Luận cờ Tướng

Đơn giản nhất là phải biết ghi biên bản một cách thành thạo, lắm lúc phải ghi rất nhanh bởi thời gian hối thúc, ghi chậm lắm khi thua oan ván cờ, mà phải ghi cả nước đi của mình lẫn nước đối phương, còn phải ghi rõ ràng, chính xác, ghi đủ chứ không được ghi thiếu nước nào, nếu sai sót là bị trọng tài phạt lỗi liền mà cứ mấy lỗi là bị xử thua ván cờ.

Kỳ thủ phải biết sử dụng đồng hồ cờ, tay nào đi quân tay đó bấm đồng hồ. Phải biết phân phối thời gian của cả ván đấu như thế nào cho hợp lý, giai đoạn nào phải tranh thủ bấm nhanh để dành thời giờ cho những nước gay cấn phải nghĩ lâu. Tay đi quân nhưng mắt phải liếc đồng hồ, cả đồng hồ mình lẫn đồng hồ của đối phương nếu không thì “rụng cờ” lúc nào không hay, thế là bao công sức bỏ ra thành công cốc!

Kỳ thủ phải biết đứng ngồi ngay ngắn, biết cư xử thân thiện hòa nhã với đối thủ, biết bắt tay và nhìn thẳng vào mặt đối thủ mỉm cười trước lúc bắt đầu ván cờ và cũng phải biết chìa tay ra cho đối thủ khi công nhận mình thua. Kỳ thủ không được đụng tới thuốc lá, không nhai nhồm nhoàm khi đang đánh cờ, biết sắp lại quân ngay ngắn khi kết thúc ván cờ và dọn dẹp tất cả chai hay ly cốc mà mình “giải khát” trong lúc thi đấu… Những chuyện ấy tuy nhỏ nhưng nếu không làm tốt thì bị mọi người đánh giá là kẻ “thiếu văn hóa”.

Kỳ thủ phải biết “học ăn, học nói, học gói, học mở”, mà phải học tỷ mỉ, từng ly từng tí một chứ không phải học lớt phớt tùy tiện đâu.

Học ăn là học cách ăn quân bắt quân thế nào cho đúng luật, phải suy nghĩ chín chắn, đã chạm tay vào quân nào là đi quân đó, nếu chạm quân đối phương thì phải ăn quân đó chứ đừng có kiểu chạm rồi thụt tay lại, vừa phạm luật vừa tỏ ra hèn nhát. Học cách ăn rồi lại phải học cách không ăn, tức là không “ăn gian”.

Học nói là nói cho đúng, cho chuẩn, lúc nào thì nên “thưa thốt”, khi mô thì nên “dựa cột mà nghe”. Tỷ như khi quân cờ bị lệch hay bị đổ thì phải nói thật rõ ràng, rành mạch và đủ âm lượng để cả trọng tài và đối thủ nghe rõ “tôi sửa quân” chứ đừng có ấp a ấp úng, hoặc cứ “ngậm hột thị” mà sửa thì sẽ bị phạm vào luật chạm quân. Ấy là chưa nói đi thi đấu quốc tế mà không rành chút đỉnh tiếng Anh thì gay, nhất là khi cần trình bày một vấn đề gì đó với trọng tài hay đối thủ của mình, không lẽ cứ giuơng mắt ếch ra hay hoa chân múa tay chỉ trỏ lung tung. Vả lại tại các giải quốc tế còn nhiều thứ người ta thông báo như điều lệ giải, giờ tàu xe, địa điểm ăn ở… Đã từng có chuyện cả một đội cờ phải nhịn đói vì không nghe được lời chỉ dẫn địa điểm ăn cơm, khi mò tới nơi thì nhà ăn đã đóng cửa từ hồi nào…

Khi định thắc mắc hay khiếu nại thì cũng phải suy nghĩ cho chín chắn. Tỷ dụ muốn đề nghị hòa cờ sau 50 nước không ăn quân thì phải đếm cho chắc, chứ nếu trọng tài đếm mãi mà thấy mới có 45 nước thì sẽ phạt người khiếu nại bằng cách tăng cho đối phương thêm 5 phút, mà ai cũng biết là ở cuối ván cờ khi thời gian đã cạn thì việc tăng này cũng xấp xỉ như “biếu không” cho đối phương ván cờ.

Kỳ thủ bây giờ không thể “mù” vi tính, bởi mù vi tính thì cũng coi như mù chữ, mà bạn cứ tưởng tượng xem nếu mù chữ thì tình hình sẽ nguy hại như thế nào. Vi tính ngày nay là công cụ làm việc thường nhật của mỗi con người văn minh, đối với kỳ thủ thì còn cần hơn thế nữa bởi trong máy vi tính có hàng loạt các chương trình cờ tân tiến để bạn có thể luyện tập, có mạng internet để bạn theo dõi tin tức, theo dõi các giải cờ diễn ra khắp nơi và trực tiếp đấu cờ hoặc giao lưu với kỳ hữu trên khắp thế giới.

Trong một thế giới sôi động và ngày càng tràn ngập công cụ lao động cũng như giải trí ở dạng trí tuệ, những kiểu chơi giản dị thủa xưa như đánh khăng, đánh đáo, chơi bi chơi ô ăn quan…ngày càng biến mất thay thế vào đó là những màn hình với những trò games điện tử tốc độ chóng mặt, ánh sáng chói chang. Rồi nhịp sống gấp gáp: lên tàu, xuống xe, lên máy bay, phóng honda… phải ăn thức ăn nhanh, uống nước trong chai trong hộp, phải ở khách sạn, chờ đợi ở nhà ga, phải tiếp xúc với không biết bao nhiêu giấy tờ, thẻ, phiếu… con người rời khỏi khung cảnh thanh bình, yên ả, chậm rãi để lọt thỏm vào vòng xoáy công nghiệp, thì kỳ thủ phải tinh thông một vấn đề khác: làm thế nào để đảm bảo sức khỏe và sự thăng bằng trong cuộc sống của mình.

Kỳ thủ hiện nay còn phải biết tự tính các loại hệ số của mình để biết sau mỗi ván vị trí của mình ở đâu, sẽ phải gặp các đối thủ nào để chuẩn bị sẵn tư liệu về các đối thủ đó mà nghiên cứu tìm hiểu trước. Phải biết mình thắng giải này thì hệ số elo của mình sẽ tăng được bao nhiêu để phấn đấu đạt đủ điểm cho các danh hiệu Kiện tướng, Đại kiện tướng hay chí ít cũng là kiện tướng Fide. Tóm lại là mỗi kỳ thủ hiện nay đều phải biết sử dụng công nghệ thông tin, phải biết làm việc với những công thức toán học và có óc phán đoán tốt.

Điều đó nếu nói với các thế hệ kỳ thủ cũ, nhất là với các bậc cha chú thì nghe ra thật là “rối như tơ vò” , thế nhưng với lớp trẻ ngày nay thì chỉ cần một chút chăm chỉ tối thiểu là đều có thể nắm bắt được. Cũng giống như chụp hình kỹ thuật số hay chơi trò chơi điện tử mà thôi!

Tuy nhiên có một điều cần phải hiểu rằng, cờ ngày nay không phải là một trò chơi đơn thuần như xưa kia các cụ ta cứ nhẩn nha,ung dung. Cờ ngày nay là cuộc đấu rất chặt chẽ và nghiêm chỉnh, nó đòi hỏi một nhận thức sâu sắc, một khoa học trong nghiên cứu và luyện tập, một tác phong theo kiểu công nghiệp, một đầu óc logic và rất thực tiễn thì mới theo kịp được.

Tất cả những gì lớt phớt theo kiểu “cưỡi ngựa xem hoa” không chóng thì chày chỉ tổ mang lại thất bại mà thôi. Cả thế giới này đều vậy. Mỗi khi thi đấu các đoàn đều có những thầy giỏi , có trợ lý, y sĩ, bác sĩ, nhà tâm lý… đi cùng. Không phải họ đi chơi đâu, họ đi để làm việc cật lực đấy. Thành tựu trong cờ ngày nay gắn liền với nhiều yếu tố và mỗi một sự thành công tên đấu trường quốc tế là một sự cạnh tranh hết sức quyết liệt, nhất là ở các giải người lớn (thực ra thì ngay ở các U16, U18, U20 cũng đã quyết liệt lắm rồi, cứ xem mấy năm nay Việt Nam ta có giành được huy chương ngon ơ tại các giải trẻ như những năm về trước đâu).

Rõ ràng là thế giới đang chuyển động, thể thao cũng đang chuyển động, đòi hỏi chất lượng kỳ thủ ngày một cao hơn, chuyện đó cũng dễ hiểu bởi vậy các “thầy cờ” hãy cung cấp kiến thức, thông tin đầy đủ hơn nữa cho các học trò của mình để mau chóng thích ứng với thời đại mới, bước tiến mới của thể thao trí tuệ thế giới.

[img]xq520-0.jpg;right;Đồng Đăng có phố Kỳ Lừa, Có nàng Tô Thị có chùa Tam Thanh[/img]Vào những lúc rảnh rỗi anh thường bầy bàn cờ chơi một mình đề tìm nước đi hay. Ở huyện bên có một ông già cao cờ. Anh hay sang thăm và thi đấu với ông. Anh thua nhiều hơn được. Càng thua càng ham, anh bỏ bễ cả việc nhà để đi đánh cờ. Người vợ khuyên bảo chôgng không được giận lắm, một hôm ôm con mấy tháng tuổi bỏ về nhà mẹ đẻ. Chị muốn chồng phải đến tìm mình xin lỗi, hứa không còn chơi cờ nữa rồi mới về với chổng. Đợi cả tuần không thấy chồng đến chị bắt đầu lo. Chị thắc thỏm định ôm con về tìm chồng thì thấy anh đến. Chị làm mặt giận bỏ vào nhà trong. Anh chổng xách theo con gà, làm cơm thết đãi cả nhà. Đoạn anh nói xin nhờ bố mẹ vợ trông nom giúp vợ và con, anh sẽ lên đường đi học cờ ở nơi xa. Bao giờ thành tài anh mới về. Chị vợ nghe càng giận, không cho anh gặp mặt.

Ngày hôm sau, anh từ biệt gia đình, hàng xóm, xuống thuyền đi theo sông Kỳ Cùng và từ đó không thấy anh về nữa. Chị vợ đợi chồng một tuần, ba tuần, một năm, ba năm. Chị càng đợi càng bồn chồn nhớ anh da diết. Chiều chiều, chị trèo lên đỉnh núi, mắt dõi về phương xa, hướng anh đi khuất nẻo chân trời. Đứa con chị bồng trên tay nhớ bố khóc thút thít. Tiếng trẻ con khóc vọng xuống chân núi làm rừng núi buồn lây. Các chú chim non ở các tổ chim rải rác quanh chân núi ngóng lên đỉnh chiêm chiếp như muốn gọi người chồng trở về. Một hôm, người ta không nghe thấy tiếng khóc và tiếng chim kêu nữa. Chị vợ bồng con đã hóa đá trên đỉnh núi.

Bảy năm sau, người chồng bỗng trở về. Bà con làng xóm gặp anh thì mừng lắm. Trông anh rắn rỏi, cương nghị hơn ngày ở nhà. Nghe bà con kể lại vợ đã hóa thành đá trên đỉnh núi anh đau đớn nghẹn ngào. Anh leo lên đỉnh núi, thắp cho chị một nén hương và rút trong túi bên mình ra một quân cờ. Những năm lưu lạc bên Tầu anh đã trở thành cao thủ trong làng cờ. Vua nước Tầu mời anh vào cung. Các cao thủ của Vua nước Tầu lần lượt bị anh đánh bại. Vua nước Tầu muốn gả công chúa cho anh. Anh nhớ người vợ ở quê nhớ đến con còn bé, anh xin cáo từ. Ngày chia tay nhà vua tặng anh bộ quân cờ bằng ngọc. Ai để bộ quân cờ này trong người vào mùa đông thì ấm, mùa hè thì mát. Đêm đêm, bộ quân cờ phát ra ánh sáng xanh biếc.

Anh muốn cho vợ xem nhưng vợ anh không còn nữa. Anh muốn dạy con anh chơi cờ nhưng con anh đã là vật vô tri, hình như mi mắt còn vương ngấn lệ. Anh đặt quân Tướng dưới chân người vợ hiền thảo chờ chồng.

Kể từ ấy, không ai biết anh đi đâu.

Bà con gọi đấy là hòn Vọng Phu. Ở dưới chân bức tượng đá có một hòn đá nhỏ xanh biếc, mặt phẳng lý, người ta bảo đấy là quân Tướng trong bộ quân cờ bằng ngọc. Vào những đêm trăng tròn, gió mát, ở chân núi thường nghe thấy tiếng chan chát từ đỉnh núi vọng xuống, người ta lại bảo đấy là người chồng đang chơi cờ quanh đây.

Anh vẫn kiên trì chờ vợ con tỉnh giấc để đến với anh, cả nhà sẽ sống trong hạnh phúc.
[b]Nguyễn Đắc Phong[/b]

Bổ xung của Bạn cờ

[b]Chuyện cổ tích “mới” về hòn Vọng Phu – phiên bản thật[/b]

Hòn Vọng Phu ở Đồng Đăng, Lạng Sơn là một thắng cảnh nổi tiếng, gắn liền với câu chuyện cổ tích vợ đợi chồng. Tuy nhiên nó đã bị một số người dùnh mìn phá sập, lấy đá nung vôi. Chính quyền Lạng Sơn buộc phải giải quyết hậu quả bằng cách đắp lại nàng Tô Thị (hòn Vọng Phu) bằng xi măng. Còn câu ca dao nổi tiếng được người dân sửa lại thành:

[i]Đồng Đăng có phố Kỳ Lừa,
Có nàng Tô Thị nó vừa nung vôi[/i]

Thiết nghĩ đây cũng là một chuyện cổ tích được viết lại không kém bi kịch với câu chuyện chính.

Những hoạt động cờ rất phong phú, đa dạng trong đó nổi bật là các giải thi đấu cấp Quốc gia như các giải Trẻ, Thanh thiếu niên, Nhi đồng, các đợt tập huấn, các giải quốc tế…

Thế nhưng quan trọng hơn là các sinh hoạt môn cờ tại các cơ sở: trưởng học, đơn vị xã, phương, thôn ấp, quận huyện… Hiện nay yêu cầu chơi cờ của học sinh rất lớn vì ngày càng nhiều bậc cha mẹ, anh chị của các em nhận rõ cờ là môn thể thao rất phù hợp với tuổi trẻ, phù hợp với tố chất của người Việt Nam. Trong thời kỳ mới việc rèn luyện trí thông minh, óc sáng tạo, sự khéo léo, kiên trì, cần mẫn ở các em là vô cùng quan trọng. Chính cờ đã đáp ứng được những yêu cầu đó. Cờ còn là bộ môn nghệ thuật tính tế giúp các em nâng cao khiếu thẩm mỹ đồng thời cũng là một bộ môn thể thao để các em tranh đua, thể hiện tài năng của mình một cách trung thực và cao thượng.

Trong thời gian qua các môn cờ Vua, cờ Tướng, cờ Vây đã phát triển rất mạnh mẽ ở khắp nơi. Nhiều trường học đã tổ chức tốt các lớp, các câu lạc bộ và các hình thức sinh hoạt cờ phong phú, nhiều nơi đã duy trì được phong trào trong nhiều năm qua, đào tạo các em từ những say mê ban đầu thành những vận động viên cờ có đẳng cấp, giành được những thành tích tốt đẹp tại các giải đấu, đoạt các huy chương trong những cuộc tranh tài ở tỉnh thành, toàn quốc và thế giới.

Tuy nhiên không phải nơi nào cũng làm được như vậy. Nhìn chung trên toàn quốc số các câu lạc bộ cờ của học sinh, sinh viên trong trướng học còn ít. Số giáo viên, huấn luyện viên dạy cờ cho các em còn thiếu nhiều vì chưa được đào tạo có hệ thống. Có những nơi tổ chức ra nhưng không duy trì được và phần lớn các em được học cờ chỉ trong vài tháng hè, đến khi vào năm học thì không tiếp tục được.

Những hiện tượng này một mặt là do tác động của việc học thêm quá nhiều và lan tràn khắp nơi, khiến các em không còn được bao nhiêu thời gian để tham gia các hoạt động văn hóa, thể thao, do cơ sở vật chất cho môn thể thao cờ còn thiếu thốn như phòng ốc, địa điểm thi đấu, sách báo về cờ, đồng hố, bàn ghế… Nhưng phải nói rằng còn do nhiều nguyên nhân chủ quan trong đó có việc chưa nhận thức đầy đủ tác dụng lớn của môn thể thao cờ đối với học sinh, sinh viên. Nhiều nơi chưa có được một kế hoạch phát triển môn thể thao này trong nhà trưởng, nơi chủ yếu đào tạo các nhân tài thể thao cho quốc gia.

Về mặt tổ chức cũng còn có những yếu kém như sắp xếp chương trình học cờ, các thề thức thi đấu, luật cờ, tổ chức các trận giao hữu, vận động các nguồn tài trợ, phong cấp cho Vận động viên… khiến cho phong trào cờ trong học sinh sinh viên thiếu một nên tảng vững chắc và tính liên tục cần thiết.

Để cho môn thể thao cờ của nước nhà lớn mạnh, phát huy được tác dụng to lớn của nó trong các hoạt động văn thể mỹ trong nhà trường, góp phần đẩy lùi các tệ nạn xã hội đang tìm cách xâm nhập vào trường học, trước tiên cần một chiến lược tổng thể và lâu dài phát triển cờ trong nhà trường.

Mùa hè là thời gian học sinh có thì giờ nhiều nhất đề tham gia các hoạt động thể thao cờ. Hãy giúp đỡ và tổ chức cho các em đến với bộ môn thể thao mà các em yêu thích. Dù cơ sở vật chất của chúng ta chưa đầy đủ nhưng bộ môn cờ không có những đòi hỏi đầu tư lớn nên hoàn toàn có thể tổ chức cho các em vào các lớp, các câu lạc bộ, các trung tâm đế các em có dịp rèn luyện, giao lưu, thi đấu… Làm sao cho sau mỗi một mùa hè không những các em lớn lên về thể chất mà còn phát triển tốt hơn về trí tuệ về nhân cách của mình.

Các em là tương lai thể thao của nước nhà. Các Liên đoàn địa phương và các Bộ môn cờ cũng như ngành Giáo dục ở từng tỉnh thành nên có quan tâm đầy đủ hơn nữa trong việc đưa môn cờ vào trường học và duy trì được sự phát triển lâu dài của môn thể thao giàu tiềm năng này.