Giai thoại làng cờ: Lịch sử có thể lặp lại

Các bạn có thể xem lại phần nguyên lý chơi cờ trong các cuốn sách đã xuất bản như [i]Cẩm nang cờ Tướng[/i] (Trần Tấn Mỹ, Lê Thiên Vị, Phạm Tấn Hòa, Quách Anh Tú), [i]Cờ Tướng – Những vấn đề cơ bản[/i] (Lê Uy Vệ, Nguyễn Tấn Thọ) hoặc trong các bài đã đăng.

Để minh họa cho điều trên chúng tôi chọn ngẫu nhiên một ván thi đấu tại Giải vô địch cờ Tướng đồng đội toàn quốc 1998 tại Bà Rịa – Vũng Tàu. Ván cờ của Trịnh A Sáng (đi trước thắng) Trần Quang Nhật như sau:

[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trịnh A Sáng (thắng) Trần Quang Nhật
RED Trịnh A Sáng;;;
BLACK Trần Quang Nhật;;;
RESULT 1-0
START{
1. P2-5 M8.7 2. M2.3 X9-8
3. X1-2 B7.1 4. X2.6 M2.3
5. B7.1 S4.5 6. M8.7 M7.6
7. P8.2 B7.1 8. X2-4 B7.1
9. M3/5 M6/4 10. X4/2 P8.7?
DIAG{ #10 BLACK POPUP }
/*Sau 10 nước khai cục, Trần Quang Nhật thể hiện rõ là “không thuộc bài”. Nước thứ 5 cần đi [b]5… T3.5[/b], nước thứ 10 nhất thiết phải đi [b]10… P2.1[/b]

Ở nước thứ 5 nếu không lên Tượng thì khi [b]B7.1[/b] dù chơi cách nào bên Đen cũng kém phân. Nước thứ [b]10… P2.1[/b] được các tác giả Trình Minh Tùng, Đỗ Cảnh Minh, Cát Duy Bồ trong [i]Pháo loại bố cục đại toàn[/i] dành hẳn một lời bình: Đen lên Pháo bên phải phòng Trắng [b]P8.2[/b] bắt Mã là nước đi chính xác.*/
11. P8.2 M4/3 12. M7.6 Ms.5?
}END
[/game]

Lên Mã đầu làm tắc toàn bộ cánh phải, vi phạm nguyên tắc khai cục, dẫn đến thua cờ.

Vậy nên tính toán lựa chọn nước nào?

Cần khai triển thoáng các quân, liên tục tranh tiên. Có thể xét các phương án sau: [b]12… B3.1; 12… X8.2; 12… X8.8, 12… T3.5[/b].

Xét một cách sơ bộ thì [b]12… T3.5[/b] tuy mở thoáng cho Xe góc phải nhưng không hiệu quả vì Trắng còn nước [b]P5-6[/b] đuổi Xe, mặt khác [b]T3.5[/b] còn làm tắc hẳn Mã ở lộ 3. Nước [b]12… X8.8[/b] đợi [b]13. X9.1[/b] thì có thể tiến Tốt xuống, nhưng nếu [b]13. X9.2[/b] thì không tác dụng. Bây giờ chúng ta xét hai phương án đầu:

Nếu 12… B3.1 thì Trắng có hai cách đi:
*13. B7.1 Mt.4 14. B7-6 M3.2 đối công quyết liệt
*13. M6.7 X8.4 14. P8-5 Mt.5 15. P5.4 T3.5 16. X9-8 X8/1 17. X8.7 X8-5 đối công.

Nếu 12… X8.2 thì có thể:
13. M6.5 Mt.5 14. P8-5 T3.5
15. X9-8 X8-6 16. X4.3 P2-6
17. X8.8 P8/8
cờ chưa đến nỗi hỏng.

Trong thi đấu nhỡ gặp phải bài bản chưa thuộc thì phải tuân theo các nguyên tắc. Đã không thuộc bài lại không theo nguyên tắc thì dễ thua cờ. Cần rút kinh nghiệm cho các trận đấu sau này.

[b]Lưu ý của Bạn cờ:[/b]
*Cuốn sách đề cập trong bài [i]Cẩm nang cờ Tướng[/i] (Trần Tấn Mỹ, Lê Thiên Vị, Phạm Tấn Hòa, Quách Anh Tú) đã được chúng tôi phát hành (với sự cho phép của các tác giả) kèm với phần mềm CCW. Bạn có thể lấy trong phần download.
*Một số ván cờ thế trong cuốn [i]Cờ Tướng – Những vấn đề cơ bản[/i] (Lê Uy Vệ, Nguyễn Tấn Thọ) đã được đưa vào Cơ sở dữ liệu cờ thế (puzzle). Bạn có thể xem online hoặc download.

[b]24.15:[/b] Bắt mãi một quân đối phương không di động được: thua.

[b]Hình 39[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 2eaka3/C4rH2/4e1h2/1Rp5p/6p2/2P6/4c1P1c/4E3C/4A4/4KAE2 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.X8.2 S6.5
2.X8/3 S5/6
3.X8.3 S6.5
4.X8/2 S5/6
5.X8.2 S6.5
6.X8/2 S5/6
}END
[/game]

[b]Hình 40[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 1Ceak4/R3arH2/4e1h2/2p5p/6p2/2P6/4p1P1c/4E4/4A4/4KAE2 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.P8/1 S5/6
2.P8.1 S6.5
3.P8/1 S5/6
4.P8.1 S6.5
5.P8/1 S5/6
6.P8.1 S6.5
}END
[/game]

[b]Hình 41[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 2eaka3/C4rH2/4e1h2/H7p/2p3p2/8P/2P3P2/9/4A4/4KA3 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. M9.8 S6.5
2. M8/7 S5/6
3. M7.6 S6.5
4. M6/7 S5.6
5. M7.8 S6.5
6. M8/7 S5/6
}END
[/game]
Hình 39, 40, 41 tuy Mã Trắng không có căn, nhưng Xe Đen không di động được, nên không tính là bắt mãi quân Mã này. Bên Trắng lợi dụng Xe Pháo hoặc Mã Pháo bắt mãi Xe Đen, nên phạm luật bị xử thua.

[b]24.16[/b]: Pháo, Mã luân phiên bắt mãi một quân, bị xử thua (Các hình 42, 43, 44)

[b]Hình 42[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 1re1kaer1/4a1c2/1ch3h2/p1C1p1R1p/9/9/P1P1P1P1P/2H1C1H2/9/2EAKAE2 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.X3-4 M7.8
2.X4-3 M8/7
3.X3-4 M7.8
4.X4-3 M8/7
5.X3-4 M7.8
6.X4-3 M8/7
}END
[/game]
Xe Trắng một bắt, một ngừng nên chưa phạm luật, Mã và Pháo bên Đen đuổi bắt mãi Xe nên phạm luật, bị xử thua.

[b]Hình 43[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 1re1kaer1/4a1c2/1ch6/pRp1pR2p/7h1/2P2p3/P3P1P1P/C1H1C1H2/4A4/2EAK1E2 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.X4-3 M8/7
2.X3-4 M7.8
3.X4-3 M8/7
4.X3-4 M7.8
5.X4-3 M8/7
6.X3-4 M7.8
}END
[/game]
Xe bên Trắng luân phiên bắt hai quân, nên chưa phạm luật. Mã và Pháo Đen đuổi bắt mãi Xe, nên phạm luật, bị xử thua.

[b]Hình 44[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN r1e1kaer1/4a1c2/1ch6/p1p1pR2p/3HP2h1/9/P1P3p1P/1C2C4/4A4/RHEAK1E2 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.X4-3 M8/7
2.X3-4 M7.8
3.X4-3 M8/7
4.X3-4 M7.8
5.X4-3 M8/7
6.X3-4 M7.8
}END
[/game]
Mã và Pháo đen đuổi bắt mãi Xe, nên phạm luật, xử thua.

[b]24.17:[/b] Hai bắt, một bắt lại: Hai bắt thua (Các hình 45, 46, 47)

[b]Hình 45[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 4ka3/1CP1a4/4e4/2p6/1ce1r4/4CH3/4Pp2P/4E4/4A4/2EAK4 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.M4.3 X5/1
2.M3.4 X5.1
3.M4/3 X5/1
4.M3/4 X5.1
5.M4.3 X5/1
6.M3.4 X5.1
}END
[/game]

[b]Hình 46[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 3ak1er1/4a4/4e4/p8/6p2/9/P7P/h7E/4A4/2R1KA3 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.X7.2 M1.2
2.X7/1 M2/1
3.X7.1 M1.2
4.X7/1 M2/1
5.X7.1 M1.2
6.X7/1 M2/1
}END
[/game]

[b]Hình 47[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 4kae2/4a4/8e/p1p5p/4c1h2/6R2/P1P1P1P1P/4EC3/8H/2E1KA1r1 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.M1.3 X8-7
2.M3/1 X7-8
3.M1.3 X8-7
4.M3/1 X7-8
5.M1.3 X8-7
6.M3/1 X7-8
}END
[/game]

Hình 45, 46 và 47 đều là hai bắt, một bắt lại, nên bên hai bắt bị xử thua.

[b]24.18:[/b] Một bắt, một bắt lại: hòa

[b]Hình 48[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 3akc3/4a4/9/9/3h5/1R7/9/9/4A4/4KAE2 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.X8.1 M4.3
2.X8-7 M3/5
3.X7/1 M5/4
4.X7-6 M4.6
5.X6.1 M6.5
6.X6-5 M5/3
7.X5/1 M3/4
8.X5-6
}END
[/game]

Hai bên đuổi bắt quân nhau, đều phạm luật, nên xử hòa:

[b]24.19:[/b] Bắt mãi một quân thua (Các hình 49, 50)
[b]Hình 49[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 4ka3/4a4/3Pe4/2p1r3p/2e6/2R6/1h7/4E4/4A4/4KAE2 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.X7/1 M2.1
2.X7/2 M1/2
3.X7.2 M2.1
4.X7/2 M1/2
5.X7.2 M2.1
6.X7/2 M1/2
}END
[/game]

Mã Đen một bắt một ngừng nên không phạm luật, Xe Trắng đuổi bắt mãi quân Mã, nên phạm luật, bị xử thua.
[b]Hình 50[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 3akr3/h3a4/4e4/9/P1e6/9/1h7/4E4/3RA4/2EAK4 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.X6.2 M2.3
2.X6/2 M3/2
3.X6.2 M2.3
4.X6/2 M3/2
5.X6.2 M2.3
6.X6/2 M3/2
}END
[/game]
Mã Đen một chiếu, một bắt, nên chưa phạm luật, Xe Trắng đuổi bắt mãi quân Mã, nên phạm luật, bị xử thua.

[b]24.20:[/b] Bắt mãi quân cùng loạiu (Xe bắt Xe, Pháo bắt Pháo hoặc Mã bắt Mã):
*Nếu quân hai bên đều không bị giam, có thể ăn quân thì coi là thí mãi, không đổi xử hòa
*Nếu quân một bên bị giam không ăn được quân, thì đối phương không được bắt mãi. (Các hình từ 51 đến 55).
[b]Hình 51[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 2eak3r/4a4/4e4/p3C1R2/9/P8/5R3/9/4r4/5K3 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.X3-1 X9-8
2.X1-2 X8-7
3.X2-3 X7-8
4.X3-2 X8-9
5.X2-1 X9-7
6.X1-3
}END
[/game]

[b]Hình 52[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 2e1ka3/4a4/4e4/p3r3p/9/1R7/P7P/2p1CpC2/4A1h2/2EK1AE1c w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.X8.2 X5.3
2.X8/3 X5/2
3.X8.2 X5.2
4.X8/2 X5/1
5.X8.1 X5.1
6.X8/1
}END
[/game]
Hình 51 và 52: Xe Trắng thí mãi, còn Xe Đen thì chưa bị giam, nên cả hai bên đều không bị phạm luật, xử hòa.

[b]Hình 53[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN Cc1ak4/4a1P2/9/2p6/1P7/6C2/9/E2p5/2p2p3/4K4 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.P3-8 P2-3
2.P8-7 P3-2
3.P7-8 P2-3
4.P8-7 P3-2
5.P7-8 P2-3
6.P8-7 P3-2
}END
[/game]
Pháo bên Đen bị ghim không thể rời đường ngang để ăn Pháo được. Do đó bên Trắng không được lấy cớ là dọa hết mãi để bắt mãi Pháo Đen. Nếu bắt mãi bị xử thua.

[b]Hình 54[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 3k1a1cC/4a4/4e4/9/6PP1/2C6/2p1r4/4E4/4A4/4KAE2 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.P7-2 P8-7
2.P2-3 P7-8
3.P3-2 P8-7
4.P2-3 P7-8
5.P3-2 P8-7
6.P2-3 P7-8
}END
[/game]
Pháo Đen tuy bị giam, nhưng vì có một nước có căn, nên Pháo Trắng không bị coi là bắt mãi, do đó xử hòa.

[b]Hình 55[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 5ae2/4k2P1/5ah1e/p1p3p2/8p/2P4H1/6P1P/E8/5p2c/3KC4 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.M2.4 M7.9
2.M4/2 M9/7
3.M2.4 M7.9
4.M4/2 M9/7
}END
[/game]
Mã Đen bị vướng chân không thể ăn Mã Trắng, nên không phạm luật
Mã Trắng đuổi bắt mãi Mã Đen, nên phạm luật, bị xử thua.

[b]24.21:[/b] Pháo lợi dụng quân khác làm ngòi để bắt quân không có căn, thì coi là bắt mãi, bị xử thua. Nhưng nếu bắt mãi Tốt chưa qua sông, thì xử hòa. (Các hình từ 56 đến 60)
[b]Hình 56[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 4ka1hC/3Pa4/9/8p/8P/4c4/9/7C1/3p1p3/4K4 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.B1-2 P5-8
2.B2-3 P8-7
3.B3-2 P7-8
4.B2-3 P8-7
5.B3-2 P7-8
6.B2-3 P8-7
7.B3-2
}END
[/game]
Mã Đen không căn, Pháo Trắng thay đổi ngòi bắt mãi là phạm luật, nên bên Trắng bị xử thua

[b]Hình 57[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 4k1e2/4h4/3aea3/4p4/9/8P/P2hP4/2H1EA3/8c/2EK2C2 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.P3-4 P9-6
2.S4/5 P6-8
3.S5.4 P8-6
4.S4/5 P6-8
5.S5.4 P8-6
6.S4/5 P6-8
7.S5.4
}END
[/game]

[b]Hình 58[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 2eakae2/9/4c3h/p1prp3R/9/2P6/P3P1c1P/2H1EC2E/4A4/3AK4 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.P4-3 P7-6
2.T1.3 P6-7
3.T3/1 P7-8
4.T5.3 P8-7
5.T3/5 P7-6
6.T1.3 P6-7
7.T3/1
}END
[/game]
Hình 57 và 58: Pháo bên Trắng lợi dụng thay đổi ngòi để bắt mãi Sĩ, Tượng, nên phạm luật, bị xử thua.

[b]Hình 59[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 3akaeC1/9/4e4/7P1/2h6/8p/3p5/9/4A1c2/2EAK1E1C w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.T3.1 P7-9
2.T1.3 P9-6
3.T3/1 P6-9
4.T1.3 P9-6
5.T3/1 P6-9
6.T1.3 P9-6
}END
[/game]
Tốt đen qua sông không có căn, Pháo Trắng thay đổi ngòi để bắt mãi Tốt đen đã qua hà, nên phạm luật, bị xử thua.

[b]Hình 60[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 4kaeC1/4a4/4e4/7P1/2h5p/9/3p5/9/4A1c2/2EAK1E1C w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.T3.1 P7-9
2.T1.3 P9-6
3.T3/1 P6-9
4.T1.3 P9-6
5.T3/1 P6-9
7.T1.3
}END
[/game]
Tốt đen tuy không có căn, nhưng chưa qua sông, Pháo Trắng có thể thay đổi ngòi để bắt mãi Tốt này nên không phạm luật.

Tập hợp các bài trong một chuyên đề