6. … X9.2
7. M8.7 B3.1 8. X3/1 T3.1
9. M7.5 P2.2 10. X3.1 M3.4
11. B5.1 M4.5 12. B5.1 P5/1
13. B5.1 T7.5 14. P5.5 P5-7
15. P5-1 P7.2 16. M3.5 P7-5
}END[/game]
[b]+-[/b]

Sau 53 nước đối đáp, bên tiên còn Xe, Mã và hai Tốt đối bên hậu còn Xe, Pháo, Tốt và Sĩ Tượng toàn. Bên tiên tuy hơn một Tốt nhưng khuyết một Tượng, muốn thắng cũng khó khăn. Nhưng trong thực tế chiến đấu bên hậu tùy tiện đi sai nước tiến Tốt, thành thử bên tiên khéo tranh thủ lấn tới diệt Sĩ, tạo thế thắng. Bây giờ đến lượt bên hậu đi:

[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Lữ Khâm thắng Vạn Xuân Lâm
RED Lữ Khâm
BLACK Vạn Xuân Lâm
FEN 2e1ka3/4a4/1c2e4/1H1R2P2/4r4/P8/6p2/9/4A4/2EAK4 b – – – 0
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
53. … B7.1?
/*Tiện tay đấm Tốt chẳng xét kỹ, tạo cơ hội thuận lợi cho bên tiên đi một nước cờ quyết định. Đúng ra phải chơi 53. X5-3 thì ổn*/
54. X6.1!
/*Lợi dụng thế đứng sẵn sàng chiếu hết Tướng đối phương, bắt chết Pháo đang chôn chân cản Mã, Lữ Khâm tiến Xe vào mồm Sĩ, đi nước cờ quyết định tạo thế thắng rõ. Không còn cách nào khác tốt hơn, bên hậu đành phải tiến Sĩ đổi Xe, mất Sĩ chỉ còn Pháo và Tốt đã lụt và hai Tượng một Sĩ khó chống đỡ được đối phương còn Mã hai Tốt tự do và một Tượng hai Sĩ*/
54. … X5.4
55. S6.5 S5.4 56. M8.6 Tg5-4
57. B9.1 P2-3 58. B9-8 P3/1
59. B3-4 B7.1 60. M6.8 B7-6
61. T7.5 Tg4-5 62. M8/7 P3-5
63. M7/6! P5-4 64. B8.1 S6.5
65. B8-7 P4.3 66. S5.4 Tg5-4
67. B7-6 P4-5 68. T5/7 P5-9
69. M6.4 P9/4 70. B4-5 P9-6
71. S4/5 P6-9 72. T7.5 P9-6
73. M4/3 B6-7 74. B5-4 P6-9
75. B4-3 P9.4 76. M3.2! P9/1
77. B3.1! T5.7 78. B3.1 P9-6
79. M2.3 P6/1 80. B3-4 Tg4.1
81. T5/7 B7-6 82. S5.4!
/*Đến đây tuy là một tàn cuộc tất thắng, nhưng Lữ Khâm cũng phải vận dụng Mã Tốt vô cùng xuất sắc. Bây giờ để lộ Tướng trợ công, cục diện thắng đã thành.*/
82. … T7/5
83. B6-5 T5.3 84. B5-4 T3/5
85. Bt-5!
}END[/game]

Đến đây bên hậu mất Pháo, bên tiên tất thắng.

(theo Dương Điện)