Cờ cười: Trói vợ

Làm các bài giải cờ thế chính là sự hoàn thiện cao về lý thuyết và rèn luyện kỹ năng. Mặt khác qua làm loại bài tập này mà nhập tâm được hàng trăm dạng phức tạp của các thế có mà trước sau rồi cũng xuất hiện trong các ván đấu.

Người ta kể rằng có một kỳ thủ cấp kiện tướng hẳn hoi, cờ tàn còn Mã Tượng mà không sao chiếu hết được vua đối phương, ấy chỉ vì không thuộc bài.

Các bài tập cờ thật muôn hình vạn trạng từ đơn giải nhất là “Chiếu hết sau một nước”, tiến dần lên hai, ba… bảy nước…

Có bài tập chỉ dành cho các đòn bắt đôi, chiếu đôi. Có loại bài tập chuyên về thí quân, có loại bài tập chuyên về phòng thủ (hòa cờ), có bài tập về các đòn chiến thuật… cũng có loại bài tập chỉ nhằm kiểm tra chỉ số thông minh của kỳ thủ.

Như vậy các bài tập là cả một khối lượng đồ sộ, chẳng thế mà nhà sư phạm cờ bậc thầy thế giới Mikhail Botvinik đã có những chỉ dẫn hết sức nghiêm túc cho các học trò của mình trong việc phải làm đầy đủ và toàn diện các bài tập cờ ngay khi họ còn rất bé. Không chỉ là việc giải được các bài tập mà việc phân tích các cách giải sau đó cũng không kém phần quan trọng. Cũng chính qua việc giải các thế cờ của học trò mà các huấn luyện viên phát hiện ra những khả năng, nắm bắt được cá tính, phong cách, sở trường sở đoản của học trò mình.

Một trong những nguyên nhân dẫn tới ít làm bài tập ở các lớp huấn luyện của ta là số lượng bài tập còn quá ít. Để có được một tuyển tập các toại bài tập đòi hỏi sự khảo cứu, sắp xếp, phân loại, định mức độ khó dễ… vừa công phu vừa tốn không ít thời gian, lại phải từ nhiều nguồn tư liệu khác nhau. Một bộ sưu tập cờ thế thường ở con số hàng vạn, hàng chục vạn là chuyện bình thường. Nếu không có những bộ sưu tập cờ thế như vậy thì hoặc không có đủ bài tập hoặc chỉ có được một mớ bài tập “hổ lốn” thích gì giải nấy không theo một thứ tự, trình độ nào hết. Hiện nay các sách bài tập cớ còn ít cho nên việc giải các bài tập các thế có còn bị coi nhẹ. Ỏ các nước có nền cờ tân tiến, ở mỗi câu lạc bộ, thậm chí mỗi gia đình có những tủ gỗ chia thành nhiều ô nhỏ như kiểu thư viện, mỗi ô chứa một loại bài tập, hay một loại cờ thế cho người chơi cờ tập luyện, có những đĩa CD có thế cung cấp một số lượng lớn các thế cờ…

Cách tập luyện bài bản như thế giúp cho kỳ thủ sớm tinh thông “nghề nghiệp”, khi thi đấu thực tế sẽ nhận ra rất nhanh thế trận, chiến thuật, các loại “đòn phép” của đốt phương trên nền tảng hàng nghìn thế trận đã quen giải từ nhà, hay tự mình hình thành những đòn phối hợp bất ngờ tấn công, lật ngược thế cờ giành thắng lợi.

[b]Thế nào là trò chơi cờ[/b]
Các trò chơi cờ Vua, cờ Tướng, cờ vây, cờ caro… thường được gọi chung bằng tên “cờ”. Đặc điểm của các trò chơi dạng này như sau:
*Có hai đấu thủ, mỗi người chỉ đi một nước khi tới lượt.
*Các đấu thủ đều biết mọi thông tin về tình trạng trận đấu.
*Trận đấu không kéo dài vô tận, phải diễn ra hòa, hoặc một bên thắng và bên kia thua.
Như vậy bất cứ trò chơi nào khi chơi có từ ba người trở lên hoặc một số thông tin bị che giấu sẽ không được coi là cờ: ví dụ các trò chơi bài, dò mìn.
 
[b]Một số loại cờ thường gặp ở Việt Nam[/b]
Trong phần này chúng tôi sẽ giới thiệu với các bạn một số loại cờ thường được chơi ở Việt Nam. Một số là cờ do nước ta sáng tác, một số là du nhập từ nước ngoài. Về cách chơi thì chúng đều đơn giản hơn cờ Tướng và cờ Vua. Chúng thực sự các loại cờ và đóng vai trò giải trí hoặc rèn luyện trí não rất tốt.

Trước hết xin kể tên các trò chơi nhiều người biết đến ở Việt Nam:
*Phổ biến: Cờ Tướng, cờ Vua, cờ Vây (go), cờ Caro (go-moku)
*Nhiều người biết: Tic-tac-toe (giống cờ caro nhưng bàn cờ chỉ có kích thước 3×3), cờ Chiếu Tướng, cờ Đinh Bộ Lĩnh, cờ Hùm, cờ Sao, cờ Gánh, cờ Nhẩy, cờ Lúa Ngô Khoai Sắn, cờ Kim Mộc Thuỷ Hoả Thổ, cờ chân chó, cờ Tam giác, cờ Dây…
*Một số trò chơi khác cũng có thể liệt vào loại cờ: Ô ăn quan.

Còn nhiều loại cờ khác trên Thế giới cũng từng được một số người Việt Nam chơi nhưng không phổ biến bằng.

Đứng về phương diện lập trình thì một số trò là dễ cài đặt trên máy tính (cờ chân chó, cờ Hùm, cờ lúa ngô). Trong khi đó một số trò như cờ tam giác, cờ ô vuông, cờ caro lại rất khó cài do sự bùng nổ tổ hợp quá lớn.

Dưới đây là mô tả và cách chơi một số trò:

[b]1. Cờ chân chó[/b]
Bàn cờ có hình như dưới. Mỗi bên chỉ có hai quân khác nhau và khởi đầu như hình vẽ. Người đến lượt chơi chỉ được đi một trong hai quân của mình theo các đường kẻ săụn và đến một vị trí mới (giao điểm các đường) cạnh đó, nếu vị trí đó là trống. Ván cờ kết thúc khi một bên bị hãm vào thế không thể đi được quân nào và bên kia sẽ thắng. Một điều kiện thêm là bên đi trước nước đầu tiên không được đi quân cờ ở góc nhọn vào vị trí trung tâm vì như thế ván cờ sẽ kết thúc ngay.

[img]xq240-0.gif;center;[/img]

Một số đề nghị cải tiến:
*Bầy các quân có vị trí khởi đầu như hình vẽ. Bầy quân như vậy thì bên đi trước không thể kết thúc ván cờ được ngay.
*Mỗi bên không được đi một quân hai lần liên tiếp nếu quân kia còn hoạt động được. Nhờ thêm luật này thì sẽ có nhiều nước đi linh hoạt hơn.

[b]2. Cờ lúa ngô[/b]
Bàn cờ và các quân ban đầu như hình vẽ. Mỗi bên tới lượt chỉ được đi một quân của mình theo đường kẻ, vừa đi vừa đọc “lúa, ngô, khoai, sắn, đỗ” hoặc “kim, mộc, thuỷ, hoả, thổ”, mỗi bước đi đọc một từ (tiến lui đều được) và chỉ được đi vào chỗ không quân (trừ bước cuối). Đi cả 5 bước mà bước cuối cùng nếu có quân của đối phương thì được ăn quân đó. Ván cờ kết thúc khi một bên hết quân và bên kia sẽ thắng cuộc.

[img]xq240-1.gif;center;[/img]

Cải tiến: Không nhất thiết phải đi cả năm bước một lần mà tuỳ ý từ 1 đến 5.
 
[b]3. Cờ Hùm[/b]
Bàn cờ và các quân ban đầu như hình vẽ. Một bên chỉ có một quân cờ gọi là Hùm, một bên có 15 quân gọi là các Trâu (hoặc Lợn). Bên Hùm bao giờ cũng được đi trước, mỗi bên đến lượt chỉ được đi một nước. Bên Hùm có thể vồ ăn được Trâu trước mặt Hùm (tính theo đường kẻ sẵn) nếu không có Trâu khác đứng đằng sau Trâu đó cản bước nhẩy của Hùm (nếu sau Trâu đó là ngoài bàn cờ thì cũng không được ăn).
Ván cờ kết thúc khi Hùm ăn hết Trâu hoặc Trâu vây kín Hùm. Một qui định nữa là không được đi lại nước vừa đi trước đó.

[img]xq240-2.gif;center;[/img]

[b]4. Ô ăn quan[/b]
Bàn cờ như hình vẽ.
[img]xq240-3.gif;center;[/img]
Số ô nhỏ mỗi bên có thể là 10 hoặc 7, 8 đều được và gọi là ô. Hai ô to hai đầu gọi là quan. Mỗi ô được đặt sẵn 5 quân, mỗi quan 10 quân (các quân không phân biệt bên và có thể xê xích so với số lượng qui định). Người đi lấy quân ở một ô bất kì (ô hoặc quan) rồi rải từ ô tiếp theo mỗi ô một quân và theo một chiều nào đó (tuỳ ý). Hết quân rải thì lại lấy hết quân ở ô ngay sau ô đã rải quân cuối cùng và lại rải tiếp. Chỉ ngừng khi ô ngay sau đó không còn hạt. Khi ngừng sẽ được ăn hết quân ở ô ngay tiếp theo ô trống (nếu ô đó có quân). Đổi lượt chơi cho đối phương. Ván chơi kết thúc khi hết quân trên bàn hoặc cả hai ô đầu (hai quan) không còn hạt. Bên nào ăn nhiều quân hơn là thắng.

[img]xq240-6.jpg;center;Ô ăn quan – tranh lụa của Nguyễn Phan Chánh[/img]
 
[b]5. Cờ tam giác[/b]
Bàn cờ có sẵn một tập điểm bất kì rải rác. Mỗi người chơi khi đến lượt sẽ vạch một đường thẳng nối hai điểm tuỳ ý với nhau nhưng không được cắt các đường có sẵn. Nếu nhờ đường kẻ đó tạo thành một tam giác mới thì người chơi được “ăn” tam giác đó bằng cách đánh dấu nó (tam giác ăn không được phép có một điểm nào nữa trong lòng nó) và được đi tiếp. Không được bỏ ăn hay bỏ quyền đi tiếp. Chơi cho đến khi mọi điểm đều được nối hết thì kết thúc chơi. Bên ăn được nhiều tam giác hơn thì thắng.

[img]xq240-4.gif;center;[/img]

[b]6. Cờ ô vuông[/b]
Là một dạng biến thể của cờ tam giác. Lúc này, các điểm lại là các giao điểm của một cái lưới ô vuông. Các đường nối chỉ là các cạnh của các ô này. Người chơi sẽ ăn các ô vuông mới được tạo ra. Bên ăn nhiều ô hơn sẽ thắng. Chú ý là loại cờ này dễ xây dựng giao diện hơn cờ tam giác.

[img]xq240-5.gif;center;[/img]

[i](Sưu tầm, tổng hợp và biên soạn)[/i]

[b]Chú thích:[/b]
Bài này đã được đăng trên tạp chí PCWorld Việt Nam, số tháng 4 năm 2000 và thuộc loạt bài cho giải Cờ tướng Máy tính do trường Đại học Quốc Gia Hà Nội và tạp chí PCWorld Việt Nam tổ chức.

[b]3. Song Mã phối hợp[/b]
Song Mã phối hợp liên hoàn nhảy tới lui chiếu Tướng, không sợ các quân mạnh của đối phương uy hiếp. Tuy nhiên do cùng là một binh chủng, cách đi đơn điệu, nên không phát huy tối đa năng lực.

Ta xem các thế cờ sau:

[b]Thế 1: Song Mã liên hoàn phòng thủ.[/b]
[game]
FORMAT WXF
GAME Song Mã liên hoàn phòng thủ
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 5k3/9/4h4/9/4Rh3/9/9/9/9/4K4 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED }
1. Tg5-4 Tg6-5 2. Tg4-5 Tg5-4
3. X5-8 Tg4.1 4. X8.3 Tg4/1
5. X8-5 M5.3! 6. X5/6 M3/5
7. X5-6 Tg4-5 8. X6.3 Tg5-6
9. X6-5 Tg6.1 10. Tg5-4 Tg6-5}END[/game]
hoà.

Thế cờ này hai Mã Đen liên hoàn bảo vệ nhau khiến Xe Trắng không thể uy hiếp được.

[b]Thế 2: Hợp sức công thành.[/b]
[game]
FORMAT WXF
GAME Hợp sức công thành
RED Trắng
BLACK Đen
FEN 4k4/4a2H1/3ae3e/9/9/H8/9/9/4A4/4K4 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED }
1. M9.8 T9.7 2. M8.7 Tg5-4
/*Trắng dùng 1 con Mã ngăn không cho Tướng Đen ra lộ 6 rồi dùng con Mã kia tấn công.*/
3. S5.4 S5/6 4. M2/3 S4/5
5. M3/5 T5.3 6. M5.7 T7/5
7. Ms.8 Tg4.1
/*Hai Mã phối hợp tạo thế đứng như vậy gọi là thế “song Mã ẩm tuyền”, dễ chiếu bí đối phương.*/
8. M7/6 S5.4 9. M6.8 Tg4-5
10. Ms/7 Tg5-6 11. M8.6 Tg6-5
12. M6/5 }END[/game]
Trắng phá Tượng thắng.