Cờ cười: Khó hiểu

Như thế rõ ràng cờ tướng không còn chỉ nằm trong phạm vi thi đấu, phạm vi thể thao mà đã chuyển hoà quyện vào đời sống tinh thần, tình cảm của người dân trên mọi miền đất nước dưới dạng văn hóa và nghệ thuật vô cùng lộng lẫy, hùng dũng và đặc sắc. Đó là những sân khấu biểu diễn thực sự.

Nhưng còn hơn thế nữa!

Cờ người chính là sự phô bày một cách khôn khéo sự sung túc, sự viên mãn, tình đoàn kết, trình độ học vấn, văn hóa, đẹp về người tốt về nết như câu ví “trai Cầu Vồng, Yên Thế, gái Nội Duệ, Cầu Lim” của một làng, một xã.

Không phải làng xã nào cũng có thể tổ chức được cờ người. Cái khó không phải ở chỗ không có người mà là để tạo ra một đội cờ người, phải hội đủ hàng loạt yếu tố: Thứ nhất kinh tế phải khá giả, ăn nên làm ra, có của ăn của để, đã tổ chức được cờ người thì phải treo giải cho xứng đáng, ngoài ra còn phải có giải cho các môn khác nữa. Thứ hai là phải có truyền thống về cờ, có người chơi cờ giỏi, am hiểu và có tâm huyết, có những tay Mạnh Thường Quân thực thụ. Thứ ba là con trai, con gái phải xinh đẹp, tuấn tú ngoan ngoãn. Đội quân cờ người phải được cả làng kén chọn bình phẩm. Phải là trai tân, gái tân, gia đình phải đường hoàng tử tế, không có điều tiếng gì với họ hàng làng xóm. Một đội cờ người không phải chỉ có 32 quân cờ mà tối thiểu cũng phải có hơn 40 để có quân dự bị, đó là chưa kể đội ngũ những người huấn luyện, tập tành, những người lo làm đạo cụ cờ phướn, võng lọng, những người khiêng trống đánh chiêng và vào những ngày đội cờ người biểu diễn thì còn có hàng chục người lo trang điểm phấn sáp, cơm nước, hậu cần, tiếp tế. Ngoài ra còn phải chọn được những người bình cờ hay, ứng khẩu đọc thơ giỏi. Thứ tư là lễ hội của làng phải trọn vẹn: có đình chùa hẳn hoi, có rước thần tế lễ, có các loại hình văn nghệ khác như hát Quan họ, hát chèo, giao duyên, có các trò chơi hỗ trợ chơi cờ như đua thuyền, thổi cơm thi, đánh vật, đu tiên… thành một lễ hội hoàn chỉnh, thu hút được khách thập phương, trong đó có các kỳ thủ giang hồ các miền khác về tham gia.

Việc luyện tập cho một đội cờ người là cực kỳ công phu và được sự đồng lòng ủng bộ mọi mặt của toàn thể dân làng. Bạn thử nghĩ coi công việc đồng áng nhà quê có bao giờ ngơi, người nhà quê hầu như tất bật, bận rộn quanh năm, chỉ có mấy ngày tết là được nghỉ ngơi. Con trai con gái trong làng là lao động chính. Muốn có cờ người trước đó hàng tháng phải tranh thủ tập, tập vào những đêm trăng, tập vào lúc sớm tinh mơ. Con trai con gái có sức vóc, có nhiệt tình, có sự thành tâm mới tập nổi. Cả làng phải đóng góp làm bộ quân cờ thuê người viết chữ đẹp để khắc, sơn son thếp vàng cho cả 32 quân trang bị cho đội cờ. Rồi còn nào là các loại áo quần, mũ mão, hài hia, cờ lọng, trống chiêng, ghế bàn, son phấn… không thiếu một thứ gì. Các gia đình làm ăn khá giả thường đứng ra công đức cho đội.
[img]xq371-3.jpg;center;Cả 32 quân cờ đều là “tinh hoa” của làng[/img]
Vào lễ hội, thật ra thiên hạ đi xem cờ người không phải chỉ đơn thuần thưởng thức cờ, xem các kỳ thủ đọ tài cao thấp mà phần đông trong số họ tới để ngắm nét xinh tươi thùy mị của các cô thanh nữ, nét khoẻ mạnh tuấn tú của các chàng trai. Xem cô gái đẹp nhất, hiền ngoan nhất làng được chọn làm Tướng bà và chàng trai đứng đầu trong đám trai được chọn làm Tướng ông. Người ta bình phẩm từng “quân cờ” một. Nhưng có một điều rõ ràng cả 32 quân cờ đều là “tinh hoa” của làng. Cả làng nhìn vào đội cờ của mình mà tự hào, mà sung sướng, mà hãnh diện với khách tứ xứ thập phương.

Ở Hà Nội nhiều năm cứ tới khoảng 25, 26 Tết là ở khu triển lãm Giảng Võ lại tổ chức thi cờ người. Các đội cờ nội ngoại thành kéo về cùng với múa lân múa rồng tạo nên một không khí tưng bừng đón Xuân đón tết của Thủ đô. Sân cờ người là một sân khấu lớn, trên đó biểu diễn cả cờ lẫn cuộc đời. Bạn thưởng thức một trận bóng đá thấy vô cùng hứng thú, ngây ngất bởi vì bạn là người am hiểu bóng đá. Càng am hiểu càng thấy được cái tuyệt diệu trong từng pha bóng xuất thần của các ngôi sao sân cỏ của từng bàn thắng diệu nghệ, của từng cú lội ngược dòng ngoạn mục ở những phút chót của trận cầu.

Cờ cũng vậy. Sân cờ cũng có những niềm vui vô bờ, sự hân hoan tột độ, những nỗi buồn, nỗi phẫn uất, đắng cay… những tình cảm như thế thấm đẫm cả đấu thủ lẫn người xem. Sân cờ cũng có những ván cờ để đời, những giai thoại kỳ thú, những tên tuổi lừng danh, những đoạn đời thăng trầm, những mối thâm giao hiếm có từ thuở để chỏm tới khi đầu bạc răng long. Có những ván cờ làm thay đổi hẳn quan niệm của của một làng, xã. Ông Phạm Văn Tuyển, một kỳ thủ nổi tiếng đất mỏ Quảng Ninh, từng vô địch cờ Tướng miền Bắc kể lại: Quê ông ở một huyện ngoại thành Hải Phòng. Làng ông nghèo, làng bên giàu lắm, người làng ông thường bị người làng bên khinh rẻ, bắt nạt, đến nỗi gà làng khác đem bán được 3 đồng thì gà làng ông chỉ được trả có đồng rưỡi, hai đồng là cùng. Năm ấy làng bên có hội cờ to, thách đố tất cả các làng khác. Khi người làng ấy giật giải quán quân, coi thiên hạ bằng nửa con mắt, lên tiếng huênh hoang. Bà chị ông Tuyển là người hay cờ, nhưng khi đi chợ thường xuyên bị bắt nạt tiến lên tiếng thách lại. Trận cờ người ấy diễn ra thật là long trời lở đất, cả hai làng gần như sống mái với nhau. Rốt cuộc bà cho tay quán quân hợm hĩnh kia thua trắng mắt, giật sạch cả cờ suý, phần thưởng về mình. Từ đó làng bà được đối xử khác hẳn, không chỉ sự mua bán giữa hai làng rất sòng phẳng mà danh giá làng ông còn vượt cả làng bên. Cách gọi xấc xược “con mẹ” đối với chị ông từ đó biến mất,thay vào đó bằng chị” bằng “bà” tử tế (xin xem giai thoại “Ván cờ bà Bo”).

Lại có một làng ngoại thành Hà Nội vốn có truyền thống cờ người, nhưng cách đây khoảng gần 70 năm sau trận cờ thì cậu thanh niên đóng vai Tướng ông bỗng dưng ngã bệnh chết, đến năm sau, cô gái đóng Tướng bà cũng bị tai nạn qua đời, cả làng ấy bèn nguyền rằng không bao giờ tổ chức cờ người nữa. Mãi tới gần đây, lời nguyền ấy mới được giải, làng mới lại khôi phục cờ người.

Nhưng cũng có những điềm lành, như trời định xe duyên chỉ thắm cho những đôi trai tài gái sắc. Ở đội cờ người Liên Hà lừng danh miền Bắc có cô Dung đóng vai Tướng bà vừa đẹp vừa sang, sau giải cờ người ở văn Miếu năm 1999 đã kết duyên cùng anh Bình là người đóng Tướng ông. Nay hai anh chị đã có cháu.

Chúng ta còn ít tài liệu để biết tại các quốc gia lân bang người ta có tổ chức cờ người đa dạng và phong phú như ở Việt Nam ta hay không. Chỉ biết rằng ở Trung Quốc, để thỏa mãn nguyện vọng của một số lượng quần chúng khổng lồ say mê cờ ở một nước đông dân nhất thế giới, người ta bèn tổ chức những trận đấu tại các sân vận động có hàng vạn cổ động viên tới thưởng thức. Như trận đấu giữa Tứ Thiên Hồng và Hồ Vinh Hoa, hai ông mặc hoàng bào, đội mũ hoàng đế, đi hia bịt vàng, chỉ huy một bàn cờ khổng lồ đặt gần kín cả một sân bóng. Những ván cờ như thế mới hùng vĩ, hoành tráng và ấn tượng làm sao, nhất là khi nó được ti vi truyền trực tiếp cho hàng triệu người trên khắp đất nước Trung Hoa thưởng thức. Đó là nghệ thuật, đó là văn hóa chứ không còn đơn thuần là thi đấu thể thao nữa.

Ở châu Âu, châu Mỹ những dạng lễ hội của cờ Vua giống như cờ Tướng có lẽ cũng có nhưng không nhiều. Người ta có thể tổ chức một sân cờ có tới hàng nghìn người cùng tham gia chơi như ở Mỹ, ở Cu ba hay những trận đấu đồng loạt có hàng trăm người tỷ thí, nhưng kết hợp được với lễ hội hay tổ chức thành hẳn một cung đình, có âm nhạc, thơ ca phối hợp nhuần nhuyễn như ở ta thì chưa thấy nói tới.

Điều thú vị là cả hai người chơi lẫn người bình đều không nhìn ra cách chiếu hết sớm rất bất ngờ tại nước thứ 27 của bên Trắng. Tôi đã dịch và giữ nguyên các lời bình này để các bạn thưởng thức:

[b]Ván cờ Ruan Youfu thắngHuang Yuying[/b]

[game boxcomment=0 header=0]
FORMAT WXF
GAME Ruan Youfu (thắng)Huang Yuying
RED Ruan Youfu;;;
BLACK Huang Yuying;;;
RESULT 1-0
EVENT Giải cờ Toronto mở rộng, Canada, 1998

START{
1. B7.1
/*Nguyễn Phúc thực hiện phân tích và bình ván cờ này như đã hứa với Bill Brydon (một danh thủ Canada, đã từng sang thăm và thi đấu ở Việt Nam – chú thích của người dịch).

Luật thi đấu: Sáu ván Thụy Sĩ, chọn ra hai người đứng đầu để chơi tiếp 2 ván chung cuộc.

Thời gian thi đấu: 1 giờ cho bất cứ số lượng nước đi nào, tiếp theo cứ 10 phút phải đi đủ 10 nước. */
P2-3 2. P2-5 T3.5
3. M2.3 X9.1 4. X1-2 X9-2
5. M8.7 M2.4 6. X9.1 M8.9
7. X9-6 X1.1
/*Cho đến đây, hai kỳ thủ đã chơi như các đại kiện tướng. Có nhiều biến khác nhau để tùy chọn. Khi bên Đen đi [b]X1.1[/b] ta đoán Đen sẽ đi tiếp [b]X2.3[/b]. Đen đang ở thế cờ khó. Xe Trắng cánh phải đang khống chế Pháo Đen. Do đó Đen không đi được nước [b]B3.1[/b]. Mã 4 của Đen cũng không thể ở vị trí đó được mãi, nhưng Đen cũng không thể đi nước [b]M4.6[/b] cho đến khi rời được Pháo cánh trái */
8. P8.2
/*Nước đi này đe dọa [b]P8-9[/b] bắt chết một Xe. Nó ép Xe 2 phải tiến. Đen không còn lựa chọn khác */
X2.3
9. B3.1
/*Đề phòng Đen đi [b]B9.1[/b] và [b]M9.8[/b] đuổi Xe trắng*/
B9.1 10. X2.3 B3.1
/*Đây là một nước hay. Sau khi Trắng đi [b]X2.3[/b], nước [b]M8.9[/b] sẽ trở thành vô ích vì với nước chạy [b]11. X2-4[/b] Trắng sẽ có thế cờ tốt, tấn công ở trung lộ. Đen đang chơi ở hai cánh.*/
11. X6.4 X2/1 12. B7.1
/*Đa số các kiện tướng đều chọn lối chơi an toàn và đợi đối phương phạm sai lầm. Nhưng trong ván cờ này, Trắng không thể chọn lối chơi an toàn. Trắng chọn đi [b]P7.1[/b] vì Trắng phải thắng, “nếu tôi không thua, anh tất phải thua”. Trắng không cần đợi đen đi nước [b]M4.6[/b]*/
P3.5
13. B7-8
/*Biến: [b]13. P8-9 X1-2 14. M3/5 P3/2 15. X2.4 B1.1 16. T7.9 P3-2 17. P5-8[/b]*/
X2-3 14. X2.4
/*Trắng phải ăn Pháo, không có lựa chọn khác. Trắng đã thiệt một quân nhưng hàng phòng ngự của Đen dựa trên cặp Pháo gánh nay đã bị phá vỡ*/
P3-7
15. P8-9 X1-2 16. P9-8 X2-1
17. P5-6 X3.6 18. P8-6
/*Trắng không thể ăn Mã vì nếu không Đen có thể chơi hòa rất dễ*/
X3/3
19. X2/4 X3-4 20. S4.5 M4.3
/*Trắng nhìn xa và tiên liệu mọi thứ ở đây. Bây giờ Trắng có thể tiếp tục kế hoạch tấn công trung lộ.

Nước đi bên Đen [b]M4.3[/b] chính là cái Trắng muốn. Quân Mã này thực ra là cái bả mồi. Đen sẽ thua chỉ vì cố giữ nó. Mặc dù Trắng đã mất không một quân nhưng Trắng cũng không thể thua. Còn nếu Đen đi [b]M4.6[/b] thì ván cờ hầu như sẽ hòa, rất khó cho Trắng thắng*/
21. B8-7 M3.1 22. X2-4 S4.5
/*Biến: [b]22. … M1.2 23. Tg5-4 S4.5 24. Ps-5 X4/1 25. P5.4[/b]*/
23. B9.1 M1.3 24. Ps-5 X1-2
25. X6.1 X2.5 26. P5.4 X4-5
DIAG{ #27 RED POPUP }
/*[b]Chú thích của chúng tôi:[/b]
Thế cờ chiếu hết trong 4 nước. Trắng có thể tiết kiệm được gần 1/2 số nước đi như sau:
*Biến 1: [b]27. X6.3 Tg5-4 28. X4.6 S5/6 29. B7-6 M3/4 30. B6.1.[/b]
*Biến 2: [b]27. X6.3 Tg5-4 28. X4.6 Tg4.1 29. P5-6[/b]*/
27. X4/1
/*Không phải nước đi để bắt Pháo mà chỉ để giữ Xe*/
P7/1 28. X6-7
/*Bây giờ, ván cờ đã thuộc bên Trắng*/
X2/6
29. B7-6
/*Không phải để ăn Mã mà cốt để giam Tướng. Cái bả thì vẫn còn đó, nhưng bây giờ Trắng chẳng cần đến nó nữa*/
M3.1 30. P5/1 M9.8
31. X4-8 X2-1 32. X7-9
/*Nước đi để đảm bảo không hòa. Tất cả các nước đi của Đen đã bị bắt buộc*/
X1-3
33. X9-7 X3-1 34. X7-8 X1-3
35. Xt.3 X5-3 36. Xt-7 X3/6
37. X8.1
/*Bây giờ là lúc để diệt cái bả này*/
P7-3 38. T3.5 P3/3
/* Đen muốn vào giữa và phá cái thế bị Pháo kẹp*/
39. B6.1 P3.5
/*Nước đi [b]39… P3-1[/b] là vô dụng. Trắng sẽ đi [b]40. B9.1[/b] và tấn con Tốt đó liên tục cho đến khi Pháo phải chạy. Quân Mã vẫn sẽ bị mất*/
40. P6.1
/*Nếu đi [b]X8-9[/b] ăn Mã ngay thì Đen sẽ chơi [b]40… X3.4[/b] và dễ dàng gỡ hòa. Còn bây giờ Đen sẽ đi [b]40…. P3-4[/b] tấn công Tốt, Trắng sẽ dùng Pháo để ăn Mã. Còn quân Xe trắng sẽ dùng để ngăn không cho Xe đen chạy*/
P3-4
41. P6-9 X3-4 42. B6.1 P4/5
/*Đen vẫn cố vào giữa. Trắng sẽ để Đen thực hiện điều đó nhưng chỉ trong một nước.*/
43. B6.1 X4-3 44. P9/2 P4-5
45. P5-9 P5-1 46. X8.3 P1/1
47. Tg5-4
/*Cùng kế hoạch nhưng từ một hướng khác. Trắng kết thúc ván cờ với cùng một kế hoạch ngay từ đầu: tấn công trung lộ*/
M8/7 48. Ps-5 P1.3
49. P9.2 M7/9 50. P5.1 P1.4
51. Tg4.1 P1/5 52. P5.1
[/game]

[img]xq172-0.jpg;center;[/img]

[i]Số: 11991/1999/UBTDTT-TT1
Hà Nội, ngày 22 tháng 12 năm 1999[/i]

QUYẾT ĐỊNH CỦA BỘ TRƯỞNG, CHỦ NHIỆM ỦY BAN THỂ DỤC THỂ THAO

(Về việc ban hành Luật Cờ Tướng)

[b]BỘ TRƯỞNG, CHỦ NHIỆM ỦY BAN THỂ DỤC THỂ THAO[/b]

*Căn cứ Nghị định sô 15/CP ngày 2/3/1993 của Chính phủ về nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm quản lý Nhà nước của các Bộ và cơ quan ngang Bộ;
*Căn cứ Nghị định số 03/1998/NĐ-CP ngày 6/1/1998 của Chính phủ về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức bộ máy của Ủy ban Thể dục Thể thao;
*Xét yêu cầu về phát triển và nâng cao thành tích môn Cờ Tướng ở nước ta;
*Xét đề nghị của Liên đoàn Cờ Việt Nam và ông Vụ trưởng Vụ Thể thao Thành tích cao I

[b]QUYẾT ĐỊNH[/b]

[b]ĐIỀU 1:[/b] Ban hành Luật Cờ Tướng gồm 6 chương, 30 điều và phụ lục.

[b]ĐIỀU 2:[/b] Luật Cờ Tướng này được áp dụng thống nhất trong các cuộc thi đấu tư cơ sở đến toàn quốc.

[b]ĐIỀU 3:[/b] Luật này thay thế cho các Luật Cờ Tướng đã ban hành trước đây và có hiệu lực kể từ ngày ký.

[b]ĐIỀU 4:[/b] Các ông Chánh Văn phòng, Vụ trưởng Vụ Tổ chức Cán bộ – Đào tạo, Vụ trưởng Vụ Thể thao thành tích cao I, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Vụ trưởng Vụ Kế hoạch – Tài chính, Liên đoàn Cờ Việt Nam, thủ trưởng các cơ quan, ngành TDTT các địa phương chịu trách nhiệm thi hành quyết định này.

[b]Lưu ý của Bạn cờ:[/b]
*Một quyết định có nội dung tương tự nhưng mới hơn, số 1409/2004/QĐ/UBTDTT-TT1, đã được bộ trưởng Nguyễn Danh Thái ký ngày 23/9/2004
*Một cán bộ của Uỷ ban TDTT đã tặng Bộ luật này ở dạng điện tử cho chúng tôi – xin cám ơn