Bùi Dương Trân được gọi vào ĐTQG chuẩn bị cho SEA Games 26

Có những ván cờ kết thúc rất chóng vánh vì một bên “giăng bẫy” đối thủ, và bên kia lại “quyết tâm” lao vào bẫy. Ở những ván cờ của các danh thủ việc giăng bẫy là rất khó. Nguyên tắc chung là phải đưa ra một bố cục giống y như bố cục phổ biến, ai cũng quen thuộc. Thế rồi ở một nước nào đó chỉ sai khác chút ít so với lý thuyết. Đối phương nếu không thẩm định kỹ, cứ “quen tay” đi theo sách vở sẽ dính đòn. Chúng ta xem lại một ván cờ của Đặc cấp quốc tế đại sư Liễu Đại Hoa trong giải châu Á lần thứ 11 với kỳ vương Singapo.

Ván cờ diễn ra như sau:
[game]
FORMAT WXF
GAME Liễu Đại Hoa – Kỳ vương Singapo
RED Liễu Đại Hoa
BLACK Kỳ vương Singapo
START{
1. P2-5 P8-5 2. M2.3 M8.7
3. X1-2 X9.1 4. M8.7 X9-4
5. B3.1 M2.3 6. B7.1 X1.1
7. P8.2 X4.5 8. T7.9 X1-6
/*Nếu đổi lại: 8… B3.1 9. B7.1 X4-3 l0. P8-7 X3.1 11. P7.3 X3/3 12. P7-3 P2-7. Đến đây cục thế bên hậu không đến nỗi hỏng.*/
9. M3.4 X4-3 10. X9-7 B3.1
11. P5-4
DIAG{ #11 BLUE }
11. … P5-6
/*Vì bên tiên có nước P4.1 bắt chết Xe nên bên hậu phải ly Pháo ra vậy.*/
12. M4/5 P6.7 13. X2.2 X3-2
14. B7.1 X6.4 15. Tg5-4
}END[/game]
Bên tiên được quân thắng thế. Ở nước 13 nếu bên hậu đi: 13… X3-4 14. B7.1 P6/1 15.B7.1 M3/5 16. X7.1 P6-4 17. S6.5, bên tiên có nước P8/4 lại bình 6 được quân thắng thế.

[b]I. Cờ Tướng được chơi ở Việt Nam từ bao giờ?[/b]
Có một số lý thuyết khác nhau về nguồn gốc phát sinh cờ Tướng. Lý thuyết được nhiều người công nhận là vào khoảng thế kỷ thứ 6 cờ Tướng được người Trung Hoa kế thừa và cải tiến từ một loại cờ có tên là Chaturanga (có nguồn gốc từ Trung Á) và phải đến thế kỷ 10 sau khi bớt Tốt và thêm quân Pháo thì cờ Tướng được ổn định như ta vẫn biết ngày nay. Không có nghiên cứu hay tài liệu nào cho biết khi nào cờ Tướng bắt đầu được chơi ở Việt Nam. Một số nhà nghiên cứu phỏng đoán ngay sau khi cờ Tướng được phổ biến ở Trung Quốc thì nó cũng bắt đầu được biết và được chơi ở Việt Nam, có lẽ con đường phổ biến là nhờ các sứ thần của cả hai nước học hỏi lẫn nhau để giải trí và đọ tài qua những lần đi sứ rồi phổ biến trong dân gian.

Có một số đền chùa liên quan đến cờ Tướng là các nơi thờ thần Đế Thích, tương truyền là một ông Thần cai quản trời đất và cũng rất giỏi đánh cờ. Ở Hà Nội có [topic id=239]chùa Vua[/topic], được dựng vào thời Lê (thế kỷ 15) thờ thần Đế Thích. Có câu truyện dân gian nổi tiếng về thần Đế Thích và một người giỏi cờ là [topic id=75]”Hồn Trương Ba, da hàng thịt”[/topic] (câu truyện này đã được chép trong sách “Công dư tiệp ký” từ thời Lê Ý Tông).

[img]xq284-0.jpg;center;Đấu cờ bỏi trong lễ hội cờ Chùa Vua[/img]
Muộn hơn có truyền thuyết dân gian kể rằng [topic id=122]Vũ Huyên[/topic], một Tiến sĩ khoa năm Nhâm Thìn (1712) đã từng giúp vua Lê chơi và thắng cờ sứ Thanh nhờ dùng một cái lọng có xoi một cái lỗ nhỏ cho ánh nắng xuyên qua, chiếu lên nước cờ hay để mách nước cho vua, nhờ thế vua Lê thắng liền ba ván, giữ được quốc thể. Ông được vua ban danh hiệu “Đấu kỳ Trạng nguyên” (Trạng cờ).

Như vậy ở Việt Nam cờ Tướng đã được chơi ít nhất là 500 năm (từ thời xây chùa Vua) và nhiều nhất cỡ 1000 năm (ngay khi cờ Tướng được định hình xong ở Trung Quốc).

[b]II. Có bao nhiêu người Việt Nam chơi cờ Tướng?[/b]
Hiện nay chưa có một nghiên cứu hay số liệu chính thức về số người chơi cờ Tướng ở Việt Nam mặc dù cờ Tướng được chơi rất phổ biến trong dân gian và nhà nước cũng đã tổ chức được nhiều giải cờ cấp quốc gia. Theo kinh nghiệm của chúng tôi và tham khảo các chuyên gia khác trong ngành thì rõ ràng cờ Tướng có số người chơi đông nhất trong các loại cờ được chơi ở Việt Nam. Trong khi cờ Vua chỉ được phổ biến trong tầng lớp sinh viên học sinh, cờ Vây mới được du nhập, [topic id=240]các loại cờ dân gian khác như cờ Gánh, cờ Hùm[/topic],… chỉ rất ít người biết đến thì cờ Tướng lại được biết rất rộng rãi, được chơi trong mọi tầng lớp từ già đến trẻ, mọi miền của đất nước. Tỷ lệ người chơi cờ Tướng rất cao, vượt xa tất cả các nước (không kể Trung Quốc) lý giải tại sao cờ Tướng Việt Nam thường chiếm ngôi vị thứ hai sau Trung Quốc.

Người Trung Quốc cho rằng ít nhất họ phải có 100 triệu người chơi cờ Tướng, tức là ít ra cứ 10 người thì có một biết chơi. Con số này đã biến cờ Tướng thành thứ cờ có nhiều người chơi nhất thế giới, vượt xa cờ Vua (số liệu thường cho là có khoảng 50-80 triệu người chơi trên toàn thế giới).

Một Đặc cấp đại sư (danh hiệu trong cờ Tướng, tương đương với Đại kiện tướng trong cờ Vua) người Trung Quốc năm 2003 khi sang đấu cờ giao hữu với các kỳ thủ Việt Nam đã rất ngạc nghiên khi thấy ở Việt Nam cờ Tướng cũng rất phổ biến. Ông cho rằng mức độ phổ biến không khác gì ở Trung Quốc nên tỷ lệ người chơi cũng phải tương tự. Từ dân số Việt Nam là 80 triệu người ông cho rằng phải có ít nhất 8 triệu người Việt Nam biết chơi cờ (tỷ lệ 1/10).

Con số này quá lớn so với hình dung của nhiều người. Một số sách báo trước đây khá lâu đã từng ước lượng Việt Nam có khoảng 500 nghìn đến 1 triệu người chơi cờ Tướng. Tức là nếu so với dân số hiện nay thì phải từ 80 đến 160 người mới có một người biết chơi cờ. Có thể thấy các ước lượng này là hơi chặt, nếu các bạn từng thử tính tỷ lệ số người biết chơi cờ Tướng trong gia đình, nhóm bạn bè, lớp học mình phải có tỷ lệ cao hơn nhiều.

Tất nhiên, để có con số chính xác chúng ta cũng cần các định nghĩa thế nào là người chơi cờ Tướng (ví dụ người trong đời đã có lần thử học chơi, biết luật và đã chơi tổng cộng một hai ván cờ có được tính là người chơi không?) và cần các nghiên cứu bài bản, rộng lớn.

Dung hòa giữa các con số, theo chúng tôi 1-2 triệu người chơi cờ Tướng ở Việt Nam (tỷ lệ cứ 20-80 người thì có 1 người biết chơi cờ Tướng) có thể tạm chấp nhận như ước lượng tạm thời con số tối thiểu, định hướng cho các nghiên cứu kỹ hơn sau này.

[b]III. Các giải cờ Tướng lớn và các nhà vô địch[/b]

Có thể chia các giải cờ Tướng lớn thành ba giai đoạn.

[b]1. Thời Pháp thuộc[/b]
Thời đó việc đi lại và thông thương giữa các tỉnh gần nhau còn rất khó khăn và giữa các miền còn gian nan hơn nữa. Do đó những người chơi cờ và các mạnh thường quân thường chỉ tổ chức được các giải đấu cấp câu lạc bộ hoặc tỉnh, cố gắng lắm mới tổ chức được cấp miền ở Bắc kỳ và ở Nam kỳ.

[b]Bắc kỳ:[/b]
Giải vô địch bắc kỳ đầu tiên được tổ chức vào tháng 3 năm 1936 (ở Hà Nội) và liên tiếp hàng năm từ 1938 đến 1943. [topic id=213]Nhà vô địch cờ Tướng Bắc kỳ đầu tiên[/topic] là ông Nguyễn Văn Tâm (một nhà giáo ở Nam Định).

[b]Nam kỳ:[/b]
Năm 1933 Sài Gòn lần đầu tiên có một giải cờ gọi là Vô địch Nam kỳ (do công ty Mỹ An tổ chức), vô địch giải này là [topic id=254]Nguyễn Thành Hội[/topic] (người An Giang).

[b]2. Thời chiến tranh Việt Nam[/b]
[b]Miền Bắc:[/b]
[img maxheight=150 maxwidth=150]xq59-0.jpg;right;Mai Thanh Minh – Nhà vô địch nam đầu tiên[/img]Miền Bắc tổ chức được giải cờ ba lần:
*Lần 1 năm 1965 ông Nguyễn Thi Hùng (người Hà Nội) vô địch
*Lần 2 năm 1968 ông [topic id=108]Nguyễn Tấn Thọ[/topic] (người Hà Nội) vô địch
*Lần 3 năm 1969 ông Phạm Đình Tuyển (người Quảng Ninh) vô địch

Nếu chỉ tính các giải do chính phủ Việt Nam tổ chức thì ông Tuyển được coi là nhà vô địch lâu năm nhất: 23 năm (từ năm 1969 cho đến năm 1992 khi giải cờ toàn quốc lần thứ nhất được tổ chức).

[b]Miền Nam:[/b]
[img maxheight=150 maxwidth=150]xq284-1.jpg;right;Lê Thị Hương – Nhà vô địch nữ đầu tiên[/img]Do chiến sự bùng nổ ác liệt nên các kỳ thủ không có cơ hội tập hợp để tổ chức được các giải lớn. Chỉ có các giải cờ cỡ tỉnh hoặc thành phố.

[b]3. Thời Việt Nam thống nhất[/b]
[topic id=234]Năm 1992 là lần đầu tiên giải cờ quốc gia[/topic] (giải A1 tuyển chọn các nhà vô địch cá nhân) theo đúng nghĩa của nó mới được tổ chức, qui tụ được kỳ thủ khắp mọi miền đất nước tham gia. Giải đầu tiên này được tổ chức ở Đà Nẵng. Dưới đây là các thông tin kỷ lục liên quan đến loạt giải đấu này:

*Cho đến nay giải cờ Tướng vô địch cá nhân quốc gia đã được tổ chức liên tục hàng năm tổng cộng 14 lần (tính đến năm 2005)
[img maxheight=150 maxwidth=150]xq166-0.jpg;right;Lão Tướng Trần Đình Thủy – người đoạt huy chương nhiều tuổi nhất[/img]*Giải đã xác định được sáu nhà vô địch nam: Mai Thanh Minh, Trương Á Minh, Trềnh A Sáng, Đào Cao Khoa, Đặng Hùng Việt và Nguyễn Vũ Quân; sáu nhà vô địch nữ: Lê Thị Hương, Hoàng Hải Bình, Châu Thị Ngọc Giao, Ngô Lan Hương và Phạm Thu Hà
*Nhà vô địch nam đầu tiên: [topic id=100]Mai Thanh Minh[/topic]. Nhà vô địch nữ đầu tiên: Lê Thị Hương
*Người đoạt ngôi vô địch nam nhiều lần nhất là Mai Thanh Minh (5 lần), tiếp sau là [topic id=183]Trềnh A Sáng[/topic] (4 lần) và Nguyễn Vũ Quân (2 lần). Người chiếm ngôi vô địch nữ nhiều lần nhất là Lê Thị Hương (7 lần), Ngô Lan Hương (3 lần), Hoàng Hải Bình (2 lần)
[img maxheight=150 maxwidth=150]xq9-0.jpg;right;Nguyễn Vũ Quân – nhà vô địch nam ít tuổi nhất[/img]*Nhà nam vô địch nhiều tuổi nhất là Mai Thanh Minh, ở lần vô địch thứ 5 năm 1998 ông đã 41 tuổi. Trềnh A Sáng đoạt ngôi vô địch lần thứ 4 năm 2000 cũng khoảng 41 tuổi. Nhà nữ vô địch nhiều tuổi nhất là Lê Thị Hương. Chị đã đoạt ngôi vô địch lần thứ 7 năm 1998 khi 35 tuổi. Tuy nhiên, nếu tính gộp tất cả những người từng đạt huy chương (vàng, bạc và đồng) thì khó ai vượt qua “lão tướng” [topic id=160]Trần Đình Thủy[/topic]. Ông đoạt huy chương bạc (Á quân) hai lần, lần đầu năm 1998 khi 60 tuổi và lần hai năm 2003 khi đã 65 tuổi.
[img maxheight=150 maxwidth=150]xq284-2.jpg;right;Phạm Thu Hà – Nhà vô địch nữ trẻ tuổi nhất[/img]*Nhà vô địch nam ít tuổi nhất là [topic id=41]Nguyễn Vũ Quân[/topic], đoạt ngôi vô địch lần đầu năm 2004 khi mới 21 tuổi và lần 2 năm 2005 khi 22 tuổi. Nhà vô địch nữ ít tuổi nhất là Phạm Thu Hà, đoạt ngôi vô địch lần đầu năm 2003 khi cô mới 16 tuổi và đang là nữ sinh lớp 10.

Đối diện với Đại học sư phạm TPHCM, Kỳ Ngộ quán là một quán cà phê nhìn từ ngoài nhỏ tí xíu với chiều rộng chưa được 2 mét, không thể gọi là xứng với tầm vóc và sự nổi tiếng của nó. Hơi ngạc nhiên, tôi vẫn vào gửi xe, mới dắt xe vào tôi đã nghe một giọng nói rất ấm và hài hước vọng xuống, một phong cách nói rất…cờ tướng: nhảy con Mã bên này thì xấu quá, đánh đấm gì nữa,…bỏ con tốt đầu thì chết chắc,… đi như dzậy thì tiêu rồi,… Vốn mê cờ tướng nên chỉ nghe như thế là máu chảy rần rần trong người rồi, muốn gửi xe thật mau mà lên xem.

Hóa ra, cái cửa quán bé tí xíu thế mà bên trong rộng rãi thật nhưng bố trí rất bề bộn và khách vào uống cà phê cũng ngồi rất lộn xộn. Hỏi ra thì biết hôm nay 2 người đấu trên Kỳ Đài là ông Võ Hồng Châu tiếng tăm lừng lẫy – đài chủ 12 tuần liền, gặp Nguyễn Hoàng Lâm – kỳ thủ có đẳng cấp A1 quốc gia. Ván cờ vừa bước vào giai đoạn trung cuộc rất căng thẳng nhưng người bình cờ là ông Lâm đầu bạc vẫn luôn miệng cười và bình phẩm các nước đi và các nước biến rất sâu sắc, rất sách vở(tôi đoán thế vì nghe mấy cụm từ lạ quá: Tả Mã Bàn Hà, Cao Tả Pháo,…). Ông Lâm cũng bình luận những điều liên quan đến cờ và Xã Hội bên ngoài rất hay, rất triết lý trong khi chờ đợi các đấu thủ đi thêm vài nước. Tôi ngồi xem và nghe say sưa. Ở dưới là các Kỳ thủ cũng đang chăm chú vào các ván cờ độ của mình, người thường xuyên đến Kỳ đài xem và công đài nhất theo tôi được biết là danh thủ Đinh Tiến Lộc (tôi biết được đương nhiên là vì tuần nào tôi cũng đi kể từ khi biết đến quán). Ván cờ Lộc đánh với một vị khách chấp 2 tiên và đánh độ, hôm đó Lộc thua liền 2 ván nhưng sắc khí của một đại cao thủ có khác, vẫn nghiễm nhiên như không có chuyện gì xảy ra. Xung quanh bàn cờ của Lộc lúc nào cũng đông đúc người xem.
Trở lại với ván cờ Võ Hồng Châu và Nguyễn Hoàng Lâm, sau 12 tuần liên tiếp ngồi ở ngôi vị đài chủ, ông Châu đã nhường cho kỳ thủ tuổi trẻ tài cao Nguyễn Hoàng Lâm. Sau này rồi cũng bị cao thủ khác chiếm ngôi. Từ dạo đó đến nay, ngôi vị đài chủ không ai có thể giữ lâu như ông Châu dù đã rất nhiều danh thủ khác tiếng tăm lừng lẫy lên ngôi như: Nguyễn Hoàng Lâm, Đinh Tiến Lộc, Võ Minh Nhất, Ngô Quang Phẩm,… và cả ông Châu lại công đài nhưng cũng không lấy lại được thành tích năm xưa. Theo ông Lâm, người đang giữ kỷ lục bảo vệ ngôi đài chủ lâu nhất là danh thủ Trương Á Minh với… 37 tuần liên tiếp.

Đến Kỳ Ngộ quán do ông Lâm bình cờ, chúng ta cũng có thể được cập nhật rất chi tiết những thông tin mới nhất về cờ tướng, biết thêm nhiều tin tức xảy ra không chỉ ở TPHCM. Chẳng hạn như giải đấu cờ tướng thế giới vừa rồi, giải hạng nhất quốc gia tại Vũng tàu, tin buồn về kỳ thủ vang bóng Đặng Hùng Việt (khi đó chưa có một tờ báo nào đăng tải), tin tức về giải đấu lớn nhất quốc gia năm nay đang tổ chức ở TPHCM,… Ngoài ra, các bạn yêu cờ có thể hỏi bất cứ thông tin gì về cờ, ông Lâm rất nhiệt tình chỉ bảo nếu biết, nhất là những biến hóa trên ván cờ công đài. Thêm nữa, Kỳ Ngộ quán có đội ngũ tiếp viên gồm các cô bé rất xinh tươi và hay trêu đùa, dường như làm cho không khí ở quán cờ bớt ngột ngạt hơn!?

Tôi là Kỹ sư tin học, đam mê cờ tướng, đến một lần và “bị nghiện” từ dạo ấy. Chỉ đơn giản thấy Kỳ Ngộ quán rất hay và giới thiệu với các bạn yêu cờ như tôi thôi chứ không có mục đích quảng cáo gì cho ai ở đây hết. Sáng thứ 7, Kỳ Ngộ quán là món ăn tinh thần không thể thiếu được của tôi, có bận mấy cũng ráng sắp xếp ghé qua, đôi khi chỉ tranh thủ ngồi được có nửa tiếng nhưng cũng thấy tạm thỏa mãn, có còn hơn không mà.