Cờ cười: Ai lừa ai?

[img]xq11-0.jpg;right;Một pha trình diễn của cờ người võ thuật[/img][b]Cờ người và võ thuật[/b]

Trẩy hội mừng xuân, nếu có dịp dừng chân ở một đình làng nào đó ở các tỉnh phía Bắc, bạn sẽ được dịp chứng kiến những ván cờ người mang đậm nét văn hóa truyền thống. Đây là một hội vui của cả làng, nên 32 quân cờ thường được tuyển chọn từ các nam thanh nữ tú là con cháu trong làng. Tiếng chiêng, tiếng trống khua liên hồi. Cờ xí, võng lọng bay phấp phới trong nắng xuân hồng, cùng với áo mão của “ba quân tướng sĩ” đã làm sống lại hình ảnh triều đình vua quan thời phong kiến. Các quân cờ người thường mặc áo rực rỡ có thêu biểu tượng quân cờ mình thủ vai ở trước ngực và sau áo để người xem dễ theo dõi diễn tiến ván đấu. Cứ mỗi nước đi, các quân cờ thường múa các điệu múa dân gian truyền thống, kèm các bài vè đặc trưng quen thuộc.

Khác với miền Bắc, cờ người ở miền Nam được lồng ghép võ thuật nên rất hấp dẫn. Lúc đầu, các quân cờ chỉ múa dăm chiêu võ thuật chiếu lệ như diễn tuồng. Đến năm 1987, cờ người miền Nam mới bắt đầu thăng hoa. Từ ý tưởng mong muốn các ván đấu thật sự cuốn hút, hai vị đứng đầu làng cờ TP.HCM là Quách Anh Tú và Lê Thiên Vị đưa ra đề nghị, 32 quân cờ biểu diễn phải là 32 võ sinh có đẳng cấp, giỏi võ thuật. Ý tưởng này được 2 HLV võ cổ truyền VN Lê Văn Vân (môn phái Bình Định Sa Long Cương) và Hồ Tường (môn phái Võ lâm Tân Khánh Bà Trà) cùng bắt tay dàn dựng và thực hiện. Trong buổi khai sinh cờ người võ thuật hôm đó, 32 quân cờ đều là những cao thủ có thâm niên hơn 8 năm khổ luyện. Những đòn thế được các cao thủ tung ra biểu diễn đã chinh phục người xem. Từ thành công ở Nhà Văn hóa Thanh niên TP.HCM vào dịp Tết năm 1987, tiếng tăm đội cờ người của Lê Văn Vân và Hồ Tường đã bay xa. Lịch diễn của các đội cờ người môn phái Bình Định Sa Long Cương và môn phái Võ lâm Tân Khánh Bà Trà thường ken đặc trong 3 ngày Tết. Không chỉ biểu diễn ở TP.HCM, mà họ còn truyền bá các đội cờ người độc đáo này từ Nam chí Bắc trong các đợt lưu diễn. Điều không thể thiếu của hội cờ người võ thuật là sự sắc sảo của các nhà bình luận. Các nhân vật được công chúng ưa chuộng và có tiếng tăm trong lĩnh vực này là: “Trương Thúy Sơn” Quách Anh Tú, “Thiên hạ đệ nhất sát” Lê Thiên Vị, “Độc hành đại đạo” Hoàng Đình Hồng… Tuy nhiên, mặt hạn chế của cờ người võ thuật là chưa thể biểu diễn các “ván cờ sống” mà thường phải diễn theo các ván cờ hay được chuẩn bị sẵn. Nguyên nhân chủ yếu là các võ sĩ thường không đủ sức để có thể đánh nhiều trận liên tiếp.

[b]Số phận những “quân cờ”[/b]

Một trong những đội cờ người được yêu thích nhất phải kể đến đội cờ của võ sư Phan Văn Trung của võ đường Từ Thiện thuộc võ phái Võ lâm Tân Khánh Bà Trà. Sở dĩ đội cờ này được yêu chuộng vì có được các “quân cờ” giỏi võ và luôn trình diễn hết mình. Không phải chỉ múa quyền chiếu lệ mà các trận đấu của các “quân cờ” này thường kéo dài 3 đến 5 phút và luôn là những trận đấu rất thật. Mỗi lần xem hai quân xe Trần Cẩm Khoa và Trần Anh Kiệt đánh song đao, người hâm mộ cứ ngẩn cả người vì những đòn thế hai anh tung ra không thua gì tài tử Lý Liên Kiệt trong phim Hồng Kông. Khoa và Kiệt đánh rất bài bản vì hai anh chính là bạn tâm giao và cả hai đều đồng cấp bậc Hồng đai ngũ đẳng. Mỗi khi xung trận, Trần Cẩm Khoa như hóa thân vào quân cờ nên anh là người bị đổ máu nhiều nhất đội. Một lần ống xương cánh tay trật khớp xốc ra ngoài, và một lần trật khuỷu xương ống chân được xem là hai chấn thương nặng nhất trong đời “binh nghiệp” của Khoa. Trường hợp quân mã đen Phạm Thanh Tùng phải bỏ nghề bỏ nghiệp vì tai nạn trong trận đánh với tướng trắng Phạm Công Bảo Trường cũng là điều mà HLV Phan Văn Trung thường nhắc để cảnh báo đệ tử của mình. Hôm đó, Trường sử dụng binh khí song câu, trong khi Tùng nghênh chiến bằng roi dài. Ở cuối trận, do có phần đuối sức nên Tùng trả đón yếu ớt, không đủ sức đỡ nổi cú đánh nhắm vào huyệt tinh minh của Trường, mà chỉ dùng roi đẩy lệch xuống khiến song câu móc ngay vào mặt trúng huyệt thừa khấp. Còn trận đánh khiến khán giả phải ôm mặt bỏ chạy là trận chiến của hai quân pháo Anh Tuấn và Văn Hùng ở lễ hội khai trương đền Bến Dược, Củ Chi. Đã có sự chuẩn bị trước, Tuấn tung đòn “cọp cõng trâu” để nhấc bổng Hùng ném đầu cắm xuống đất. Nghe đánh phập một tiếng, nhiều thiếu nữ ôm mặt hét lớn. Hùng dù bị thương khá nặng, nhưng khi thấy Tuấn ào đến, nhanh nhẹn phản đòn “lôi công cước”, do không đề phòng Tuấn dính nguyên đòn dẫn đến chấn thương cột sống phải từ bỏ cuộc chơi. Bi kịch nhất là trường hợp của Phúc “mỡ”. Trong trận đánh Văn Hoàng ở Suối Tiên năm 1999, do bất cẩn, Phúc “mỡ” bị dính đòn “hoành phong cước” ngay giữa mặt. Máu chảy đầm đìa. Ngay khi Phúc té xuống, cô Phượng – vợ sắp cưới của Phúc ôm mặt khóc nức nở. Thế là ngày hôm sau, Phượng ra điều kiện sẽ trở thành vợ Phúc chỉ khi nào anh chịu bỏ nghề “làm quân làm tướng”. Sự hấp dẫn của cờ tướng thường là lúc bước vào tàn cuộc. Lúc này các trận chiến của các “quân cờ” cũng quyết liệt và dữ dội nhất. Người nhập vai tướng thua trận là người giỏi võ nhất. Bước vào đường cùng, vị tướng thường trổ hết các tuyệt chiêu của mình để phá vòng vây. Tả xung hữu đột, có khi phải đánh liên tiếp với 2, 3 đối thủ nên các trận chiến thường diễn ra rất hấp dẫn. Dĩ nhiên, mỗi khi tướng bước vào đường cùng thì hai quan văn (người đóng vai quân sĩ) đành phải nhào người ra thế mạng. Ngự lâm quân (quân tượng hay còn gọi là bồ), cũng được giao cho những người giỏi võ nhập vai.

Tuy cờ người võ thuật rất hấp dẫn, nhưng do môn thể thao này chỉ trình diễn ở nơi công cộng không thu lệ phí, nên các nhân vật chính – những người thủ vai quân và tướng trên bàn cờ không thể sống được với nghề. Một ván cờ biểu diễn suốt buổi sáng, nhưng đội cờ người thường chỉ được trả 1.000.000 đồng. Với số tiền này đem chia cho khoảng 55 người trong đoàn thì mỗi người chẳng được là bao. Chính vì vậy mà không ít người lo lắng về tương lai của cờ người võ thuật.

Được sự tài trợ của Công ty du lịch Phương Trang và các vị “Mạnh thường quân”, Liên đoàn Cờ thành phố Hồ Chí Minh tổ chức các danh thủ TPHCM mở rộng lần thứ I, tranh cúp du lịch Phương Trang nhân kỷ niệm 31 năm Ngày giải phóng miền Nam thống nhất đất nước (30/4/1975 – 30/4/2006), nhằm tạo cơ hội cho các vận động viên mạnh toàn quốc có dịp thi đấu, học tập, trau dồi chuyên môn, chuẩn bị cho Đại hội TDTT toàn quốc lần thứ V tại TPHCM.

Giải diễn ra từ 15h00 ngày 22 đến 28/4/2006 tại tại Trung tâm Văn hóa quận 5, 105 Trần Hưng Đạo B, quận 5 theo thể thức loại trực tiếp 2 lần thua. Mỗi trận đấu sẽ gồm 2 ván (mỗi kỳ thủ sẽ sử dụng 60 phút đầu để hoàn thành 60 nước đi, sau đó thêm 60 phút để kết thúc một ván cờ), nếu hòa nhau thì đấu tiếp 2 ván cờ nhanh mỗi bên 15 phút, nếu vẫn hòa sẽ đấu thêm một ván cờ chớp: bên Trắng 06 phút, bên Đen 05 phút, bên Đen được thắng cuộc nếu thắng hoặc hòa ván cờ.

Tổng giải thưởng ban đầu trên 45.000.000 đồng, tuy nhiên trước khi bắt đầu cuộc thi đấu đầu tiên, các nhà tài trợ đã quyết định tăng thêm giải thưởng lên đến 57.700.000đ như sau:
*Giải nhất: 32.000.000đ và cúp Phương Trang
*Giải nhì: 10.000.000đ
*Giải ba: 4.000.000đ
*Giải tư: 2.000.000đ
*Giải năm: 1.500.000đ

và các giải thưởng khác cho người thua và xếp hạng từ 6 đến 16 như sau:

*Bị loại các vòng đấu ngày 23/4: 500.000đ x 4 người
*Bị loại ở các vòng đấu ngày 24/4: 800.000đ x 4 người
*Bị loại ở các vòng đấu ngày 25/4: 1.000.000đ x 3 người

[b]Kết quả chung cuộc:[/b]
1. Trương Á Minh – TP.Hồ Chí Minh
2. Nguyễn Vũ Quân – Hà Nội
3. Trần Văn Ninh – Đà Nẵng
4. Nguyễn Thành Bảo – Bà Rịa-Vũng Tàu
5. Nguyễn Trần Đỗ Ninh – TP.Hồ Chí Minh

[img]xq531-0.jpg;center;Các VĐV từ trái sang phải: Nguyễn Vũ Quân, Trương Á Minh, Trần Văn Ninh, Nguyễn Thành Bảo[/img]

[b]Sĩ[/b]

[b]Đặc điểm[/b]
Sĩ cũng là một binh chủng phòng thủ, phối hợp cùng Tượng và Tốt đầu che chắn cho Tướng. Sĩ không được ra khỏi cung Tướng nên phạm vi hoạt động của nó rất hạn hẹp. Tuy nhiên nhiệm vụ chính của nó là che chắn bảo vệ tích cực cho Tướng nên sự tồn vong của Sĩ liên quan trực tiếp đến sự an nguy của Tướng.

[b]Thực lực[/b]

Khi Sĩ ở giữa cung nó khống chế được 4 điểm ở 4 góc cung, còn nó ở bất cứ góc nào thì chỉ khống chế 1 điểm mà thôi. So với Tượng thì Sĩ không có tầm hoạt động xa, thế nhưng khuyết Tượng không sợ song Xe, chứ khuyết Sĩ thì rất đáng sợ, vì tục ngữ có câu: “khuyết Sĩ kỵ song Xe”. Nhìn chung thực lực của Sĩ cũng tương đương với Tượng.

[b]Cách sử dụng[/b]

Cũng giống như Tướng trong quá trình chiến đấu, Sĩ nên tĩnh, không nên động. Đồng dạng với Tượng, Sĩ che chắn cho Tướng lúc lâm nguy, cản đường Mã địch, làm ngòi Pháo mình. Khi phòng thủ, phối hợp cùng Tượng chống đỡ Xe địch hoặc phòng Pháo tấn công, hình thành “hoa Sĩ, Tượng” hoặc thành “thuận Sĩ, Tượng”, phòng Mã tấn công thì nên “giương Sĩ giác”. Sau đây chúng ta xem một số thế cờ:

Thế 1: Chẹn Mã lộ Tướng tranh thắng.
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Chẹn Mã lộ Tướng tranh thắng
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 3k5/9/2P6/9/9/4R4/9/6h1E/4A1r2/3AK3c w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. S5.4 X7-4 2. X5.5 Tg4.1 3. B7.1 Tg4.1 4. X5/2 }END[/game]
thắng.

Thế 2: Che chở bảo vệ Tướng mình.
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Che chở bảo vệ Tướng
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 2eaka3/9/4e4/8C/9/9/r8/4E4/4A4/4KA3 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1.P1-5 S6.5 }END[/game]
Sĩ, Tượng bảo vệ Tướng Đen lên đầu cùng bên như vậy gọi là “thuận Sĩ, Tượng”. Nếu đi thuận Sĩ, Tượng sẽ vô hiệu hoá Pháo đối phương không còn chiến đấu được nữa.

Bây giờ cũng thế cờ này, nếu Đen đi.

[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Che chở bảo vệ Tướng
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 2eaka3/9/4e4/8C/9/9/r8/4E4/4A4/4KA3 b – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1… X1.3 2. S5/6 X1/3 3. S4.5
}END[/game]

Lên Tượng và Sĩ ở 2 cánh khác nhau như vậy gọi là “nghịch Sĩ, Tượng” hay cũng gọi là “hoa Sĩ, Tượng”. Chơi kiểu này ngăn chặn mọi nước chiếu của Xe.

Thế 3: Dùng Sĩ che để di chuyển Tướng.

[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Dùng Sĩ che để di chuyển Tướng
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 2P1kae2/4a4/4c3e/4C4/8p/9/9/9/5K3/5A3 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. S4.5! B9.1 2. Tg4/1 B9-8
3. Tg4-5 B8-7 4. Tg5-6 }END[/game]
thắng.
Nhờ Sĩ lên mặt che Tướng Trắng từ cánh mặt chuyển sang cánh trái, hỗ trợ Tốt chiếu bí, không có Sĩ thì ván cờ hoà.

Thế 4: Làm ngòi cho Pháo tấn công xa.
[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Làm ngòi cho Pháo tấn công xa
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 4c4/3k5/3aR4/9/9/9/9/9/C3Apr2/4K4 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED POPUP }
1. P9-6 S4/5
2. S5.6! S5.4
3. X5-6 }END[/game]
thắng.