Cờ cười: Ai lừa ai?

[b]Tốt (binh) [/b]

[b]Đặc điểm[/b]

Tốt là quân xung kích chỉ có tiến chứ không được lùi, chiếm số lượng đông nhất trên bàn cờ. Năng lực rõ là yếu kém nhưng tinh thần hy sinh liều chết thì cao hơn tất cả, hết con này đến con khác nhào qua đất đối phương. Do năng lực hạn chế nên giá trị của chúng cũng thấp nhưng với tinh thần hy sinh cao nên khả năng phá hoại của nó cũng cao, nhờ đó nhiều ván cờ thắng bại đều có sự góp phần tích cực của nó.

[b]Thực lực[/b]

Khi Tốt chưa qua hà, nó chỉ khống chế được 1 điểm trước mặt, khi Tốt đã qua hà thì có thể khống chế 3 điểm. Như vậy [b]Thực lực[/b] của Tốt qua hà có sự thay đổi giá trị và tuỳ vị trí biến hoá ra sao mà thực lực của nó cũng thay đổi theo. Thông thường Tốt qua hà có giá trị ngang 1 Sĩ hoặc 1 Tượng.

[b]Cách sử dụng[/b]

Mỗi bên có 5 Tốt (Binh) có vị trí đứng không giống nhau nên đóng giữ vai trò cũng khác nhau. Trong giai đoạn khai cuộc, các Tốt 3, 7 nên sớm tiến lên cho Mã linh hoạt, khống chế Mã đối phương, còn Tốt 1, 9 thì chỉ nên tiến lên khi đối phương nhảy Mã lên biên. Tốt đầu rất quan trọng, nếu phối hợp với Pháo đầu thì mới nên tiến lên, bằng không thì cứ để nguyên và nên bảo vệ kỹ nó phối hợp cùng Sĩ, Tượng hình thành hệ thống phòng thủ rất mạnh. Sang giai đoạn trung cuộc và tàn cuộc, nếu lực lượng các quân mạnh bằng nhau thì bên nào có nhiều Tốt hơn sẽ có nhiều cơ may chiến thắng. Tốt đã qua hà nên tăng cường bảo vệ, nếu muốn tiến xuống sâu thì càng phải thận trọng vì có thể đối phương sẽ quyết tâm vây bắt chết. Và nếu đã xuống sâu thì nên nhanh chóng đưa Tốt “cặp cổ” ở lộ 4 hoặc 6. Cũng có thể đưa Tốt đến trung lộ đe doạ Tượng đầu của đối phương. Nếu có Xe, Pháo phối hợp thì Tốt đổi Tượng đầu, nếu có Xe, Mã phối hợp thì Tốt nên đánh mẻ Sĩ.

Sau đây chúng ta xem xét một số bài học về cách sử dụng Tốt.

Thế 1: Một Tốt xuống bắt Tướng.
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Một Tốt xuống bắt Tướng
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 4k4/4a4/9/4P4/9/9/9/9/4A4/4K4 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. B5.1 S5/4 2. B5-4 Tg5-6
3. Tg5-4 S4.5 4. B4.1 Tg6-5
5. Tg4-5 S5.6 6. Tg5-6 S6/5
/*Trắng đưa Tướng chiếm lộ 6, Tốt chiếm lộ 4 khiến Tướng Đen bị kẹt ở lộ giữa.*/
7. S5.4 S5/6 8.Tg6.1 S6.5
9. Tg6-5 Tg5-4 10. B4-5 }END[/game]
thắng.

Thế 2: Phá Tượng thủ thắng.
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Phá Tượng thủ thắng
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 2eak3r/4a4/4ec3/4P3p/9/6R2/8P/C3E4/4A4/4KAE2 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. B5.1! T3.5 2. P9.7 T5/3 3. X3-7
}END[/game]
Trắng phá Tượng ưu thế thắng.

Thế 3: Phá Sĩ nhập cuộc.
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Phá Sĩ nhập cuộc
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 2e1ka3/c3aP3/4e4/4H4/p8/7R1/P8/4E4/3rA4/3AK1E2 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. B4-5! S6.4
/*Trắng dùng Tốt phá Sĩ làm suy yếu thế phòng thủ để Xe, Mã phát huy thế uy hiếp.*/
2. X2.5 S5/6 3. Tg5-4! Tg5-4
/*Nếu 3…P1-6 thì 4. M5.3 hăm bí, Đen xuất Tướng mất Pháo.*/
4. M5.7 P1-3
5. X2-4 Tg4.1 6. X4-7 }END[/game]
thắng.

Thế 4: Liên Binh thủ hoà.

[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Liên Binh thủ hoà
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 4k4/9/9/9/9/3pp2R1/5p3/9/9/5K3 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. X2.2 B6-5! 2. Tg4-5 Tg5-4
3. Tg5-6 Bt-4!
}END[/game]
Hoà.

Tuỳ vị trí Tướng Đen đứng cánh nào mà Tốt tiền di chuyển hợp lý, không để Xe chiếu Tướng ăn Tốt. Thế cờ bắt buộc hoà.

Một ván cờ có 3 giai đoạn: khai cục, trung cục và tàn cục. Mỗi giai đoạn đều có nguyên tắc nhất định. Thông thường, các nhà nghiên cứu đề ra nguyên tắc chơi cho toàn bộ ván cờ tuỳ theo giai đoạn đang diễn ra mà người chơi chọn nguyên tắc nào nổi rõ hơn để áp dụng. Nguyên tắc chung luôn thống nhất, nhưng mỗi nhà nghiên cứu diễn đạt một khác. Các bạn nên tìm hiểu rồi tự đề ra nguyên lý của mình sao cho dễ nhớ, dễ áp dụng. Các bạn có thể đối luyện hoặc xem đối cuộc, tự phân tích để rút kinh nghiệm. Với giai đoạn khai cục thì các ván cờ ngắn bộc lộ rõ các nhược điểm. Học tập các ván cờ ngắn của các danh thủ giúp ta mau chóng nâng cao trình độ chơi.

Nguyên tắc khai cục các bạn có thể xem trong các sách đã xuất bản. Các tác giả Lê Uy Vệ – Nguyễn Tấn Thọ nêu 5 nguyên tắc trong: Cờ Tướng – những vấn đề cơ bản. Nhóm tác giả Phạm Tấn Hòa, Quách Anh Tú, Trần Tấn Mỹ, Lê Thiên Vị nêu 7 nguyên tắc. Cổ thư Kim bằng bí quyết nêu 10 nguyên tắc. Nhà nghiên cứu Hoàng Thiếu Long nêu 4 nguyên tắc khai cục đã được đăng trên các số của Tạp chí Người Chơi Cờ, đó là:
1. Xa quý thần tốc, kỵ trì khai (Xe ra nhanh, tối kỵ ra chậm)
2. Hoạt Mã sính uy, kỵ bạn thoái (Mã linh hoạt, kỵ bị cản)
3. Pháo trí yếu trại, kỵ khi phát (Pháo chiếm điểm trọng yếu)
4. Các tử hiệp đồng kỵ tán loạn (Các quân hiệp đồng tấn công)

Nhà nghiên cứu Hà Tả Phong nêu 4 nguyên tắc bố trận như sau:
1. Có trận thế hợp lý hợp khả năng tranh quyền chủ động với đối phương, không vì tham lợi nhỏ mà làm thế trận rời rạc hoặc bán thân bất toại.
2. Xe, Pháo, Mã là quân chiến mạnh, cần nhanh chóng xuất trận toàn diện, chiếm cứ vị tốt. Không được đi mãi một quân làm quân khác không ra được.
3. Lực lượng quân phải linh hoạt, bảo vệ tốt cho nhau. Trận địa không có nhược điểm lớn dễ bị đối phương công kích.
4. Đấu pháp tích cực chủ động, luôn tạo ra áp lực với đối phương. Không đi những nước không mục đích hoặc quá yếu, vô lực.

Bây giờ chúng ta cùng xem một ván cờ kết thúc nhanh để rút kinh nghiệm. Đây là ván cờ giữa Trần Bách Dương (đi tiên) và Lý Nghĩa Đình, do ông Hoàng Thiếu Long bình luận.

[game]
FORMAT WXF
GAME Trần Bách Dương – Lý Nghĩa Đình
RED Trần Bách Dương
BLACK Lý Nghĩa Đình
START{
1. P2-5 M8.7 2. M2.3 X9-8
3. X1-2 B7.1 4. X2.6 M2.3
5. B7.1 P8-9 6. X2-3 X8.2
/*Thông thường bên hậu P9/1 rồi bình 7 đuổi Xe. Hiện tại bênn hậu lên Xe giữ Mã, có ý định dùng Pháo bên phải phản kích.*/
7. B5.1
/*Nước công gấp. Thông thường bên Tiên đi M8.7, T3.5, X9.1, S4.5, X9-6 là cách đi thịnh hành.*/
7. … T3.5 8. B5.1 P2.1
DIAG{ #9 RED }
/*Như hình bên tiên tiến Tốt muốn đả thông tuyến Tốt. Bên hậu lên Pháo cố thủ, khai cục đến đây không có khí quyết liệt.*/
9. B5-6 S4.5 10. M3.5
/*Đi đến nước thứ 10, bên tiên chỉ điều động cánh phải, cánh bên trái bất động. Hai cánh đã bị cắt rời, không hiệp đồng, ẩn dấu mầm mống thất bại. Nước nhảy Mã làm tuyến bên trái bị yếu. Nên đi: M8.7, X1-4, M7.5, B3.1, B6.1, X4.3, B7.1, đối công.*/
10. … B3.1 11. B6.1 X1-4
12. B6-7 P2.3
/*Bên hậu ra Xe bắt Tốt, có ý bỏ Mã tranh công.*/
13. M8.7 X4.6 14. Bs.1
/*Dù bên tiên ăn Mã thì bên hậu vẫn dùng Pháo ăn Tốt.*/
14. … P9.4 15. M5.4 P9.3
16. P5-4
/*Chuẩn bị lên Tượng, tránh Xe bắt Tượng. Nếu X3-1, X8.7, X1/6, X8-9, X4-3, M7/5, X3/2, B7.1, P2-5, hậu ưu.*/
16. … X8.6 17. T7.5 P2-7
/*Đổi lại, nếu X8-6, S6.5, X4.2, P8/2, P2.1, M4/6, bên hậu hết khả năng nhập cục.*/
18. X3-4
/*Đổi lại M4/3, X4-7, S6.5, X8-6, bên tiên không thể thoái Pháo bắt chết Xe được. Vì Xe bên hậu ăn Tượng có nước chiếu bí.*/
18. … M7.6 19. S6.5 X4.2
20. P8/2 P7.1
}END[/game]
Pháo bên hậu lại bắt Tượng sát cục. Bên tiên muốn đánh nhanh thành ra thất bại.