Giai thoại làng cờ: Sao không đầu hàng?

[img]xq29-0.jpg;left;Người hâm mộ nghe thuyết trình ở kỳ đài.[/img]Kỳ đài cờ tướng là một ván đấu giữa một đài chủ – một danh thủ nổi tiếng, và người thách đấu gọi là công đài. Mọi đối tượng đều có thể ghi tên thách đấu với đài chủ. Nếu chiến thắng được đài chủ, người công đài sẽ trở thành đài chủ kế tiếp. Các ván đấu sẽ do một cao thủ thuyết trình, thông qua một bàn cờ lớn đặt bên ngoài cho người hâm mộ đến xem.

Đây là mô hình không mới, nhưng ở TP HCM, kỳ đài mới chỉ phát huy hết khả năng thu hút người yêu thích cờ tướng trong thời gian gần đây. Hiện nay, thành phố có 3 địa điểm mà những người yêu thích cờ có thể đến tham dự kỳ đài vào dịp cuối tuần: Nhà văn hóa Thanh Niên, Cung văn hóa Lao Động, Trung tâm văn hóa Quận 11. Đây là ba địa điểm thu hút rất nhiều sinh viên, học sinh đến tham gia. Và kỳ đài Vọng Cát ở số 30 Nguyễn Biểu (quận 5) dành cho các vận động viên có đẳng cấp tham gia công đài. Người giữ kỷ lục về thời gian làm đài chủ ở TP HCM hiện nay là đại kiện tướng quốc tế Trương Á Minh, với 55 tuần làm đài chủ. Các kỳ đài còn có sự tham dự của các vận động viên nữ nổi tiếng như Lê Thị Hương, Ngô Lan Hưong…

[img]xq29-1.jpg;left;Đài chủ và công đài tranh tài.[/img]Đến nay, kỳ đài cờ tướng đã phát triển mạnh mẽ, thu hút rất đông người hâm mộ, trong đó phần lớn là giới sinh viên, học sinh. Ông Hoàng Đình Hồng – phụ trách kỳ đài Nhà văn hóa Thanh Niên – cho biết: “Kỳ đài đã phục vụ rất tốt trong việc phát triển phong trào cờ tướng. Ngày càng nhiều các bạn trẻ đã đến với cờ tướng thông qua Kỳ đài.”
Sắp tới, giải cờ tướng các danh thủ TP HCM sẽ diễn ra từ ngày 8 đến 16/11, tại công viên văn hóa Tao Đàn. Trong dịp này sẽ có một kỳ đài diễn ra tại đây, do nữ kiện tướng quốc tế Ngô Lan Hương làm đài chủ.

[b]2. SAU BA NƯỚC VÀO NGHỊCH PHÁO[/b]

[b]Biến chung:[/b]
[game]
FORMAT WXF
GAME Sau Ba Nước Vào Nghịch Pháo – Biến chung
RED Trắng
BLACK Đen
START{
1. P2-5 M8.7 2. M2.3 X9-8
DIAG{ #3 RED }
}END[/game]
 

[b]Biến 1:[/b]
[game]
FORMAT WXF
GAME Sau Ba Nước Vào Nghịch Pháo – Biến 1
RED Trắng
BLACK Đen
START{
1. P2-5 M8.7 2. M2.3 X9-8
3. X1-2 P8.4
/*Đây là phương án phi Pháo phong Xe được các danh thủ sử dụng thịnh hành hồi thập niên 60.*/
4. B3.1
/*Trắng cũng thường chơi 4. M8.7 P2-5 5. B7.1 B7.1 6. X9.l M2.3. Đến đây Trắng có thể chơi 7. X1-2 hoặc 7. S6.5 đều đối công phức tạp. */
4. … P2-5
5. B7.1
/*Trắng còn các phương án khác là 5. M8.7 hoặc là 5. M3.4 hoặc 5. X9.1 tất cả đều diễn biến phức tạp.*/
5. … X1.1 6. M8.7 X1-8
7. M3.4 P8.1 8. M4.5 P8-3
9. X2.8 X8.1 10. M5.3 S6.5
11. P5.5 T7.5 12. M3/5 X8.5
13. T7.5 X8-5 14. M5/6 P3/1
15. B1.1 X5/1 16. M6/7 M2.3
}END[/game]
[b]=[/b]

[b]Biến 2:[/b]
[game]
FORMAT WXF
GAME Sau Ba Nước Vào Nghịch Pháo – Biến 2
RED Trắng
BLACK Đen
START{
1. P2-5 M8.7 2. M2.3 X9-8
3. B7.1 P8-9
/*Đen sớm bình Pháo biên, hình thành kiểu phòng thủ “Tam bộ hổ”; nếu nước sau Trắng không vào Nghịch Pháo mà đi M2.3 cũng đủ sức chống lại Pháo đầu.*/
4. M8.7 P2-5
/*Đen có thể chậm vào Nghịch Pháo bằng cách đi:
*Một là 4… X8.5 5. T7.9 P2-5 6. B3.1 X8-7 7. X1.2 X1.1 (như 7…M2.3 8. P8/1 X7/1 9. P7-3, Trắng ưu) 8. P8/1 X7/1 9. P8-3 X7-8 10. S6.5 X1-6 11. X9-6, cân bằng.
*Hai là 4…B7.1 5. X1.1 X8.5 6. B5.1 P2-5 7. X1-4 M2.3. Bây giờ Trắng có thể 8. X4.5, hoặc 8. M7.5 hoặc 8. X9-8 và 8. P8.2, tất cả đều diễn biến phức tạp. */
5. X9-8
/*Trắng cũng thường chơi 5. B3.1 hoặc 5. M7.6 và Đen đáp lại bằng các phương án 5… X8.4 hoặc 5… X1.1 hoặc 5…M2.3, đối công. */
5. … M2.3
6. B3.1
/*Trắng có thể đi sớm 6. X1.1 X1-2, bây giờ Trắng đi X1-4 hoặc X1-6 hoặc 7. P8.4 đều có thế công. */
6. … X1.1
7. X1.1
/*Trắng còn nhiều nước khác như 7. P8-9 hoặc 7. M3.4 hoặc 7. M7.6 hoặc 7. M7.8 hoặc 7. P8.1 hoặc 7. S4.5 hay 7. S6.5 đều đối công căng thẳng.*/
7. … X8.4 8. X1-4 B3.1
9. M7.6 X8-4 10. X4.3 B3.1
11. M6.4 M7/9 12. P8-7 B3.1
13. P7.5 P9-3 14. P5-4 S4.5
15. X4-7 P3.2 16. M4.5 T7.5
}END[/game]
[b]+=[/b]

[b]Biến 3:[/b]
[game]
FORMAT WXF
GAME Sau Ba Nước Vào Nghịch Pháo – Biến 3
RED Trắng
BLACK Đen
START{
1. P2-5 M8.7 2. M2.3 X9-8
3. B3.1 P8-9 4. M8.7 P2-5
5. X9-8 M2.3 6. X1.1 X1.1
7. M3.4 X1-4
/*Đen có thể chơi 7…B3.1 8. M4.3 X8.8 9. B3.1 P9.4 10. P8.1 P5/1 11. B7.1 P9-5 12. M7.5 P5.5 13. S6.5 X1-2 14. B7.1 X2.4 15. B7.1 M3/5 16. X1-3 P5/1 17. X3.3 X8-3 18. T7.9 X3/3 19. X8-6, cân bằng.*/
8. X8.1 X4.4
9. M4.3 X8.6 10. B3.1 B3.1
11. P5-3 X8-7 12. X1-3 M3.4
13. B7.1 X4-3 14. T7.5 X3.1
15. P8.5 P5.4 16. M7.5 M4.5
}END[/game]
[b]=[/b]

[b]Biến 4:[/b]
[game]
FORMAT WXF
GAME Sau Ba Nước Vào Nghịch Pháo – Biến 4
RED Trắng
BLACK Đen
START{
1. P2-5 M8.7 2. M2.3 X9-8
3. M8.9
/*Trắng cũng thường chơi 3. X1.1 P8-9 4. M8.7 P2-5 diễn biến như các phương án trên.*/
3. … P8-9 4. B3.1 P2-5
5. X9.1
/*Trắng nên chơi 5. X9-8 M2.3 6. P8-7 X8.6 7. X1-2 X8-7 8.X8.6 B5.1 9. X2.2 M7.5 10. P7/1 B5.1 11. P7-3 X7-5 12. P3-5, Trắng chủ động.*/
5. … M2.3 6. X9-4 X1-2
7. P8-7 X2.5 8. T3.1 X8.6
9. X4.7 S4.5 10. S4.5 P5-4
11. P5-6 B3.1 12. P6.1 X8/2
13. X1-4 X2-4 14. P6.4 P9-4
15. Xt/3 X8-6 16. X4.5 T3.5
}END[/game]
[b]+=[/b]

[b]1. Tâm lý có thực sự cần thiết cho cờ hay không?[/b]
Tâm lý học trong cờ – một lĩnh vực nghiên cứu có tính thời sự song tương đối mới mẻ. Sự cần thiết phân tích diễn biến tâm lý của vận động viên cờ xuất phát từ bản chất đối kháng của con người trên bàn cờ.

Chúng ta đều rõ, phần lớn các thế cờ xuất hiện trong ván đấu chỉ mang tính chất “vấn đề tạm thời”, có nghĩa là, một cách giải quyết mạnh nhất hoặc duy nhất đúng có thể không tìm ra được (vì không phải chúng luôn có), và vì thế, việc chọn lựa nước đi phụ thuộc vào chính những đặc thù cá nhân của người chơi cờ: kinh nghiệm, kiến thức, tính cách, lối chơi, khả năng đánh giá đối phương v.v…
[img]xq69-0.jpg;center;[/img]
Từ đây suy ra rằng trình độ của đối thủ, mục tiêu họ tiến tới, kết hợp với sự tự lượng sức mình một cách đúng đắn cho phép người chơi cờ có thể đoán biết được hướng diễn biến có thể của ván cờ và từ đó chọn lựa cho mình phương hướng tác chiến đúng đắn. Điều này còn có nghĩa là để đạt được thành tích, người chơi cờ không những chỉ nắm vững lý thuyết và kỹ thuật chơi, mà cần có kỹ năng đánh giá ưu nhược điểm trong lối chơi và tính cách của đối thủ cũng như đánh giá khách quan chính bản thân mình.

Đưa các yếu tố tâm lý vào việc đánh giá tình huống – chính vì vậy – là điều kiện cần thiết để chơi cờ có hiệu quả. A. Alekhin đã nhấn mạnh:

[i]”Tôi cho rằng, những yếu tố quan trọng nhất để đạt được thành tích, thứ nhất, hiểu được mặt mạnh và yếu trong sức chơi của mình; thứ hai, đánh giá chính xác mạnh yếu của đối phương. Trước đây chúng ta chơi cờ để chống lại các quân cờ, còn ngày nay, chúng ta chống lại con người cụ thể với ý chí, thần kinh, cũng như những đặc thù cá nhân họ, không loại trừ ngay cả những vinh quang mà họ có”.[/i]

Thật tiếc, ngày nay nhiều vận động viên cờ có quan niệm sai lầm về việc phủ nhận vai trò của tâm lý học trong cờ, biểu hiện ở hai thái cực đối lập nhau. Những người đại diện quan niệm cho rằng chỉ tồn tại vấn đề lý thuyết cờ “thuần túy” là thứ cần thiết duy nhất cho thi đấu. Đặc tính, cũng như khẩu vị cá nhân của đối phương không đáng đáng để quan tâm trong việc lựa chọn các quyết định.

Ngược lại, thông qua ván đấu và lời bình luận của nhiều danh nhân cờ, vai trò nghiên cứu tâm lý đối thủ thể hiện sáng chói, mang lại những thắng lợi hiệu quả bất ngờ.

Thí dụ, khi bình một ván cờ A. Alekhin đã giải thích tại sao ông lại chọn nước cờ này chứ không phải nước cờ khác: [i]”Tôi lựa chọn chính nước đi này không phải vì nó mạnh hơn các nước khác, tôi thực sự muốn lái thế cờ theo xu hướng phức tạp về chiến thuật, vì đối thủ của tôi tương đối kém tự tin trong phòng thủ”[/i]. Điều tiên đoán của Alekhin đã thành sự thực. Ván cờ kết thúc khá nhanh.

Cũng không kém phần sai lầm ở thái cực ngược lại – quá phóng đại vai trò của các đấu pháp mang tính tâm lý. Những tiểu xảo tâm lý chỉ có thể có tác dụng trong một số ít trường hợp cá biệt, tuyệt nhiên không thể đóng vai trò hoàn hảo trong mọi trường hợp. Điều quan trọng cần phải nhấn mạnh rằng phương pháp tiếp cận có tính tâm lý – trên thực tế – được xây dựng trên nền tảng của sự hiểu biết khách quan về các nguyên lý chiến lược và chiến thuật cờ.

Thật sai làm khi áp dụng những tiểu xảo tâm lý trong ván cờ chỉ để “dọa nạt” hay “làm rối trí” đối phương. Tất nhiên, cần kiên trì tìm kiếm những quyết định tốt nhất cho thế cờ, song không được quên rằng, những quyết định đó phải chứa đựng sự đánh giá đúng đắn về đối phương cũng như về chính bản thân mình. Cờ cũng như nhiều lĩnh vực khác trong cuộc sống con người, luôn luôn tồn tại hai mặt song song – khách quan và chủ quan. Người chơi cờ không được phép để cho hai mặt này đối lập nhau, hoặc coi trọng mặt này mà coi nhẹ mặt khác. Chỉ những con người sống áp dụng các nguyên lý và quy luật lý thuyết, hơn nữa, chính các nguyên nguyên lý và qui luật này lại do lao động con người sáng tạo ra.

Cần nhấn mạnh rằng, trên thực tế, mỗi người chơi cờ là một nhà tâm lý – tuy rằng đôi khi chính anh ta cũng không ý thức được điều đó.

Ngày nay, phần lớn các tay cờ trình độ cao đều hiểu rõ ý nghĩa và vai trò to lớn của vấn đề tâm lý và tự giác áp dụng những nhân tố này trong sự nghiệp của mình. Thật thú vị khi nghe câu chuyện của Đại kiện tướng O. Romanhisin nói về đấu pháp yêu thích nhằm tác động tâm lý lên đấu thủ của mình:

[i]Thí Tốt, đôi khi là vũ khí tác động tâm lý không tồi. Chỉ là tâm lý thôi vì nhượng bộ chút ít vật chất không thể làm mất cân bằng trong thế cờ. Hơn nữa, thật kỳ lạ, nhiều lúc đối thủ bỗng nhiên bị rơi vào tình trạng nặng nề của “tâm lý hơn Tốt”[i].

Kỳ tiếp: Công tác chuẩn bị tâm lý cho vận động viên