XqMoon

[b]II – Chiếu bí là mục đích tối hậu của ván đấu[/b]
Ván đấu là cuộc chiến giữa hai đấu thủ điều khiển hai đạo quân trên bàn cờ giao tranh nhau với mục đích tối hậu là phải chiếu bí Tướng đối phương. Muốn đạt được mục đích này không đơn giản, vì hai bên có lực lượng ngang nhau. Do đó việc trước tiên là phải tiêu diệt và tiêu hao lực lượng đối phương, rồi sau đó mới có khả năng tấn công chiếu bí Tướng đối phương.

Để hiểu rõ thế nào là Tướng bị chiếu hết, chúng ta xem xét một trường hợp cụ thể sau đây. Thế nhưng trước hết cần thống nhất khái niệm về thuật ngữ “chiếu bí” hay “chiếu hết”.

[b]1. Khái niệm về “chiếu bí”[/b]

Đây là một thuật ngữ hoàn toàn do làng cờ Việt Nam đặt ra trên cơ sở tham khảo thuật ngữ của Trung Quốc. Thuật ngữ “chiếu bí” dùng chỉ tình trạng khi một bên “chiếu Tướng” còn một bên “bị chiếu” mà Tướng không có chỗ nào ẩn nấp, cũng không có quân nào cứu viện. Đó là Tướng bị “chiếu bí”. Người Trung Quốc thì gọi là “Tướng bị sát hại” hay ngắn gọn hơn là “Tướng chết”.

Ta xem hình:
[img]xq231-0.gif;center;[/img]

Nếu Trắng đi trước: 1.X4-5 (chiếu bí).

Nếu Đen đi trước: 1…B5.1 hoặc 1…B5-4 hay 1…M3.2 cả mấy cách đều chiếu bí.

[b]2. Ván cờ thua[/b]

Ván cờ kết thúc luôn diễn ra hai tình huống: thắng – thua và hoà. Hễ bên này thắng thì bên kia thua, còn hai bên không ai thắng, thua là ván cờ hoà. Phần trên vừa nêu về khái niệm “chiếu bí” và qui ước: bên nào Tướng bị chiếu bí thì bên đó thua cuộc. Thế nhưng ván cờ thua không phải chỉ do bị chiếu bí. Sau đây chúng ta nói rõ hơn về ván cờ thua, minh hoạ lại những qui định cơ bản ở chương một.

[b]a. Ván cờ thua do bị chiếu bí[/b]

Thế cờ trên minh hoạ rõ trường hợp này: Trắng hoặc Đen đi trước sẽ chiếu bí Tướng đối phương. Chương sau chúng ta sẽ học những kiểu chiếu bí điển hình do sự hợp lực giữa các quân tấn công vào Tướng đối phương.

[b]b. Ván cờ thua vì Tướng bị lộ mặt[/b]

Căn cứ vào luật đi quân thì hai Tướng không được nhìn thấy mặt nhau (không được lộ mặt Tướng). Như vậy khi bên bị chiếu mà Tướng vi phạm thì bị xử thua. Hình bên cho thấy: Nếu Trắng đi 1.X5-6 thì Tướng Đen chạy vào lộ giữa nhìn thấy Tướng Trắng. Do đó bên Đen bị xử thua ngay.
[img]xq231-1.gif;center;[/img]

[b]c. Ván cờ thua vì “kẹt nước” hay bí nước[/b]

Trường hợp này Tướng không bị chiếu nhưng tất cả các quân đều không có quân nào thực hiện được nước đi đúng luật. Tình trạng này thuật ngữ Trung Quốc gọi là “khốn bí” hay là chết nghẹt.

Như hình: Sau khi Trắng đi 1.Tg.1 thì các quân Đen nghẹt cứng không đi được. Đen bị xử thua.

[img]xq231-2.gif;center;[/img]

[b]d. Ván cờ thua do bên yếu kém tự nguyện[/b]

Có nhiều ván cờ khi chưa kết thúc nhưng một bên chủ động tuyên bố chịu thua. Có thể nêu các trường hợp sau đây:

Khi đối phương đông quân hơn còn bên mình yếu kém không thể chống đỡ được nữa.

Như thế cờ hình dưới: Đen chống đỡ nữa cũng vô ích. Trắng hơn một Pháo khống chế trung lộ, nhảy Mã qua phối hợp làm thua dễ thôi. Đen đầu hàng.
[img]xq231-3.gif;center;[/img]

Khi đối phương nhiều Tốt hơn mà bên mình không có khả năng phản đòn, chống đỡ chỉ là tuyệt vọng thôi.

Như thế cờ dưới, Trắng hơn 3 Tốt đảm bảo sẽ tràn sang đủ cả 3. Đen chịu thua sớm cho đỡ kéo dài thời gian.

[img]xq231-4.gif;center;[/img]

Khi đối phương thắng thế quá lớn đảm bảo sẽ làm thua trong 2 – 3 nước.

[img]xq231-5.gif;center;[/img]

Như thế cờ dưới: Trắng chơi M3.2 rồi phối hợp với Pháo chiếu bí trong 2 nước. Đen lâm vào thế tuyệt sát, không cần đối phương phải ra tay, buông cờ nhận thua là lịch sự.

[img]xq231-6.gif;center;[/img]

Khi đối phương đưa đến một tình thế mà ai cũng công nhận là thắng.

Chẳng hạn thế cờ dưới: Trắng còn 1 Xe 1 Tốt phải thắng đối phương 1 Xe 1 Sĩ. Điều này coi như ai cũng công nhận, Đen chịu thua ngay.

[img]xq231-7.gif;center;[/img]

Ngoài ra các ván cờ thua do phạm luật, do lỗi kỹ thuật hoặc lỗi tác phong hay đi quá trễ… đều bị trọng tài xử lý theo điều lệ giải.

[b]3. Ván cờ hoà[/b]

Đây là trường hợp ván cờ kết thúc mà không có người thắng, kẻ thua giống như trận đấu bóng đá, hai bên giữ được tỉ số 0-0.

Thực ra ván cờ hoà diễn ra cũng ở nhiều dạng.

[b]a. Hoà cờ vì không bên nào đủ sức chiến thắng[/b]

Tình trạng này lực lượng hai bên đều có hạn, không đủ quân để chiến thắng đối phương. Tốt nhất là nên ngừng ván cờ và đồng ý hoà.

Như ván cờ dưới: Trắng hơn một Pháo nhưng không có quân nào khác làm ngòi chiếu Tướng, vì vậy Trắng phải đồng ý hoà.
[img]xq231-8.gif;center;[/img]

[b]b. Hoà cờ vì hai bên đưa đến thế cờ hoà điển hình:[/b]

Tình trạng này hai bên tạo thành thế cờ mà trong làng cờ ai cũng thừa nhận là hoà. Do đó nên chấp nhận hoà là hợp lẽ.

Chẳng hạn thế cờ dưới:
[img]xq231-9.gif;center;[/img]

Trắng đi trước.

1.X5-2 Tg/1
2.X2.4 Tg.1
3.Tg.1 M3.1
4.X2/1 M1/3

Thế cờ này tuy Trắng ưu thế, nhưng Đen có đến 4 con hợp thành một hệ thống phòng ngự hoàn chỉnh khiến Trắng không uy hiếp được. Thế cờ này làng cờ đều nhìn nhận Trắng không thắng được, vì vậy hai bên đồng ý hoà.

[b]c. Hoà cờ do một bên đề nghị một bên đồng ý[/b]

Trường hợp này hai bên tạo ra một thế cân bằng, nếu chơi giỏi vẫn có thể thắng, thua. Thế nhưng thế trận hai bên đều vững chắc, không có sơ hở gì để khai thác. Nếu một bên đề nghị hoà với đối phương đồng ý thì ván cờ được xử hoà.

Như thế cờ dưới, hai bên chờ sơ hở của đối phương để tấn công, nhưng chẳng bên nào có cơ hội để tấn công. Nếu như Đen hoặc Trắng đề nghị hoà và đối phương đồng ý thì xem là hoà cờ.

[b]d. Hoà cờ là do hai bên cùng phạm kỳ lệ hoặc các nước cứ lặp đi lặp lại[/b]

Nếu như hai bên cùng phạm một điều trong kỳ lệ hoặc cả hai lặp đi lặp lại các nước hợp lệ nhưng không chịu thay đổi nước đi khác thì trọng tài có quyền xử hoà, chẳng cần hỏi ý kiến của đấu thủ nào.

Kiện tướng Dus Chotimirsky giảng bài cờ rất sinh động, thích thảo luận và cũng thường sa vào những cuộc tranh luận. Một lần khi trình diễn lại một ván cờ của mình, ông hỏi khán giả:
– Nào, vậy theo các bạn thì tôi nên chơi như thế nào ở đây?
Có ai đó dưới khán giả trả lời:
– Ông sẽ đi Mã đến c6.
– Tuyệt đối chính xác – Dus Chotimirsky kêu lên hoan hỷ – đó chính là cái nước ngu ngốc nhất mà tôi đã đi.

[b]24.29:[/b] hai quân hoặc nhiều quân luân phiên nhau đuổi bắt mãi một quân thì xử thua. (Các hình 81, 82)

[b]Hình 81:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 2e1ka1P1/4a4/e8/p5R2/8c/7R1/P1p3p2/3rEh3/H2C2h1C/3K1HE2 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. X2.1 P9/2
2. X3.1 P9.1
3. X2.1 P9.1
4. X3/2 P9/2
5. X2.1 P9.1
6. X3.1 P9.1
}END
[/game]

[b]Hình 82:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 4k4/9/9/9/3P5/4C4/2H6/6ppc/4p4/5K3 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. M7/5 B5-4
2. M5.7 B4-5
3. M7/5 B5-4
4. M5.7 B4-5
5. M7/5 B5-4
6. M5.7 B4-5
}END
[/game]
Hình 81 và 82 đều thuộc hai quân bắt mãi một quân nên phạm luật, xử bên Trắng thua.

[b]24.30:[/b] Bắt mãi quân đối phương có căn giả bị thua. (Các hình 83, 84, 85)
[b]Hình 83:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 2eaka3/9/4e4/9/6c2/3R5/4c4/4C4/4H4/3AKA3 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. X6-3 P7-3
2. X3-7 P3-7
3. X7-3 P7-3
4. X3-7 P3-7
5. X7-3 P7-3
6. X3-7 P3-7
}END
[/game]

[b]Hình 84:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 1r2khe1C/4a4/5ac1e/7R1/p8/9/9/9/4A4/3AK4 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. X2-3 P7-8
2. X3-2 P8-7
3. X2-3 P7-8
4. X3-2 P8-7
5. X2-3 P7-8
6. X3-2 P8-7
}END
[/game]

[b]Hình 85:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 2eakae2/r4rH2/6P2/p3P3p/9/P5R2/5c2P/4E4/4A4/3AK1E2 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. X3/1 P6/2
2. X3.2 P6.2
3. X3/2 P6.2
4. X3/2 P6/2
5. X3.2 P6.2
6. X3/2 P6/2
}END
[/game]
Hình 83, 84 và 85 Xe Trắng bắt mãi quân có căn giả, nên bị xử thua.

[b]24.31:[/b] Hai hoặc nhiều quân bắt một quân của đối phương có căn thật thì hòa.(Các hình từ 86 đến 89)
[b]Hình 86:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 3akae2/9/4e3r/8c/p8/7R1/P8/9/4A4/r1EAK3R w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. X2.2 P9.2
2. X2/2 P9.1
3. X2/1 P9/1
4. X2.1 P9/2
5. X2.2 P9.2
6. X2/2 P9/2
}END
[/game]

[b]Hình 87:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 1r2kae2/4a4/4e4/4R3p/5P3/2R6/4c4/4r4/4A4/2E1KA3 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. X7/1 P5/1
2. X7.1 P5.1
3. X7/1 P5/1
4. X7.1 P5.1
5. X7/1 P5/1
6. X7.1 P5.1
}END
[/game]

[b]Hình 88:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 2e1ka2c/4a4/4e3r/8c/p8/9/P4R3/8R/4A4/r1EAK3C w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. X4.3 Pt.1
2. X4/1 Pt.1
3. X4/1 Pt/2
4. X4.2 Pt.1
5. X4/1 Pt/1
6. X4.1 Pt.1
}END
[/game]

[b]Hình 89:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 4kae2/4a3c/2h1ec3/2R6/8p/C8/8P/3CE4/4A4/4KAE2 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. P6-7 M3/1
2. X7-9 M1.3
3. X9-7 M3/1
4. X7-9 M1.3
5. X9-7 M3/1
6. X7-9 M1.3
}END
[/game]
Bốn hình trên (86, 87, 88 và 89 ) các quân bên Trắng bắt mãi quân có căn của đối phương nên không phạm luật, xử hòa.

[b]24.32:[/b] Bắt mãi một quân đối phương đồng thời là đòi đổi quân vẫn thuộc về luật bắt mãi, nên bị xử thua. (Các hình 90, 91, 92, 92)
[b]Hình 90:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 2eak1r2/4a4/1C2e4/9/6p2/9/9/9/7R1/c1EAK4 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. X2-9 P1-2
2. X9-8 P2-1
3. X8-9 P1-2
4. X9-8 P2-1
5. X8-9 P1-2
6. X9-8 P2-1
}END
[/game]

[b]Hình 91:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 2eak4/4a4/4e4/CC7/3r5/1R7/5r3/4E4/4A4/c3KAE2 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. X8-9 P1-2
2. X9-8 P2-1
3. X8-9 P1-2
4. X9-8 P2-1
5. X8-9 P1-2
6. X9-8 P2-1
}END
[/game]
Hình 90 và 91, Xe Trắng một nước đuổi bắt Pháo, nước sau cũng bắt Pháo kiêm cả đòi đổi quân, nhưng vẫn bị phạm luật, nên xử thua.

[b]Hình 92:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 2eak4/4a4/4e1h2/4p3p/9/1p1r2P1P/c3RR3/E2CC3E/4p4/2p2K3 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. X5-6 X4-5
2. X6-5 X5-4
3. X5-6 X4-5
4. X6-5 X5-4
5. X5-6 X4-5
6. X6-5 X5-4
}END
[/game]

[b]Hình 93:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 1r1ak1e2/H1RHC4/4e4/9/9/9/4P4/9/4p4/5K3 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. X7-8 X2-3
2. X8-7 X3-2
3. X7-8 X2-3
4. X8-7 X3-2
5. X7-8 X2-3
6. X8-7 X3-2
}END
[/game]
Hình 92 và 93, Xe Trắng tuy đòi đổi mãi Xe Đen, nhưng lại có một quân khác bắt mãi Xe Đen, nên phạm luật, xử thua.

[b]24.33:[/b] Một quân bắt mãi một quân của đối phương để gỡ nước mất quân thì thua. (Từ hình 94 đến hình 96)
[b]Hình 94:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 5k3/4P4/9/9/9/9/9/5H3/9/3KRr1c1 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. M4/2 X6-7
2. M2.4 X7-6
3. M4/2 X6-7
4. M2.4 X7-6
5. M4/2 X6-7
6. M2.4 X7-6
}END
[/game]

[b]Hình 95:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 4k4/9/4c4/6PC1/9/9/9/4EH3/4A4/3AKR1rc w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. M4/2 X8-7
2. M2.4 X7-8
3. M4.2 X8-7
4. M2/1 X7-8
5. M1.2 X8-7
6. M2/1 X7-8
}END
[/game]
Hình 94 và 95, bên Trắng dùng Mã đuổi bắt mãi Xe Đen, nên bị xử thua.

[b]Hình 96:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN C4k3/3P5/9/5c3/1P7/2E6/2P2r3/3p1R3/5K3/9 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. P9/6 X6/1
2. P9.1 X6/1
3. P9.1 X6.2
4. P9/2 X6/1
5. P9.1 X6.1
6. P9/1 X6/1
}END
[/game]
Pháo Trắng liên tục đuổi bắt mãi Xe Đen, nên bị xử thua.

[b]24.34:[/b] Dọa chiếu rút ăn quân, hoặc dọa chiếu Tướng ăn quân mãi, xử hòa.
[b]Hình 97:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN C1Ha5/3Rak3/4ec3/2p6/h5e2/9/1p6r/4E4/4A4/2E1KA3 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. P9/1 Tg6/1
2. P9.1 Tg6.1
3. P9/1 Tg6/1
4. P9.1 Tg6.1
5. P9/1 Tg6/1
6. P9.1 Tg6.1
}END
[/game]

[b]Hình 98:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 5k3/1h7/9/3P5/P1r5c/2E5R/6P2/4E4/4A4/3AK4 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. X1-2 P9-8
2. X2-3 P8-7
3. X3-1 P7-9
4. X1-2 P9-8
5. X2-1 P8-9
6. X1-2 P9-8
}END
[/game]

[b]24.35:[/b] Cản mãi không thay đổi, xử hòa. (Các hình 99, 100)
[b]Hình 99:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 4k4/3P2P1P/9/9/6e1c/5p1C1/9/9/4A4/3AK1p2 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. P2-1 P9-8
2. P1-2 P8-9
3. P2-1 P9-8
4. P1-2 P8-9
5. P2-1 P9-8
6. P1-2 P8-9
}END
[/game]

[b]Hình 100:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 4k1e2/3P5/c3e2c1/7R1/9/9/9/9/4K4/9 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. X2-4 P8-6
2. X4-1 P6-9
3. X1-8 P1-2
4. X8-3 P9-7
5. X3-4 P7-6
6. X4-9 P2-1
}END
[/game]

[b]24.36:[/b] Đòi đổi mãi, thí mãi đều xử hòa. (Các hình từ 101 đến 104)
[b]Hình 101:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 2eak4/4a4/4e4/9/2p2r3/r8/1R7/4E4/9/1R2K1E2 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. Xt.1 X1.3
2. Xt/3 X1/2
3. Xt.2 X1/3
4. Xt.3 X1.2
5. Xt/2 X1/1
6. Xt.1 X1/2
}END
[/game]

[b]Hình 102:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 3r1k3/4P4/9/c1p2r3/9/9/2R6/4E4/4A4/4K1E2 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. X7-3 X6-7
2. X3-2 X7-8
3. X2-4 X8-6
4. X4-1 X6-9
5. X1-2 X9-8
6. X2-3 X8-7
}END
[/game]

[b]Hình 103:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 2ek5/3c5/4eH3/1R2p4/9/9/3r5/3R1p3/3K5/9 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. X8/3 X4/1
2. X8.1 X4/2
3. X8.2 X4.3
4. X8/3 X4/1
5. X8.1 X4/2
6. X8.2 X4.3
}END
[/game]

[b]Hình 104:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 1r1ak4/4aP3/e1P1e4/4C4/9/3R5/9/9/4p4/3K5 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. B7-8 X2-3
2. B8-7 X3-2
3. B7-8 X2-3
4. B8-7 X3-2
5. B7-8 X2-3
6. B8-7 X3-2
}END
[/game]

[b]THÍ DỤ VỀ BẮT MÃI[/b]
[b]Hình 105:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 2ca1k3/4a4/e3e4/2P5P/6p2/1c7/9/E7H/2hR5/2EAK4 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. B7-6 T1.3
2. B6-7 T3/1
3. B7-8 T5.3
4. B8-7 T3/5
5. B7-6 T1.3
6. B6-7 T3/1
}END
[/game]
Xe Trắng lợi dụng di chuyển Tốt, khiến Pháo Đen mất ngòi không giữ Mã được, Xe Trắng cũng như là bắt mãi mà không có căn của Đen, nên Trắng bị xử thua.

[b]THÍ DỤ VỀ KHÔNG PHẢI BẮT MÃI[/b]
[b]Hình 106:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 3k2e2/4P4/4e4/9/8p/6Ec1/6P1P/3AE4/4pp3/1p1K3R1 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. X2.1 P8.1
2. X2/1 P8/1
3. X2.1 P8.1
4. X2/1 P8/1
5. X2.1 P8.1
6. X2/1 P8/1
}END
[/game]
Bên Trắng tiến thoái Xe để mỗi nước đều bắt Pháo Đen, nhưng Pháo Đen không chạy cũng không có quân khác bảo vệ, Xe Trắng không tính bắt mãi Pháo, nên xử hòa.

[b]THÍ DỤ VỀ BẮT NHAU MÃI[/b]
[b]Hình 107:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 3akae2/c2R1R2c/4e4/9/9/9/9/4E4/4K4/2E6 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. X4/2 S4.5
2. X4.2 S5/4
3. X6/4 S4.5
4. X6.4 S5/4
5. X4/2 S4.5
6. X4.2 S5/4
7. X6/4 S4.5
}END
[/game]
Hai bên đều phạm luật bắt mãi nên hòa.

Đến lúc ấy mới hay rằng cả nghìn năm qua dựng nước, đây là lần đầu tổ chức được một giải cờ toàn quốc dù là nơi có Chùa Vua suốt 500 năm nay thờ thần cờ Đế Thích hay Sài gòn với những giải cờ gây chấn động cũng như đất quế kinh đò từng có những cuộc cờ lớn. Nhưng chưa bao giờ các kỳ thủ từ khắp miền đất nước hội tụ về một nơi đề lập nên một giải cớ lớn như thế.

Gặp nhau tay bắt mặt mừng, vui và thật cảm động. Có các cụ 70, 80 vui quá chẳng ngại đường xa mà đến còn phần lớn là lứa tuổi trung niên, có vợ con cả rồi. Thanh niên cũng có nhưng mà chưa nhiều. Nữ thì tuyệt nhiên không có một ai. Tác phong khề khà, thoải mái, đầm ấm vẫn còn phảng phất đâu đây. Khi nghe sử dụng đồng hồ và ghi biên bản ai cũng chỉ nghe qua lấy lệ. Xưa nay đánh ván cờ nhìn qua là biết ai thấp, ai chơi bày vẽ làm gì cho thêm rườm rà.

Người Nam kẻ Bắc, gặp nhau là chuyện trò, nửa thể kỷ qua ai mất ai còn. Chuyện về những chuyến chu du, về những cuộc tỷ thí với các danh thủ Đài Loan, Hồng Kông năm xưa… kể làm sao cho hết.

Cái năm 92 ấy, cuộc cờ đầu tiên ấy cũng lắm cái ngộ nghĩnh, không mang phong cách của giải Vô địch toàn quốc nghiêm chỉnh như bây giờ. Khán giả ngoài sân đông ơi là đông, thiên hạ nô nức rủ nhau đi coi cờ Tướng, mua vé vào xem hẳn hoi, cả sân râm ran tiếng bình luận, khen chê… trước các ván cờ được treo bảng. Gặp khi có nước có cao độc đáo khán giả lại vỗ tay tán thưởng ầm ầm. Trong phòng các kỳ thủ cũng chơi theo kiểu độc đáo của mình: vừa chơi vừa trao đổi với nhau thoải mái, đốt thuốc, thưởng thức trà ngon, nhổ râu… Có đồng hồ đấy nhưng chỉ có mấy ông đã biết chơi cờ Vua là bấm còn lại phần đông bỏ mặc đồng hồ. Biên bản có tới bảy chục phần trăm không ghi hoặc phết vào vài cái gạch chiếu lệ. Ban tổ chức nhắc chán rồi cũng bỏ qua. Cũng có vài chuyện rắc rối vì sự “hiện đại hóa” này nhưng rồi lấy “tình thân làm trọng” bỏ qua cho nhau cả. Cờ Tướng đặc biệt nó có cái tình, có một sao lưu, có sự tri kỷ, trọng tài, phục đức của nhau. Đánh xong rủ nhau cùng đi vãn cảnh, thăm phố thăm phường, trèo Ngũ Hành Sơn hay thăm phố Hội. Thế nhưng có nhiều ván đánh rất xuất sắc, các cao thủ thật sự tỏ rõ trình độ cao cường của mình. Cho tới bấy giờ nhiều ván cờ vẫn được người ta nhắc tới. Các danh thủ đoạt giải cao năm ấy bây giờ đều là những đại kỳ sư quốc tế, kiện tướng quốc gia và hiện còn thi đấu phong độ.

Ngày bế mạc tất cả các kỳ thủ và ban tổ chức cùng ký tên mình vào một bàn cờ để làm kỷ niệm, các kỳ thủ ngồi thành hình bàn tròn lớn, ai cũng nhìn thấy mặt nhau. Giải thưởng, cờ thưởng khá nhiều, có cả giải khuyến khích để đoàn nào cũng có kỷ niệm. Tan lễ còn ở lại khá lâu chụp ảnh chung, có kỳ thủ phía Bắc nhận lời kỳ hữu, đáp tàu, làm luôn cuốc du đấu phương Nam.

Và cũng chính từ cái năm đáng ghi nhớ ấy cờ Tướng Việt Nam có được bệ phóng để lao vút về phía trước: đội ngũ đông lên từng năm một, cờ Tướng nữ xuất hiện, cờ Tướng Việt Nam vượt khỏi biên giới nước nhà bước lên đài quốc tế, đem về cho Tổ quốc những thắng lợi vẻ vang…
[img]xq189-0.jpg;center;Mai Thanh Minh – Vô địch và Trần Văn Ninh – Á quân của giải đầu tiên 1992[/img]

[img]xq161-0.jpg;right;Đèo An Khê, Bình Định[/img]Từ một món chơi giải trí rất gần gũi với đời sống con người, cờ tướng đã bước vào lĩnh vực thể thao và trở thành một bộ môn chính danh ngày càng được nhiều người ưa chuộng. Ở An Nhơn, những người thuộc thế hệ trước hẳn có ít ai không từng được xem những trận cờ tướng quân người của những bậc kỳ thủ nức danh ở khắp nơi tụ về vào những dịp lễ hội và nổi bật lên trên trí nhớ của nhiều người là lão kiện tướng Minh Trưng, người thủ đài. Bằng những “chiêu độc” đầy ngoạn mục, lão kiện tướng Minh Trưng đã từng làm nên những cuộc thắng bất ngờ không chỉ ở An Nhơn mà khắp làng cờ miền Trung. Còn với thế hệ trẻ hiện nay, có lẽ không ai từng một lần nghe đến cái tên Châu Thị Ngọc Giao, con chim đã cất cánh từ làng cờ An Nhơn, bay khắp đất nước, sang đến Pháp, mang về trên đôi cánh tài năng của mình sự vinh quang làm nên niềm tự hào cho tuổi trẻ quê nhà.

Từ những chất “men” ấy, huyện An Nhơn đã dậy lên phong trào chơi cờ tướng sôi nổi. Những cuộc cờ mang tính “cá độ” hoặc giải khây trước đây dần được những người hâm mộ chuyển thành những cuộc giao đấu trí tuệ và lành mạnh. Họ tìm đến với nhau, hình thành lên những CLB cờ tướng tự phát. Có mặt sớm nhất ở An Nhơn là CLB cờ thị trấn Bình Định được thành lập từ năm 1995 và nay đã được trung tâm văn hoá và thể thao huyện quyết định phát triển thành CLB cờ tướng huyện An Nhơn. Sau gần 2 năm hoạt động, những sinh hoạt mang đầy tính lành mạnh và khoa học đã thu hút được đông đảo người ham mê của mọi lứa tuổi ở khắp nơi tụ về. Hiện nay, số thành viên của CLB đã lên đến 45 người. Người cao tuổi nhất là trên 70, người nhỏ nhất là 18 tuổi. Cứ mỗi ngày chủ nhật, các thành viên trong CLB gặp nhau một lần để giao đấu, trau luyện theo luật cờ mới của Liên đoàn cờ VN hoặc để cùng nhau học tập những ván cờ hay được công bố trên báo, trong sách. Thỉnh thoảng, để mở rộng “tầm nhìn” cho các thành viên, ban chủ nhiệm CLB chọn quân “mang chuông đi gióng xứ người” hoặc mời những CLB các huyện khác đến giao hữu. Mới đây nhất, nhân ngày Quốc tế thiếu nhi (1-6), CLB đã tổ chức một giải cờ tướng thiếu niên, nhi đồng toàn huyện. Về tham gia tranh giải có tất cả 17 kỳ thủ nam và 5 kỳ thủ nữ. Qua những cuộc so tài của các tay cờ “nhí”, những người hâm mộ đã nhìn ra trong đám đàn em của kiện tướng Châu Thị Ngọc Giao đã loé ra những mầm xanh đầy triển vọng như Lê Thị Thanh Nhàn (Đập Đá), Lê Minh Hạnh (thị trấn Bình Định). Mặc dù giải thưởng và tặng phẩm không lớn, nhưng đây là một sự cố gắng lớn của CLB. Qua tìm hiểu, tôi được biết: bởi là một CLB “tự phát” nên mọi chi phí cho hoạt động cũng phải “tự lực”, phải dựa vào số tiền hội phí 2.000đ/người/tháng và tiền quyên góp từ những người hảo tâm và hâm mộ.

Điều đáng nói ở đây là: tất cả những gì đã có kể trên được bắt đầu từ lòng đam mê của anh Chí Thành, chủ nhiệm một hiệu vẽ có danh ở thị trấn Bình Định và nay chủ nhiệm của CLB. Ngồi nói chuyện với anh mà tôi, một kẻ “ngoại đạo”, như bị cuốn vào niềm say sưa của anh về cờ tướng. “Tôi mê cờ tướng từ hồi còn nhỏ lắm anh à ! Không có tiền mua cờ để tập, tôi tìm những con bài “tứ sắc” cắt dán lên những chiếc “nắp ken” làm quân cờ tập chơi. Nỗi mê này đeo đuổi tôi đến lớn, tôi mua mọi thứ sách nói về cờ tướng. Những cuốn sách này theo tôi vào bộ đội để tôi “giải lao” giữa những chặng dừng quân. Ra quân, tôi mở hiệu vẽ. Vừa vẽ, vừa chơi cờ. Chơi ít người buồn, tôi rũ nhiều người cũng chơi rồi hình thành nên CLB cờ tướng thị trấn Bình Định. Càng về sau người tham gia càng đông và trở nên như bây giờ…”. Và theo tôi được biết, nỗi mê ấy của anh cho đến bay giờ vẫn chưa dịu đi, mà dường như có lên “đô” hơn ! Trong suốt mấy năm làm chủ nhiệm CLB, anh dốc toàn tâm, toàn lực, dốc cả… đãy để chăm lo phát triển và cho các hoạt động của CLB. Ngoài thời gian làm nghề sinh nhai là vẽ, là khắc bia mộ, thời gian rỗi anh dành cho cờ tướng. Anh đi liên hệ giao đấu, lục lọi sách báo tìm những ván, những thế cờ hay, cấp quốc gia, quốc tế để cùng những thành viên trong CLB tham khảo, học hỏi và hiện nay anh còn dành thời gian về đêm cho một lớp cờ tướng thiếu nhi miễn phí với 12 em trong dịp hè này. Vẫn chưa chịu dừng ở đấy, trong niềm hưng phấn, anh dự định sắp tới sẽ phát triển thêm nhiều CLB cấp xã, trước mắt là ở thị tứ Đập Đá.

Trong không khí đầy hào hứng của làng cờ An Nhơn hiện nay và với sự nhiệt tâm của những người anh như Chí Thành, chúng ta có quyền tin là quê hương của Châu Thị Ngọc Giao sẽ còn sinh ra nhiều kiện tướng khác cho làng cờ đất nước.

[i]( Tôi biết và rất ham thích chơi cờ Tướng từ năm 12, 13 tuổi, rồi sau đó cũng được liệt vào hàng “sạch nước cản”.)

Tôi ra người mới chơi cờ, còn đang tập và trình độ còn kém. Xin được hỏi tòa soạn là “sạch nước cản” là sao? Tôi có nghe một số người khác nói về cái gọi là “sạch nước cản” này nhưng không hiểu lắm. Nước cản là nước cờ gì ? Sạch nước cản là sao? Mong các bác giải thích dùm.
Bích Chi Nguyễn[/i]

Thông thường người học chơi cờ Tướng hay gặp khó khăn (và rất hay mắc lỗi) để đi đúng nước không bị cản của Mã và Tượng. Đi sai ([topic id=174]Mã hoặc Tượng bị cản[/topic] mà vẫn đi) sẽ bị chê là “chưa sạch nước cản. Như vậy đi “sạch nước cản” là một thành ngữ theo nghĩa đen (nghĩa cờ) chỉ một người chơi cờ đang ở trình độ mới học xong cách chơi đúng luật (luật cơ bản) và không còn vấp váp ở các nước đi này nữa (Mã và Tượng). Người “sạch nước cản” thường được coi là đã biết chơi nhưng chơi không giỏi. Nghĩa bóng cũng tương tự: biết làm thành thạo một việc gì đó tuy chưa đến mức giỏi.

Nhiều người Việt nam, đặc biệt là các làng quê Bắc bộ thường có lối nói khách sáo và nhún nhường, tránh khoa trương, có 10 thì chỉ nói 2, 3. Ví dụ, dù họ thuộc hàng giầu có trong làng thì khi nói về thu nhập thì chỉ nói là “đủ ăn, đủ mặc”, con cái học hành thành đạt đến mấy thì chỉ nói đơn giản: “chúng nó học hành cũng không đến nỗi nào”.

“Sạch nước cản” trong bài [topic id=233]”Ông và cháu”[/topic] chính là kiểu nói trên. Người ông đã tham gia đấu cờ ở các hội làng thì đương nhiên ông ta phải thông thuộc luật chơi và trình độ phải trên mức mới học chơi rất nhiều. Nói cách khác, ý thật của người ông khi tự nhận là “sạch nước cản” lại là “chơi không đến nỗi nào” – hay thực chất là chơi giỏi.

[b]Những thế cờ minh hoạ[/b]

[b]Ván 1[/b]
[img]xq230-0.gif;center;[/img]
1.X2.1 Tg.1
2.X2/2 Tg/1
3.X2.1 Tg.1
4.X2/1 Tg/1
Trắng phải thay đổi nước đi dù bị chết Xe.

[b]Ván 2[/b]
[img]xq230-1.gif;center;[/img]
1.X4.1 Tg.1
2.X5-6 Tg-5
3.X6-5 Tg-4
4.X4/1 Tg/1
5.X4.1 …

Trắng không thay đổi nước đi bị xử thua, vì không thể chiếu mãi để cầu hoà.

[b]Ván 3[/b]
[img]xq230-2.gif;center;[/img]
1.P3-1 X9-8
2.P1-2 X8-7
3.P2-3 X7-9
4.P3-1 X9-8

Xe Đen hăm chiếu bí mãi, còn Pháo Trắng cản mãi. Hai bên không đổi nước, xử hoà.

[b]Ván 4[/b]
[img]xq230-3.gif;center;[/img]
1.X6-4 Tg-5
2.X4-2 Tg-6
3.X2-4 Tg-5
4.X4-6 Tg-6
5.X6-4 Tg-5
6.X4-3 …

Trắng đi một chiếu, một hăm bí, Đen chỉ còn một cách phải chạy Tướng. Nếu hai bên không thay đổi nước đi, xử hoà.

[b]Ván 5[/b]
[img]xq230-4.gif;center;[/img]
1.X2.9 Tg.1
2.X2/2 P9.1
3.X2.1 Tg/1
4.X2/2 P9/1
5.X2.3 Tg.1
6.X2/2 P9.1

Xe Trắng một chiếu, một bắt Pháo. Nếu hai bên không thay đổi nước, xử hoà.

[b]Ván 6[/b]
[img]xq230-5.gif;center;[/img]
1.X7.1 S5/4
2.X7/1 S4.5
3.X7.1 S5/4
4.X7/1 S4.5
5.X7.1 …
Trắng đi một chiếu, một dừng là hợp lệ. Hai bên không đổi nước, xử hoà.

[b]Ván 7[/b]
[img]xq230-6.gif;center;[/img]
1.X2.9 Tg.1
2.X2/3 Tg/1
3.X2.3 Tg.1
4.X2/5 Tg/1
5.X2.5 Tg.1
6.X2/6 Tg/1

Xe Trắng 1 chiếu 1 hăm chiếu rút ăn quân. Hai bên không đổi nước, xử hoà.

[b]Ván 8[/b]
[img]xq230-7.gif;center;[/img]
1.X8-7 M3.1
2.X7-2 P7-8
3.X2-9 M1/3
4.X9-3 P8-7
5.X3-7 …

Xe Trắng một bắt, một hăm chiếu rút ăn quân, hợp lệ. Nếu hai bên không đổi nước, xử hoà.

[b]Ván 9[/b]
[img]xq230-8.gif;center;[/img]
1.B2-1 P9-8
2.B1-2 P8-9
3.B2-1 P9-8
4.B1-2 …

Tốt Trắng bắt mãi Pháo Đen không phạm luật. Hai bên không đổi nước, xử hoà.

[b]Ván 10[/b]
[img]xq230-9.gif;center;[/img]
1.P2-1 X9-8
2.P1-9 X1-2
3.P9-2 X8-9
4.P2-8 X2-1
5.P8-1 …

Pháo Trắng được quyền luân phiên đuổi bắt hai Xe. Nếu không đổi nước, xử hoà.

[b]Ván 11[/b]
[img]xq230-10.gif;center;[/img]
1.P4.1 X2/3 2.P2/1 X4/4
3.P4.2 X4.2 4.P2.2 X4.2
5.P5.3 X2.3 6.P4/4 X4/4
7.P2/3 X2/3 8.P4.4 X4.4
9.P2.3 …

Hai Pháo Trắng được quyền đuổi bắt hai Xe Đen. Nếu không đổi nước, xử hoà.

[b]Ván 12[/b]
[img]xq230-11.gif;center;[/img]
1.X7.2 M1.2
2.X7/1 M2/1
3.X7.1 M1.2
4.X7/1 M2/1
5.X7.1 M1.2

Xe Trắng một lần bắt Mã Đen một lần không bắt, còn Mã Đen cả hai lần đều bắt xe. Nếu Đen không đổi nước bị xử thua.

[b]Ván 13[/b]
[img]xq230-12.gif;center;[/img]
1.X2.2 P9.2
2.X2/2 P9.1
3.X2/1 P9/1
4.X2.1 P9/2
5.X2.2 …

Hai Xe Trắng cùng bắt Pháo Đen có căn thật. (Xe Đen bảo vệ) là hợp lệ. Nếu hai bên không đổi nước, xử hoà.

[b]Ván 14[/b]
[img]xq230-13.gif;center;[/img]
1.X3/1 P6/2
2.X3.2 P6.2
3.X3/2 P6.2
4.X3/2 P6/2
5.X3.2 …

Xe Trắng đuổi bắt Pháo Đen có căn giả là phạm luật. Nếu không đổi nước, xử Trắng thua.

[b]Ván 15[/b]
[img]xq230-14.gif;center;[/img]
1.P4.1 X3.2
2.P4/2 X3/1
3.P4.1 X3/1
4.P4.1 X3.2
5.P4.2 …

Mặc dù Xe Đen có căn thật nhưng Pháo Trắng không được trường tróc để cầu hoà. Nếu Trắng không đổi nước, xử thua.

[b]Ván 16[/b]
[img]xq230-15.gif;center;[/img]
1.X8.2 X5.1
2.X2.5 X5.2
3.X8/3 X5/1
4.X8.1 X5/2
5.X2.1 …

Hai Xe Trắng thay nhau đuổi bắt Xe Đen bị ghim là phạm luật. Nếu không đổi nước, xử Trắng thua.

[b]Ván 17[/b]
[img]xq230-16.gif;center;[/img]
1.X8-9 X1-2
2.X9-8 X2-3
3.X5-7 X3-1
4.X8-9 X1-2
5.X7-8 X2-3

Xe Trắng bắt mãi Xe Đen (cùng loại quân) thực chất là đòi đổi Xe, hợp lệ. Hai bên không đổi nước, xử hoà.

[b]24.22:[/b] Pháo lợi dụng quân khác làm ngòi bắt Xe đối phương (có căn hay không cũng thế), tuy Xe đối phương bất động, hai bên chỉ di động ngòi Pháo, thì vẫn coi là bắt mãi, không đổi xử thua. (Các hình 61, 62)

[b]Hình 61:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 3akaeC1/9/4e4/r3p4/p1p6/4P4/P1P5h/HCr1E4/4A4/R2AK1E2 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. P2/7 M9.7
2. T5.3 M7.5
3. T3.5 M5/7
4. T5/3 M7/6
5. T3.5 M6.7
6. T5/3 M7/6
7. T3.5
}END
[/game]

[b]Hình 62:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 4kae2/4a4/4e3h/2r3p1p/2p2H3/9/1RP3P1P/4E3C/2r1A4/2H1KAEc1 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. P1/1 P8/1
2. S5/6 P8.1
3. S6.5 P8/1
4. S5/6 P8.1
5. S6.5 P8/1
6. S5/6 P8.1
7. S6.5
}END
[/game]
Pháo Trắng lợi dụng lên xuống Sĩ Tượng bắt mãi Xe là phạm luật, bị xử thua.

[b]24.23:[/b] Khi Xe bị Pháo giam không thể rời tuyến được thì sự di động của nó trên tuyến đó không phải là bắt quân, nếu lấy Xe bắt nó thì không coi là nước thí quân, nên không được bắt mãi, nếu trong đó có một nước có căn thì nước này không coi là bắt quân; nếu lấy Mã hoặc Pháo để bắt thì bất kể Xe có căn hay không, cũng đều không được bắt mãi, đều bị xử thua. (Các hình từ 63 đến 66).

[b]Hình 63:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 4ka3/4a4/9/4r4/9/9/9/1C2C4/p3A4/3K1AE1h w – – – 7
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. P8.3 X5.1
2. P8.1 X5/1
3. P8/2 X5.2
4. P8.3 X5/3
5. P8/1 X5.1
}END
[/game]
Xe bên Đen bị giam không thể rời tuyến, rõ ràng không thể lấy quân Xe Đen đó bắt mãi Pháo, nên không phạm luật, xử hòa.

[b]Hình 64:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 3aka3/4c4/4r4/9/9/9/PR7/2p1CA3/7p1/2E2K3 w – – – 7
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. X8.4 X5.4
2. X8/4 X5/1
3. X8.1 X5.1
4. X8/1 X5/1
5. X8.1 X5.1
6. X8/1 X5/1
}END
[/game]

[b]Hình 65:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 4k1e2/4a4/4ea3/5r3/9/P6R1/3cpCpc1/4EA3/4A4/2EK3C1 w – – – 7
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. X2.2 X6.1
2. X2/1 X6.1
3. X2/1 X6/1
4. X2.1 X6.1
5. X2/1 X6/1
6. X2.1 X6.1
}END
[/game]
Hình 64 và 65: Xe Đen bị Pháo Trắng trói buộc, không thể rời tuyến ăn quân, Xe Trắng tiến, thoái bắt mãi là phạm luật, bị xử thua.

[b]Hình 66:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 2ek1a1rC/4a1R1P/4e4/9/9/4cp3/9/4E4/h3Ap3/2EAK4 w – – – 7
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. X3-2 X8-7
2. X2-3 X7-8
3. X3-2 X8-7
4. X2-3 X7-8
5. X3-2 X8-7
6. X2-3 X7-8
}END
[/game]
Xe Đen đi một nước có căn, một nước không căn, Xe Trắng không tính là bắt mãi, nên không phạm luật.

[b]24.24:[/b] Tướng bắt mãi một quân của đối phương có sự hỗ trợ hay không cũng hòa. (Các hình 67, 68)
[b]Hình 67:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 4ka3/4a4/4e4/p7p/9/4C4/4P4/4E4/3K5/3Ac1E2 w – – – 7
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. Tg6-5 P5-6
2. Tg5-4 P6-5
3. Tg4-5 P5-6
4. Tg5-4 P6-5
5. Tg4-5 P5-6
6. Tg5-4 P6-5
}END
[/game]
Tướng Trắng bắt mãi Pháo Đen chưa phạm luật, xử hòa.

[b]Hình 68:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 3k2e1r/4a4/5a2e/3PP4/7P1/9/9/E4H2E/5K3/4p4 w – – – 7
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. Tg4-5 B5-6
2. Tg5-4 B6-5
3. Tg4-5 B5-6
4. Tg5-4 B6-5
5. Tg4-5 B5-6
6. Tg5-4 B6-5
}END
[/game]
Tướng Trắng phối hợp với quân Mã bắt mãi Tốt Đen, nên chưa phạm luật, xử hòa.

[b]24.25:[/b] Tốt bắt mãi là hòa. Hai Tốt hoặc nhiều Tốt hợp sức với nhau bắt một quân hoặc nhiều quân cũng hòa. Nếu trong đó có một nước hợp sức với Xe hoặc Mã hoặc Pháo bắt mãi một quân cũng hòa. (Các hình 69, 70)
[b]Hình 69:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 4k1e1c/7P1/3a5/9/9/9/9/9/3K5/9 w – – – 7
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. B2-1 P9-8
2. B1-2 P8-9
3. B2-1 P9-8
4. B1-2 P8-9
5. B2-1 P9-8
6. B1-2 P8-9
}END
[/game]
Tốt bắt mãi một quân, nên xử hòa.

[b]Hình 70:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 4kae2/4a4/4e1h2/4p2P1/2p5P/9/9/7C1/4A4/4K4 w – – – 7
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. B2-3 M7/8
2. B3-2 M8.7
3. B2-3 M7/8
4. B3-2 M8.7
5. B2-3 M7/8
6. B3-2 M8.7
7. B2-3
}END
[/game]
Tốt Trắng hợp sức với Pháo mình bắt mãi Mã Đen, nên không phạm luật, xử hòa.

[b]24.26:[/b] Tướng hoặc Tốt nếu phối hợp với quân khác bắt mãi một quân thì xử thua. (Các hình 71, 72, 73)
[b]Hình 71:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 3a2e1r/4ak3/9/8p/7P1/9/9/E2HH3E/3K5/4p4 w – – – 7
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. Tg6-5 B5-4
2. Tg5-6 B4-5
3. Tg6-5 B5-4
4. Tg5-6 B4-5
5. Tg6-5 B5-4
6. Tg5-6 B4-5
}END
[/game]
Khi Tướng Trắng bắt mãi Tốt Đen, hai quân Mã Trắng cũng đồng thời bắt mãi Tốt nên phạm luật, bị xử thua.

[b]Hình 72:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 1c1ak4/H1PHa4/9/9/5P3/9/9/4Ep3/9/3p1K1p1 w – – – 7
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. B7-8 P2-3
2. B8-7 P3-2
3. B7-8 P2-3
4. B8-7 P3-2
5. B7-8 P2-3
6. B8-7 P3-2
}END
[/game]
Khi Tốt Trắng bắt mãi Pháo Đen, hai quân Mã cũng đồng thời bắt mãi Pháo nên phạm luật, bị xử thua.

[b]Hình 73:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 2eak4/4a4/4e4/1rp6/P2R5/4pp3/9/CC7/4p4/5K3 w – – – 7
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. B9-8 X2-1
2. B8-9 X1-2
3. B9-8 X2-1
4. B8-9 X1-2
5. B9-8 X2-1
6. B8-9 X1-2
}END
[/game]
Khi Tốt Trắng bắt mãi Xe Đen, hai Pháo cũng đồng thời bắt mãi Xe nên phạm luật, xử thua.

[b]24.27:[/b] Xe không được bắt mãi Tốt đã qua sông, bất kể Tốt ấy có liên tục bắt lại quân hay không, Xe phải thay đổi nước đi, không đổi bị xử thua. (Các hình 74, 75)
[b]Hình 74:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 3rk1e2/4a4/3ae2r1/5R1H1/9/4p4/9/4E4/4A4/3AK1E2 w – – – 7
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. X4-5 B5-6
2. X5-4 B6-5
3. X4-5 B5-6
4. X5-4 B6-5
5. X4-5 B5-6
6. X5-4 B6-5
}END
[/game]
Xe Trắng không được mượn cớ bảo vệ Mã mình mà bắt mãi Tốt Đen không có căn, nên phạm luật, bị xử thua.

[b]Hình 75:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 1Peak2r1/4a4/4e4/2p6/9/3R5/2P6/4p2p1/3CC2H1/5K3 w – – – 7
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. X6-5 B5-4
2. X5-6 B4-5
3. X6-5 B5-4
4. X5-6 B4-5
5. X6-5 B5-4
6. X5-6 B4-5
}END
[/game]
Tốt Đen bắt mãi Pháo Trắng không phạm luật, Xe Trắng bắt mãi Tốt Đen là phạm luật, bị xử thua.

[b]24.28:[/b] Một quân lần lượt đuổi bắt hai quân hoặc nhiều quân là hòa. Hai quân thay phiên nhau bắt mãi hai hoặc nhiều quân cũng hòa. (Các hình 76, 780)
[b]Hình 76:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 2e1k1r2/9/4e4/9/9/2P3P2/1R7/2h1E4/4A4/4KAEc1 w – – – 7
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. X8-7 M3.2
2. X7-8 M2/3
3. X8-2 P8-9
4. X2-7 M3.2
5. X7-8 M2/3
6. X8-1
}END
[/game]

[b]Hình 77:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 4kae2/4a4/3re4/9/9/9/8R/1p5p1/4A4/3AK1E2 w – – – 7
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. X1-2 B8-7
2. X2-3 B7-8
3. X3-8 B2-3
4. X8-7 B3-2
5. X7-2 B8-7
6. X2-3 B7-8
}END
[/game]

[b]Hình 78:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 2rakae2/9/8e/2HPP1p2/9/2P1c1P2/7R1/2h1E1p2/4A4/3AK1E2 w – – – 7
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. X2-7 M3.1
2. X7-5 P5-6
3. X5-4 P6-5
4. X4-3 B7-8
5. X3-9 M1/3
6. X9-7 M3.1
}END
[/game]
Hình 76, 77 và 78, Xe Trắng lần lượt đuổi hai quân hoặc nhiều quân đều không phạm luật, nên hòa.

[b]Hình 79:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 3aka3/9/4e4/p8/2e6/2H3E2/4P3p/2C1E4/3rA1p2/3AK4 w – – – 7
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. P7.1 X4/2
2. P7/2 X4.2
3. P7.2 X4/2
4. P7/2 X4.2
5. P7.2 X4/2
6. P7/2 X4.2
}END
[/game]
Pháo Trắng lần lượt đuổi bắt hai Tốt nên không phạm luật, Xe Đen bắt mãi Pháo Trắng là phạm luật, bị xử thua.

[b]Hình 80:[/b]
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Trắng(vs)Đen
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 3rkaec1/4a3R/2h1e4/9/6p2/9/9/E8/1R2A4/c1EAK4 w – – – 7
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. X1-2 P8-9
2. X8-9 P1-2
3. X2-1 P9-8
4. X9-8 P2-1
5. X1-2 P8-9
6. X8-9 P1-2
}END
[/game]
Hai Xe Trắng luân phiên bắt hai Pháo Đen nên không phạm luật, xử hòa.

[img]xq237-1.gif;right;Kempelen (1734-1804)[/img]Vào năm 1780 một người tên là Wolfgang von Kempelen đã chế tạo và mang ra trình diễn một chiếc máy chơi cờ hoàn chỉnh. Máy được đặt tên là Turk (người Thổ Nhĩ Kỳ) và rất nhanh chóng nổi tiếng trên toàn châu Âu và châu Mỹ. Nó có thể đấu trực tiếp với người chơi cả ván cờ và đã thắng nhiều người. Nổi tiếng nhất trong số người thua là Napoleon Bonaparte. Tác giả đã mang máy đi trình diễn nhiều nơi và nó đã mang lại cho ông ta sự nổi tiếng và rất nhiều tiền bạc.

Máy Turk có hình một con búp bê ngồi bên một cái bàn. Cái bàn có chứa các máy móc chơi cờ. Búp bê có kích thước bằng người thật và dùng tay để di chuyển quân cờ. Trước trận đấu, tác giả thường giảng giải rất kỹ lưỡng cơ cấu của máy cùng với nhiều chi tiết minh họa để chứng minh là cái máy này tự động chơi được cờ. Sau đó ông ta mở búp bê và các ngăn máy ra cho công chúng nhìn vào bên trong để kiểm chứng rằng không có ai núp trong đó ngoài máy móc. Do đó đa số công chúng, kể cả nhà văn nổi tiếng thời đó Edgar Allan Poe đều tin cái máy này thật sự chơi được cờ.
[img maxheight=350 maxwidth=350]xq237-0.jpg;center;[/img]
[img maxheight=350 maxwidth=350]xq237-2.jpg;center;[/img]

Sự thật đã được giữ kín trong vòng 50 năm. Sau khi Kempelen mất, chiếc máy đã được chuyển sang tay nhiều chủ khác và vẫn được tiếp tục mang đi biểu diễn vòng quanh thế giới.

Cho đến một ngày có đám cháy xẩy ra gần nơi để chiếc máy. Sau những tiếng hô “cháy cháy” người ta thấy chiếc máy động đậy với vẻ “hoảng sợ” và rồi… có một người với thân hình bé nhỏ chui ra. Hóa ra chiếc máy này chơi cờ bằng… người thật chứ không phải bằng máy móc.
[img maxheight=350 maxwidth=350]xq237-3.jpg;center;[/img]

Hình dưới minh họa cho thấy bóng đen là người chơi cờ ẩn giữa các máy móc và cách người này tránh né như thế nào khi tác giả mở cho công chúng xem từng khoang máy móc khác nhau và cách anh ta thò tay ra để đi quân cờ. Các bộ phận phức tạp và các cơ chế rắc rối khiến người ta không thể mở mọi khoang và ngăn kéo ra xem cùng một lúc, đủ để cho người nấp chuyển sang ẩn trong các phần khác nhau của máy.
[img]xq237-4.jpg;center;[/img]
Chỉ đến khi máy tính điện tử và các chương trình cờ xuất hiện, chúng ta mới có được những chiếc máy biết chơi cờ thật sự mà không cần phải có người “núp” bên trong.

[i](Sưu tầm, tổng hợp từ Internet)[/i]

[b]Chú thích:[/b]
Bài này đã được đăng trên tạp chí PCWorld Việt Nam, số tháng 10 năm 2000 và thuộc loạt bài cho giải Cờ tướng Máy tính do trường Đại học Quốc Gia Hà Nội và tạp chí PCWorld Việt Nam tổ chức.

Thực ra điều này tưởng chửng như không có gì mới. Ngay tại Thủ Đô Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh đã có những trường tiểu học hay trung học có câu lạc bộ cờ tướng và ngay tại các trung tâm thể thao, các nhà văn hóa… cũng đã hình thành các nhóm, các lớp cờ tướng cho học sinh.

Tuy nhiên nếu nhìn kỹ vào phong trào, nhất là nếu so sánh với cờ vua thì ta mới thấy có nhiều vấn đề cần bàn.

Nhưng trước tiên hãy cùng nhau trả lời cho câu hỏi: vì sao nên đưa cờ tướng vào trường học.

Trước tiên, cờ tướng là một môn chơi có truyền thống lâu đời của đất nước ta, có tới hàng triệu người chơi, có đủ mọi thành phần trong xã hội chơi, có vô số hình thức chơi và cái đáng nói nhất là tất cả mọi người đều say mê chơi thật sự và tìm thấy ở đó biết bao điều bổ ích, thú vị.

Thứ hai là ngày nay cờ tướng đã được quốc tế hóa và có cả một hệ thống thi đấu hoàn chỉnh, sự giao lưu cờ tướng trong khu vực và châu lục ngày càng gia tăng và ở điểm này thì cờ tướng Việt Nam có uy tín không nhỏ trên đấu trường quốc tế và đã trở thành môn thể thao mũi nhọn giàu thành tích và đáng tự hào của đất nước.

Thứ ba là cờ tướng hiện đại đã dần thoát khỏi lối chơi đơn thuần theo cảm hứng và kinh nghiệm mà đã đi vào có bài bản, có sự nghiên cứu, học hỏi, nhất là về lý thuyết. Các loại sách về cờ tướng hiện nay xuất bản rất nhiều, các loại tạp chí về cờ tướng trong nước cũng như được du nhập từ nước ngoài tăng lên đáng kể.

Cờ tướng cũng đã kịp trang bị cho mình cả một hệ thống thi đấu khoa học: ghi chép biên bản, chơi có đồng hồ đo thời gian, thi đấu theo hệ Thụy Sĩ, có hệ số Elo cá nhân, có hệ thống phong cấp của trong nước (kiện tướng, dự bị kiện tướng, vận động viên cấp…) và các danh hiệu quốc tế như Đặc cấp quốc tế đại sư, quốc tế đại sư, đại sư hiệp hội…

Thứ tư là nhờ có các phương tiện thông tin hiện đại thông qua mạng internet mà các websites cờ tướng xuất hiện ngày càng nhiều tạo điều kiện cho hàng nghìn kỳ thủ có thể trực tiếp chơi hay tham gia các cuộc thi đấu quốc tế trên mạng, vừa hứng thú vừa thật sự mau chóng nâng cao trình độ. Cũng qua mạng mà các ván cờ hay, các kết quả thi đấu đến với bạn chơi cờ đầy đủ, mau chóng, khắc phục được nạn thiếu thông tin trước đây. Như vậy bất cứ người chơi cờ tướng nào cũng dễ đàng hòa nhập vào môi trường cờ mà mình có quyền lựa chọn và giao lưu.

Thứ năm là cờ tướng ngày nay, nhất là đối với lớp trẻ đã khắc phục được rất nhiều nhược điểm của các thế hệ trước, trong đó đặc biệt phải kể đến việc khắc phục được khá nhiều thói hư tật xấu trong khi chơi cờ như “cờ ngoài bài trong”, mách nước ăn gian, cay cú ăn thua, thò chân thò tay vào bàn cờ, bàn tán ồn ào, tụ tập “cãi nhau như mổ bò” hay tác phong chơi
nhếch nhác, bừa bãi, nói năng thô tục thậm chì coi cờ tướng như phương tiện kiếm tiền, sát phạt, khích bác, thách đố, cá cược nhau.

Thứ sáu là do có các giáo viên được đào tạo tử tế nên khi vào các lớp học cờ tướng ở các câu lạc bộ nhà trường các em được học luật, phương pháp chơi, có tác phong tốt ngay từ đầu, có thời gian biểu, có phương pháp kết hợp hài hòa giữa thời gian chơi cờ và thời gian học hành, cách ly được các em với kiểu chơi cờ “đường phố”, tụ bạ như nói trên, nghĩa là các em được chơi cờ một cách lành mạnh để tăng cường trí thông minh, để học giỏi hơn và tránh được các tệ nạn xã hội.

Ngày nay người ta không còn có sự phân biệt quá đáng giữa cờ tướng và cờ vua nữa, tác dụng về mọi phương diện của hai loại cờ là như nhau, nhưng cờ tướng có một điểm hơn so với cờ vua là các em có thể dễ dàng tìm được người chơi, đó là những người thân trong gia đình, là họ hàng bà con hay bè bạn quanh nhà, điều mà cờ vua và cờ vây còn bị hạn chế. Cờ tướng cũng còn có một lợi thế khác là ở các lễ hội người chơi còn được thưởng thức các kiểu chơi rất nghệ thuật, rất văn hóa như cờ người, cờ bỏi, cờ tưởng…

Tuy nhiên đó là xét tổng thể về nhiều phương diện, còn trong thực tế thì cho tới nay, thực sự môn cờ tướng trong nhà trường vẫn chưa được chú trọng như cờ vua. Đó là điều làm chúng ta vẫn băn khoăn. Vì sao ở Trung Quốc người ta phát triển cờ tướng trong nhà trường mạnh như thế, hoàn hảo như thế, đưa môn cờ tướng trở thành “bảo vật văn hóa của Trung Hoa”, trong khi ở ta vẫn còn không ít trường dửng dưng, thờ ơ với một môn nghệ thuật và thể thao vừa lợi ích của mang bản sắc nghệ thuật văn hóa dân tộc.

Có người nói “cờ tướng không có triển vọng và tiền đồ bằng cờ vua” bởi các trận đấu quốc tế của cờ tướng còn ít quá. Có người lại nói trong khi cờ vua có hàng loạt giải trẻ quốc tế để các em tham gia thì cờ tướng hầu như không có giải trẻ quốc tế nào. Có người nói cứ nhìn vào kiểu chơi cờ tướng nhếch nhác ở đường phố, vỉa hè mà thấy e ngại cho con em mình học chơi cờ tướng.

Tất cả những ý kiến trên thực ra không phải là sai. Nhưng sao ta cứ phải chờ quốc tế. Chơi cờ đâu phải chỉ vì huy chương, cúp, phần thưởng (nói tóm lại là thành tích). Hàng bao đời nay ông cha ta chơi cờ tướng thật vô tư, vui vẻ, có màng gì đến những cái đó đâu? Các trường có tổ chức thì cũng chỉ vì mục đích đó chứ đơn thuần chỉ muốn có bằng được thành tích là đi chệch đường rồi. Chỉ cần các em thông minh hơn, học giỏi hơn, tránh được các tệ nạn xã hội là chúng ta thấy đã quá mãn nguyện rồi. Đó mới là cái lớn, cái căn bản, cái lợi ích sâu xa và bền lâu của cờ.

Có nhận thức được như thế thì mới mạnh dạn phát triển cờ tướng trong nhà trường, bởi vì xét cho cùng ai rồi cũng có một vài môn thể thao mình yêu thích và chơi cả đời. Chẳng phải việc giáo dục thể chất trong nhà trường cũng nhằm mục đích như thế sao? Vả lại phát triển môn cờ tướng có lẽ là điều hoàn toàn nằm trong tầm tay của mỗi trường học, dù là trường lớn hay trường nhỏ, dù là trường giàu hay trường nghèo, dù là trường ở thành thị hay trường ở nông thôn hay núi cao, vùng sâu vùng xa, thậm chí cả ngoài hải đảo. Bởi vì môn chơi này đối với các em là quá giản dị, quá bình dân, đâu cần có trang thiết bị gì hiện đại, đắt tiền hay phức tạp gì, chơi cá nhân cũng được mà chơi tập thể cũng xong. Sau khi được thầy hướng dẫn, các em hoàn toàn có thể tự lập nghiên cứu nâng cao trình độ qua sách vở, tạp chí và qua mạng…

Chúng ta mong rằng với thế mạnh sẵn có, lớp con em chúng ta sẽ tiếp bước các bậc cao thủ cờ tướng hiện nay, sẽ đến các đấu trường quốc tế, “sánh vai cùng các cường quốc năm châu”.

Tất cả cần và nên bắt đầu từ những năm tháng còn ngồi trên ghế nhà trường.