Nguyễn Thành Bảo

Trong cờ Tướng, phần kết thúc ván đấu được gọi là tàn cuộc. Ở giai đoạn này chúng ta đã quen thuộc với các dạng thông thường như “Tàn cuộc thực dụng”, “Tàn cuộc tự nhiên” (tức là phần cuối của các ván thực đấu), “Bài cuộc” (dạng cờ tàn mà trong đó vị trí của các quân được sắp đặt sẵn để tìm cách phá giải, nếu sâu sắc, phức tạp hơn thì còn gọi là cờ thế). Sau cùng, có một loại cờ tàn mà các quân được bố trí thành hình các chữ, các hình thế đẹp mắt người Trung quốc vẫn gọi là “du hí văn chương”. Thể loại này khá thú vị, tuy nhiên, do yêu cầu phải bố trí gò bó theo hình thế nhất định nên một phần nào bị giảm sút đi sự thâm thúy về chuyên môn.

Trong bài này, mời các bạn giải – thưởng thức một số ván thuộc thể loại trên trích từ tập “Trung Quốc Tượng kỳ thú vị cuộc” của tác giả Thù Quốc Lương.

[b]Ván 1: MÃ TỰ CUỘC (cuộc hình chữ Mã)[/b]
Trắng đi trước thắng.
[game solutionday=7]
FORMAT WXF
GAME MÃ TỰ CUỘC (cuộc hình chữ Mã)
RED Trắng
BLACK Đen
RESULT 1-0
FEN 9/2HkaP3/2H2a3/2P2r3/2c2C3/2ppRRpp1/7p1/1rhKEA1c1/7h1/5AE2 w – – – 1
START{
DIAG{ #1 RED }
1. B4-5 S6/5 2. X5.4 Tg4.1
3. B7-6 X6-4 4. P4-6 X4-6
5. X5-6 Tg4/1 6. Ms/5 Tg4/1
7. M5.6 Tg4-5 8. M6.4 Tg5.1
9. M4/3 X6/1 10. M7/6 Tg5/1
11. M6.4 Tg5-4 12. M4/6 Tg4-5
13. X4.5 }END[/game]

Kiện tướng Blumenfeld người Moskva rất ham mê vấn đề tân lý trong cờ. Ông còn bảo vệ luận án về đề tài này. Thường thường khi đối thủ của ông đang suy nghĩ nước cờ tiếp theo thì ông chép lại kỹ lưỡng những suy nghĩ của mình.

Một lần ông đấu với một kỳ thủ trẻ tuổi, khi anh này phát hiện ra rằng kiện tướng hý hoáy ghi chép những điều gì đó thì anh ta quyết phải đọc cho được những ghi chép của Blumenfeld. Anh ta bèn đi một nước cờ, rồi đứng dậy, đến sau lưng Blumenfeld và cuối cùng đã đọc được: “Mình rất sợ nước Hd5”. Thế là anh ta về chỗ và lập tức đi luôn Hd5 và một lần nữa đứng dậy, tò mò xem Blumenfeld viết gì. Và anh ta đã đọc thấy những câu sau đây:

“Đúng như tôi tiên đoán, đối thủ của tôi đã bị lừa. Bây giờ tôi sẽ chiếu hết anh ta chỉ trong ba nước nữa”.

[img]xq406-0.jpg;left;Hội cờ đầu xuân ở làng Lai Xá. Ảnh: Văn Thắng[/img]Trong khi các trò chơi dân gian đang ngày bị mai một và có nguy cơ mất đi bởi ngày càng có những trò chơi hiện đại, hấp dẫn thì có một số làng vẫn giữ và phát huy trong lễ hội truyền thống. Lễ hội truyền thống làng Lai Xá (xã Kim Chung, Hoài Đức) trong dịp đầu xuân vẫn duy trì các trò chơi cờ người, chọi gà… thu hút đông đảo người xem trong xã, các khu vực lân cận và trở thành nét văn hóa độc đáo.

Lễ hội Lai Xá được tổ chức để tưởng nhớ đến công ơn An Sinh vương Trần Liễu, là anh ruột của vua Trần Thái Tông (Trần Cảnh) và là thân phụ của Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn. Ông sinh năm 1214, là danh tướng văn võ song toàn, có công dẹp giặc, mở mang bờ cõi đánh đuổi quân Nguyên Mông. Sinh thời, ông rất thích chơi cờ người, chọi gà. Vì thế, trong lễ hội Lai Xá nhiều năm nay vẫn duy trì, gìn giữ được các giá trị văn hóa xưa. Trong lễ hội Lai Xá, cờ người được đánh theo kiểu cờ thờ: quân ngồi im một chỗ, không ăn quân, hai bên đánh với nhau bằng cờ bàn, dùng biển để di chuyển. Quân cờ được tuyển trong làng, chọn những người xuất thân ở gia đình gia giáo, trong sạch, có sức khỏe; còn tướng thì bản thân đã nắm giữ vị thế chủ chốt, quan trọng trong bàn cờ nên những người được chọn cũng phải là người có vị thế trong làng, được mọi người kính trọng, con cái thành đạt, đề huề. Những người chơi cờ là những người có trình độ trong khu vực. Đánh cờ được diễn ra trong không khí trang nghiêm, thể hiện sự trí tuệ trong từng nước đi.
Các trò chơi dân gian thường thu hút rất nhiều người xem. Cuộc thi chọi gà, chỉ diễn ra trong một khoảng đất nhỏ hẹp mà xung quanh chật cứng người xem. Những chú gà được nuôi, chăm sóc cẩn thận theo một chế độ riêng, khi trưởng thành được mang đi tham dự các cuộc thi. Có người đã tham gia rất nhiều cuộc thi chọi gà ở nhiều nơi, trở nên chuyên nghiệp, nhưng có người tham gia cuộc thi lần đầu tiên. Sau mỗi cuộc thi đấu đều có thắng thua nhưng điều khiến mọi người thích thú nhất vẫn là chứng kiến những pha “biểu diễn” của các chú gà mà thường ngày là con vật gần gũi với các gia đình ở nông thôn. Còn nhiều trò chơi như bịt mắt đập niêu, kéo co… tất cả đều mang đến cho người xem sự hào hứng, phấn khởi.
Khi mà tốc độ đô thị hóa đang diễn ra nhanh chóng, nông thôn cũng ngày một đổi mới, giao lưu giữa các nền văn hóa diễn ra mạnh mẽ thì việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc gắn liền với phát huy các giá trị văn hóa truyền thống là việc làm cần thiết.