Bùi Dương Trân được gọi vào ĐTQG chuẩn bị cho SEA Games 26

[img]xq21-0.jpg;right;[/img]Nói về cờ tướng, từ lâu đã có câu:

[i]“Khi vui nước nước non non
Khi buồn lại giở bàn son quân ngà”[/i]

Quân ngà bây giờ hiếm, thì đã có quân sừng, quân nhựa, chỉ khoảng mươi ngàn là có một bộ quân chơi được. Người ta đã đúc kết nhiều câu dễ nhớ về luật và cách đánh cờ: Mã nhật tượng điều xe liền pháo cách – Khuyết sĩ kỵ song xa – Cờ tàn pháo hoàn – Cờ bí dí tốt – Nhất mã chiếu vô cùng – Xe pháo húp cháo với đường… Cũng có nhiều giai thoại thú vị về chơi cờ. Một thí dụ: Có người vợ muốn ngầm mách nước cho chồng đang đấu cờ với bạn tại nhà mình, liền nghĩ ra cách rầy la con: “Lấy bố, mẹ chẳng được lên xe xuống ngựa, thôi đừng làm khổ mẹ nữa”. Người chồng nghe vậy liền tiến xe rồi thoái mã, gỡ được nước bí!

Cờ là thú chơi tao nhã vì không chiếm nhiều không gian; không cần nhiều dụng cụ, phương tiện; không cần nhiều người; không chủ yếu vận sức; không ăn tiền mà vẫn ham. Có thể nói hầu như các kỳ thủ đều không tính thua được bằng tiền.

[b]Một cách thư giãn[/b]

Như vừa nói, cờ là thú chơi luyện trí, suy xét cách ra quân, dàn trận, tiến đánh của ta và cả của người. Công, thủ cần toàn diện, vững mà mạnh. Không ván cờ nào diễn biến giống nhau từ trước đến sau. Nào pháo đầu mã đội, pháo đầu pháo giác, pháo lồng, mã quỳ, bình phong mã… thiên biến vạn hóa. Cờ rất hay là bao nhiêu quân bày ra hết, không hề có quân dấu, quân nọc. Như vậy không có hên xui gì. Có người bố vì mến tài cờ của bạn con gái mình mà dễ đi đến chấp nhận anh ta là rể tương lai. Một cán bộ lão thành cách mạng kể rằng đã từng có thời gian bày cờ thế bên lề đường Sài Gòn để góp phần gây quỹ cho tổ chức bí mật hoạt động. Đó là cờ thế giang hồ, một biểu hiện cao của cờ tướng đòi hỏi cách tấn công chớp nhoáng, không sai sót, sơ sểnh. Lại có người bày cờ chơi một mình (tự đi cả hai bên) nhằm dưỡng trí tồn tâm, nghỉ ngơi thư giãn sau những giờ phút bận rộn.

[b]Vẫn còn hấp dẫn[/b]

Nhiều lễ hội khắp nơi, nhất là lễ hội Xuân, có cờ người với các quân cờ là người thật. Giai thoại kể rằng có anh chàng giỏi cờ đã cố tìm cách vây hãm dần và bắt bằng được một cô gái xinh đẹp trong vai trò quân sĩ. Lại có cách chơi cờ tưởng, không cần quân và bàn, cứ thế hai người tưởng tượng mà đánh. Xuất xứ cách chơi này là từ những người đi kiệu, võng hoặc lội bộ đường dài về kinh ứng thí trước đây. Ngày nay hình ảnh dễ thấy là ở góc phố hoặc bên quán nước, quán cắt tóc, bên mấy chiếc xe ôm chờ khách… có hai, ba người ngồi quanh bàn cờ.

Bây giờ cờ vua, cờ vây có đà phát triển nhưng cờ tướng vẫn hấp dẫn, thu hút nhiều người. Trước đây đã có tạp chí Người chơi cờ, nay không thấy nữa. Thật tiếc!

[b]Lời bình của ban biên tập:[/b] Tạp chí Người chơi cờ vẫn đang được phát hành đều đặn (tháng/số).

*[i]không biết chương trình XB nằm ở trang web nào, có thể cung cấp một số trang web có chứa XB được khônng, cám ơn.[/i] [b]nganvinh[/b]
*[i]Chú làm ơn cho cháu hỏi cách sử dụng những tính năng đó như thế nào? Cám ơn.[/i] [b]Phan Phuc Truong[/b]
*[i]Tôi đọc xong nhưng chẳng biết cách load cũng như cách sử dụng miễn phí. Đề nghị chi tiết hơn,cảm ơn.[/i] [b]Trương Trí Trân[/b]

Theo yêu cầu của một số bạn đọc, chúng tôi viết hướng dẫn cách download, cài đặt và sử dụng chương trình XB.

Do khuôn khổ một bài báo (không phải là một hướng dẫn sử dụng đầy đủ) nên chúng tôi không thể đề cập quá chi tiết và quá sâu, chỉ những chức năng rất cơ bản mới được đề cập đến. Tuy nhiên, do chương trình thiết kế tuân thủ các chuẩn chung và lại có khả năng hiện tiếng Việt, bạn sẽ không quá khó khăn đề khai thác triệt để nó.

[b]I. Download và cài đặt[/b]
XB (Xiangqi Database Viewer) là chương trình giúp người chơi cờ làm việc với cơ sở dữ liệu (CSDL) các ván cờ (tập hợp các ván cờ). Để sử dụng, bạn cần download và cài đặt chương trình XB, sau đó là các CSDL ván cờ.

[b]Download và cài đặt chương trình XB[/b]
XB là chương trình được phát triển và cung cấp bởi xqfan. Để download nó, bạn cần vào trang download. Nhìn sang bên trái của bài viết này, bạn sẽ thấy có một mục menu mang tên là Download. Chỉ cần bấm vào đó bạn sẽ chuyển sang trang download. Hoặc bấm vào cái link dưới đây:

Trang Download của xqfan

Sử dụng thanh cuộn để cuộn màn hình lên, bạn sẽ đến được mục cho phép download XB. Bấm vào các link của XB hoặc XB unicode để download chúng.

Có hai phiên bản của XB. Một phiên bản là chương trình XB thường. Nếu bạn không có nhu cầu dùng tiếng Việt thì chỉ cần download phiên bản này cho gọn. Bạn có thể download trực tiếp phiên bản này bằng cách bấm vào cái link dưới đây:

Chương trình cài đặt XB

Phiên bản thứ hai là dùng mã unicode, chương trình nặng gấp đôi phiên bản kia. Bù lại bạn có thể dùng XB với màn hình hiện hoàn toàn bằng tiếng Việt. Yêu cầu là bạn phải có hệ điều hành từ Win2000, WinXP trở lên. Bạn có thể download trực tiếp phiên bản này bằng cách bấm vào cái link dưới đây:

Chương trình cài đặt XBU (phiên bản mã Unicode)

Sau khi download xong chương trình, bạn hãy bấm chuột vào nó để chạy. Chương trình sẽ nhanh chóng cài đặt vào đĩa cứng của bạn.

XB mới chỉ là chương trình cho phép xem và làm việc với CSDL ván cờ. Bạn còn cần phải download CSDL các ván cờ nữa.

[b]Download các CSDL ván cờ[/b]
Tiếp tục cuộn màn hình của Trang Download của xqfan cho đến cuối. Bạn sẽ thấy các link để download các CSDL. Lựa chọn các CSDL (có khá nhiều) bạn cần và bấm vào link tương ứng để download chúng về máy của bạn. Các file này đã được nén cho gọn ở dạng zip. Bạn cần giải nén chúng. Nên download và ghi các file đã giải nén vào một thư mục duy nhất.

[b]II. Sử dụng XB[/b]
[b]1. Chạy chương trình[/b]
Để chạy chương trình XB, hãy vào start->All program->Xiangqi World và bấm vào biểu tượng XB (hoặc XBU).

Nếu phiên bản XB bạn đang dùng là unicode (XBU), bạn có thể chuyển sang màn hình tiếng Việt bằng cách bấm vào menu->View->Language->Vietnamese
[img]xq285-0.jpg;center;Chuyển giao diện sang tiếng Việt[/img]

[b]Chọn xem một CSDL[/b]
Để xem một CSDL ván cờ mà bạn đã download về máy, bạn hãy làm như sau:
Từ chương trình, bấm vào menu->Database->Select/New. Một hộp thoại (dialog box) sẽ hiện ra để bạn tìm và chọn file CSDL vừa download về. Bạn hãy bấm tiếp vào nút Browse để chọn thư mục và file CSDL cần xem. Các file CSDL có đuôi là .gdb. Chọn một file rồi bấm OK để xác nhận.
[img]xq285-1.jpg;center;Lựa chọn một CSDL để xem[/img]

[b]2. Sử dụng cửa sổ các ván cờ[/b]
Bấm vào menu->Database->Browse hoặc nhanh hơn bấm vào nút hình dưới để mở cửa sổ (hộp thoại) CSDL.

[img]xq285-2.jpg;center;Nút Browse để mở cửa sổ các ván cờ[/img]

Thông tin về các ván cờ hiện ra ở dạng bảng (table). Các thông tin vắn tắt về CSDL đang xem hiện ở bên phải. Bạn có thể dùng các thanh cuộn để xem phần bị khuất, dùng con trỏ kéo để thay đổi kích thước các cột, kéo thả để chuyển một cột sang một vị trí mới dễ nhìn hơn v.v…

Để chọn một ván cờ nào đó trong bảng chỉ cần bấm vào nó. Ván cờ sẽ hiện lên trong bàn cờ nhỏ bên phải để bạn kiểm tra. Bấm vào các nút ngay dưới bàn cờ nhỏ này để xem các nước đi.

Để nhẩy đến một ván cờ nào đó dựa trên chỉ số (ID) của nó, bạn bấm số đó vào hộp nhỏ ở đáy cửa sổ và rồi bấm tiếp nút Enter.

Cửa sổ này có các nút tab góc trên bên trái để giúp bạn sử dụng các chức năng như tìm kiếm, thống kê, CSDL khai cuộc. Tab ngầm định là Mọi ván cờ (All games).
[img]xq285-3.jpg;center;[/img]

[b]Tab Tìm kiếm (Search)[/b]
Giúp bạn tìm kiếm các ván cờ theo các tiêu chí do chính bạn đặt.

[b]Tab Thống kê (Statistics)[/b]
XB sẽ tạo ra một tóm tắt dựa trên thống kê các ván cờ của một đấu thủ. Nhờ đó bạn sẽ có ngay được các thông tin quan trọng về đấu thủ này.

[b]Tab CSDL khai cuộc (Positions)[/b]
XB cho bạn nghiên cứu về các kiểu khai cuộc. Khai cuộc sẽ hiện ra ở dạng hình cây, tùy theo khai cuộc muốn nghiên cứu, bạn hãy bấm vào các nút cây tương ứng. Tại mỗi thời điểm, nhìn vào cây bạn đều biết khai cuộc đó đi như thế nào, hình bàn cờ bên phải cho bạn biết các quân cờ được bố trí như thế nào. Các thông tin quan trọng như tỷ lệ thắng-hòa-thua ứng với từng nước khai cuộc sẽ giúp bạn biết nên chọn khai cuộc nào, rủi ro là bao nhiêu. Ứng với mỗi khai cuộc XB đều tìm và tập hợp các ván cờ trong CSDL dùng khai cuộc đó cho bạn tiện nghiên cứu.
[img]xq270-2.jpg;center;CSDL khai cuộc[/img]

[b]2. Nghiên cứu kỹ một ván cờ[/b]
Nếu muốn nghiên cứu ván cờ kỹ hơn, bạn hãy bấm kép (double click) vào ván cờ hoặc chọn ván cờ rồi bấm vào nút “Open game” ở bên phải. Chương trình sẽ đưa ván cờ này vào bàn cờ chính của chương trình giúp bạn xem nó dễ dàng hơn.
Tại bạn cờ lớn, bạn có thể điều khiển xem các nước đi dễ dàng bằng cách dùng các nút điều khiển: tiến, lui, về đầu, về cuối. Bạn cũng có thể để chương trình tự động chạy từng nước cho bạn xem cho tiện. Bạn cũng có thể nhẩy đến một nước bất kỳ bằng cách bấm vào nước đi đó trên danh sách nước đi. Bạn cũng có thể copy cả ván cờ, copy hình bàn cờ, dán ván cờ…

[b]Sử dụng thanh điều khiển[/b]
[img]xq285-4.jpg;center;Hướng dẫn sử dụng thanh điều khiển[/img]

[b]II – Chiếu bí là mục đích tối hậu của ván đấu[/b]
Ván đấu là cuộc chiến giữa hai đấu thủ điều khiển hai đạo quân trên bàn cờ giao tranh nhau với mục đích tối hậu là phải chiếu bí Tướng đối phương. Muốn đạt được mục đích này không đơn giản, vì hai bên có lực lượng ngang nhau. Do đó việc trước tiên là phải tiêu diệt và tiêu hao lực lượng đối phương, rồi sau đó mới có khả năng tấn công chiếu bí Tướng đối phương.

Để hiểu rõ thế nào là Tướng bị chiếu hết, chúng ta xem xét một trường hợp cụ thể sau đây. Thế nhưng trước hết cần thống nhất khái niệm về thuật ngữ “chiếu bí” hay “chiếu hết”.

[b]1. Khái niệm về “chiếu bí”[/b]

Đây là một thuật ngữ hoàn toàn do làng cờ Việt Nam đặt ra trên cơ sở tham khảo thuật ngữ của Trung Quốc. Thuật ngữ “chiếu bí” dùng chỉ tình trạng khi một bên “chiếu Tướng” còn một bên “bị chiếu” mà Tướng không có chỗ nào ẩn nấp, cũng không có quân nào cứu viện. Đó là Tướng bị “chiếu bí”. Người Trung Quốc thì gọi là “Tướng bị sát hại” hay ngắn gọn hơn là “Tướng chết”.

Ta xem hình:
[img]xq231-0.gif;center;[/img]

Nếu Trắng đi trước: 1.X4-5 (chiếu bí).

Nếu Đen đi trước: 1…B5.1 hoặc 1…B5-4 hay 1…M3.2 cả mấy cách đều chiếu bí.

[b]2. Ván cờ thua[/b]

Ván cờ kết thúc luôn diễn ra hai tình huống: thắng – thua và hoà. Hễ bên này thắng thì bên kia thua, còn hai bên không ai thắng, thua là ván cờ hoà. Phần trên vừa nêu về khái niệm “chiếu bí” và qui ước: bên nào Tướng bị chiếu bí thì bên đó thua cuộc. Thế nhưng ván cờ thua không phải chỉ do bị chiếu bí. Sau đây chúng ta nói rõ hơn về ván cờ thua, minh hoạ lại những qui định cơ bản ở chương một.

[b]a. Ván cờ thua do bị chiếu bí[/b]

Thế cờ trên minh hoạ rõ trường hợp này: Trắng hoặc Đen đi trước sẽ chiếu bí Tướng đối phương. Chương sau chúng ta sẽ học những kiểu chiếu bí điển hình do sự hợp lực giữa các quân tấn công vào Tướng đối phương.

[b]b. Ván cờ thua vì Tướng bị lộ mặt[/b]

Căn cứ vào luật đi quân thì hai Tướng không được nhìn thấy mặt nhau (không được lộ mặt Tướng). Như vậy khi bên bị chiếu mà Tướng vi phạm thì bị xử thua. Hình bên cho thấy: Nếu Trắng đi 1.X5-6 thì Tướng Đen chạy vào lộ giữa nhìn thấy Tướng Trắng. Do đó bên Đen bị xử thua ngay.
[img]xq231-1.gif;center;[/img]

[b]c. Ván cờ thua vì “kẹt nước” hay bí nước[/b]

Trường hợp này Tướng không bị chiếu nhưng tất cả các quân đều không có quân nào thực hiện được nước đi đúng luật. Tình trạng này thuật ngữ Trung Quốc gọi là “khốn bí” hay là chết nghẹt.

Như hình: Sau khi Trắng đi 1.Tg.1 thì các quân Đen nghẹt cứng không đi được. Đen bị xử thua.

[img]xq231-2.gif;center;[/img]

[b]d. Ván cờ thua do bên yếu kém tự nguyện[/b]

Có nhiều ván cờ khi chưa kết thúc nhưng một bên chủ động tuyên bố chịu thua. Có thể nêu các trường hợp sau đây:

Khi đối phương đông quân hơn còn bên mình yếu kém không thể chống đỡ được nữa.

Như thế cờ hình dưới: Đen chống đỡ nữa cũng vô ích. Trắng hơn một Pháo khống chế trung lộ, nhảy Mã qua phối hợp làm thua dễ thôi. Đen đầu hàng.
[img]xq231-3.gif;center;[/img]

Khi đối phương nhiều Tốt hơn mà bên mình không có khả năng phản đòn, chống đỡ chỉ là tuyệt vọng thôi.

Như thế cờ dưới, Trắng hơn 3 Tốt đảm bảo sẽ tràn sang đủ cả 3. Đen chịu thua sớm cho đỡ kéo dài thời gian.

[img]xq231-4.gif;center;[/img]

Khi đối phương thắng thế quá lớn đảm bảo sẽ làm thua trong 2 – 3 nước.

[img]xq231-5.gif;center;[/img]

Như thế cờ dưới: Trắng chơi M3.2 rồi phối hợp với Pháo chiếu bí trong 2 nước. Đen lâm vào thế tuyệt sát, không cần đối phương phải ra tay, buông cờ nhận thua là lịch sự.

[img]xq231-6.gif;center;[/img]

Khi đối phương đưa đến một tình thế mà ai cũng công nhận là thắng.

Chẳng hạn thế cờ dưới: Trắng còn 1 Xe 1 Tốt phải thắng đối phương 1 Xe 1 Sĩ. Điều này coi như ai cũng công nhận, Đen chịu thua ngay.

[img]xq231-7.gif;center;[/img]

Ngoài ra các ván cờ thua do phạm luật, do lỗi kỹ thuật hoặc lỗi tác phong hay đi quá trễ… đều bị trọng tài xử lý theo điều lệ giải.

[b]3. Ván cờ hoà[/b]

Đây là trường hợp ván cờ kết thúc mà không có người thắng, kẻ thua giống như trận đấu bóng đá, hai bên giữ được tỉ số 0-0.

Thực ra ván cờ hoà diễn ra cũng ở nhiều dạng.

[b]a. Hoà cờ vì không bên nào đủ sức chiến thắng[/b]

Tình trạng này lực lượng hai bên đều có hạn, không đủ quân để chiến thắng đối phương. Tốt nhất là nên ngừng ván cờ và đồng ý hoà.

Như ván cờ dưới: Trắng hơn một Pháo nhưng không có quân nào khác làm ngòi chiếu Tướng, vì vậy Trắng phải đồng ý hoà.
[img]xq231-8.gif;center;[/img]

[b]b. Hoà cờ vì hai bên đưa đến thế cờ hoà điển hình:[/b]

Tình trạng này hai bên tạo thành thế cờ mà trong làng cờ ai cũng thừa nhận là hoà. Do đó nên chấp nhận hoà là hợp lẽ.

Chẳng hạn thế cờ dưới:
[img]xq231-9.gif;center;[/img]

Trắng đi trước.

1.X5-2 Tg/1
2.X2.4 Tg.1
3.Tg.1 M3.1
4.X2/1 M1/3

Thế cờ này tuy Trắng ưu thế, nhưng Đen có đến 4 con hợp thành một hệ thống phòng ngự hoàn chỉnh khiến Trắng không uy hiếp được. Thế cờ này làng cờ đều nhìn nhận Trắng không thắng được, vì vậy hai bên đồng ý hoà.

[b]c. Hoà cờ do một bên đề nghị một bên đồng ý[/b]

Trường hợp này hai bên tạo ra một thế cân bằng, nếu chơi giỏi vẫn có thể thắng, thua. Thế nhưng thế trận hai bên đều vững chắc, không có sơ hở gì để khai thác. Nếu một bên đề nghị hoà với đối phương đồng ý thì ván cờ được xử hoà.

Như thế cờ dưới, hai bên chờ sơ hở của đối phương để tấn công, nhưng chẳng bên nào có cơ hội để tấn công. Nếu như Đen hoặc Trắng đề nghị hoà và đối phương đồng ý thì xem là hoà cờ.

[b]d. Hoà cờ là do hai bên cùng phạm kỳ lệ hoặc các nước cứ lặp đi lặp lại[/b]

Nếu như hai bên cùng phạm một điều trong kỳ lệ hoặc cả hai lặp đi lặp lại các nước hợp lệ nhưng không chịu thay đổi nước đi khác thì trọng tài có quyền xử hoà, chẳng cần hỏi ý kiến của đấu thủ nào.